Кіріспе

Гүлді өсімдіктер туысы

Еупоматия – Еупоматия тұқымдасының үш түрін қамтитын өсімдіктер туысы, және осы тұқымдасқа жататын жалғыз туыс. Еупоматия тұқымдасы көптеген таксономистер тарапынан мойындалады және Magnoliales өсімдіктер тобына жатқызылады. Сипатталған үш түр – Австралияның және Жаңа Гвинеяның шығысындағы жаңбырлы ормандар мен ылғалды эвкалипт ормандарында өсетін бұталар мен кішкентай ағаштар. Тірек түрі – Eupomatia laurina, 1814 жылы Роберт Браун сипаттаған.

Сипаттама

Бұл тұқымдастың өсімдіктері мәңгі жасыл бұталар немесе кішкентай ағаштар болып келеді. Жапырақтары қарапайым, кезектесіп орналасқан, түктері мен жапырақ сағақтары жоқ, дистихоздық немесе спиральді орналасуы мүмкін. Жапырақ тілімдері біршама былғары тәрізді, қанаттанған тамыр жүйесімен (орталық тамыр және екі жағына тармақтанған тамырлар жұбы) және тіссіз жиекті болады. Үшінші деңгейдегі тамырлар торлы құрылымды. Гүлдері хош иісті, екі жынысты, жапырақ қойнауында немесе бұтақ ұшында орналасқан, көбінесе жалғыз, бірақ кейде 2-3 гүлден тұратын топтамаларға бірігуі мүмкін. Гүлдер бастапқыда калиптра деп аталатын қаппен толық жабылады. Гүл шоғыры (жапырақшалар мен тостағаншалар) жоқ. Аналық бөлігі аталық бөлігінен бұрын піседі. Аталық мүшелер мен тостағанша тәрізді мүшелер көп, жапырақша сияқты, Фибоначчи тізбегі бойынша спираль бойынша орналасқан және піскеннен кейін бірге түсіп қалады. Жұмыртқалық төмен орналасқан, көп бөлікшелі, мойынша жоқ, аналық ұшы сескен. Жемісі жидек тәрізді, көп тұқымды және етті. Эндосперм бүршіктелген (яғни, жоғарылаған немесе бүктелі).

Жүйелілік

2016 жылғы APG IV жүйесі бұл тұқымдасты Magnoliales қатарына, magnoliids кладасының ішінде орналастырады, және Angiosperm Phylogeny тобының тарихында осылай болды. Бұл тұқымдас ең жақын Annonaceae тұқымдасына. Angiosperm Phylogeny веб-сайты да Eupomatiaceae-ны Annonaceae отбасының бауырлас тобы деп санайды, қатар эволюциясының соңғы кладасында.

Экология

Протогиноздық және автоүйлесімді гүлдер, геркогамия арқылы өзіне-өзі тозаңданудың азаюы, антездің тәуліктік синхрондалуы және бір өсімдіктің екі күн қатарынан гүлдемеу бейімі. Антез бір немесе екі күнге созылады, толық күйінде гүл функционалды түрде әйел гүл рөлін атқарады, гинециумды көрсетеді және ашық стаминодтары болады, ал аталық мүшелер гүлдің төменгі жағында қалады. Кейін гүл аталық рөліне көшеді, ішкі стаминодтары гинециумды жасырып, ішке қарай бүгіліп, аталық мүшелер тік тұрады. Стаминодтар майлы шырыш бөліп, жемісті хош иіс шығарады, ол қоңырқайларды, әсіресе Elleschodes (Curculionidae) туысына жататын қоңырқайларды тартады, олар гүлдің екі фазасында да келеді, сонымен қатар синандриялар жерге түседі (қоңырқайлар арқылы тозаңдану). Жемісі тәтті және хош иісті, құстар мен сүтқоректілер (зоохория) арқылы таратылады. Жемісін адамдар да жейді.

Фитохимия

Өсімдіктерде ерекше лигнандар мен алкалоидтар (сампангін, эуполауридин, эупоматидин 1, лириоденин және ланугинозин, микробқа қарсы және саңырауқұлаққа қарсы заттар) сияқты проантоцианидиндер, цианидин және флавоноидтар, әсіресе велютин қамтылған. Иридоидтар, флавонолдар және эллаг қышқылы жоқ. Цианогенез байқалмайды.