Кіріспе

Австралиядағы қысқы спорт түрлеріне шолу Австралиядағы қысқы спорттар Австралия құрлығындағы кең ауқымды шараларды қамтиды, оның ішінде мұз үстіндегі хоккей сияқты қар мен мұзға байланысты қысқы спорт түрлері бар. Австралияның климаты тропикалық солтүстіктен қоңыржай оңтүстікке дейін айтарлықтай өзгереді, сондықтан спорттық іс-шаралар да сәйкес түрде әртүрлі. Австралиядағы шаңғы спорты сияқты мұз және қар спорты Австралия Альпісі мен Тасманияның жабайы табиғатында жүргізіледі. Австралияның таулары салыстырмалы түрде төмен болғанымен, демалыс шаңғысымен айналысудың (1860 жылдардан бастап) және Қысқы Олимпиада ойындарына (1936 жылдан бастап) қатысудың ұзақ тарихы бар. Австралиялықтар мұз айдынында сырғанау, шаңғы және сноубордтан олимпиада алтын медальдарын жеңіп алды. Австралияның көбінесе тегіс географиясы және әдетте жұмсақ қысқы климаты қар мен мұзға қатысты емес халықаралық қысқы спорт түрлері мен регби, регби лигасы және футбол (футбол) сияқты командалық ойындар үшін өте қолайлы жағдай жасайды. Бұл спорт түрлерінің барлығы Австралия қысында танымал және Австралия оларда үлкен халықаралық жетістіктерге қол жеткізді. Австралиялық футбол – бүкіл елде кең таралған, жергілікті қысқы футбол түрі. Қыс мезгілінде Австралияда тағы да көптеген спорт түрлері ойналады немесе тамашаланады.

Қыста ойналатын спорт түрлері

Австралияның жұмсақ қыстары Австралияның көп бөлігінде жыл бойы ашық ауада спортпен айналысуға мүмкіндік береді, ал қыста қарқынды спорт түрлерімен айналысу ыңғайлырақ. Австралиядағы ең танымал үш көрермен спорты – Австралиялық футбол, регби және регби лигасы – негізінен қыста ойналады. Австралиядағы мұз спорты Австралиядағы алғашқы мұз коньки тебу алаңының ашылуымен басталды, ол Генри Ньюман Рид есімді тоңазытушы-техник жобалаған Аделаида мұз айдыны болды. 1904 жылғы 1 маусымда Аделаида қаласының Хиндли көшесіндегі 89-шы үйдің Циклорама ғимаратын сатып алу туралы хабарлама жарияланды. Жаңартылған Циклорама ғимараты 1904 жылғы 6 қыркүйек күні кешке Мұз айдыны ретінде ашылды. Бұл жерде коньки тебу және мұз спорты түрлері ойналды. «Қоймашылар лигасы» деп аталатын мұз поло лигасы құрылды, бұл спорт көбінесе «мұз үстіндегі хоккей» деп аталды, бірақ ол нақты хоккей емес еді. Рид Мельбурн қаласында, Виктория штатында екінші мұз айдынын салғанда ғана, «Мельбурн мұз айдыны» деп аталған, хоккей ойыны басталды. Мельбурн мұз айдыны 1906 жылғы 9 маусымда сағат 16:00-де, Оңтүстік Мельбурн, Виктория штатындағы Сити Роуд көшесіндегі 16-шы үй мекенжайында ашылды.

Регби одағы

Австралияда регби ойнала бастағаны туралы хабарлар 1820 жылдарға дейін жетеді, ал жергілікті клубтар 1860 жылдары құрылды. Бұл спорт түрі дәстүрлі түрде "жұмысшы спорты" ретінде қарастырылып келеді, оның Ланкашир мен Йоркширдің солтүстік ағылшын графтықтарындағы жұмысшы табының қауымдастықтарынан бастау алып, Батыс Сидней мен Брисбеннің ұқсас аймақтарында жалғасын тапқан. Регби лигасы Жаңа Оңтүстік Уэльс, Квинсленд және Австралия астаналық аймақта ең танымал қысқы спорт түрі болып табылады. Элиталық клубтық жарыс – Ұлттық регби лигасы (NRL), онда Жаңа Оңтүстік Уэльстен он команда, Квинслендтен үш команда, ал Виктория, Австралия астаналық аймағы және Жаңа Зеландиядан бір командадан бар. Маусым премьерлік атаван үшін шешуші ойын – NRL Grand Final-мен аяқталады, бұл дәстүрлі түрде Австралияның ең танымал спорттық шараларының бірі және әлемдегі ең ірі клубтық чемпионаттардың бірі. Регби лигасы Австралияның барлық штаттары мен аймақтарында ойналады, бірақ оңтүстік және батыс штаттарында қатысу деңгейі төмендеу. Жаңа Оңтүстік Уэльс Блюз және Квинсленд Маруз командалары жыл сайын "State of Origin" сериясы деп аталатын, Австралияның маңызды спорттық оқиғаларының бірі болып табылатын өкілдік кездесулер өткізеді. Сонымен қатар, Австралияның "Кенгуру" командасы халықаралық жарыстарда елдің намысын қорғайды. 1954 жылдан бері Австралия командасы Регби лигасының әлем чемпионатында үстемдік құрып келеді, бұл жарысты тоғыз рет жеңіп алды.

Австралиялық футбол

Австралиялық футбол (көбінесе "Футбол, австралиялық ережелер" немесе "AFL" деп аталады) – Австралияның барлық штаттары мен аумақтарында танымал көрермендер спорты және оған қатысу спорты, бірақ оның негізгі жанкүйерлері төрт штатқа шоғырланған: Виктория, Оңтүстік Австралия, Батыс Австралия және Тасмания. Ұлттық чемпионат, Австралия Футбол Лигасы, Виктория штатының чемпионатынан дамыған. AFL Grand Final дәстүрлі түрде жыл сайын Мельбурн Крикет алаңында өткізіледі. Австралиялық футбол мәдениетіне көптеген ритуалдар мен дәстүрлер тән, олардың көптегені Австралияда спорт шеңберінде кеңінен таралған.

Футбол

Футбол - бұл кең таралған футбол түрі, онда жасөспірімдер деңгейінде ұлдар мен қыздар, ал ересектер деңгейінде ерлер мен әйелдер қатысады. Соңғы жылдары Тим Кахилл, Марк Видука, Марк Шварцер және Гарри Кивелл сияқты көптеген танымал халықаралық ойыншылар ұлттық құрама сапында өнер көрсетті. Австралияның ұлттық құрамасы, "Соккэруз" 2016 жылға дейін төрт рет ФИФА Әлем чемпионатына қатысты. Австралия үкіметі әлемдегі ең көп көретін спорттық жарыс – Әлем чемпионатын 2018 немесе 2022 жылы өткізуге үміттене бірақ, өтініш қабылданбады.

Полокросс

Полокросс – Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Жаңа Оңтүстік Уэльс штатында пайда болған командалық ат спорты. Бүгінде бұл спортты әлемнің көптеген аймақтарында ерлер, әйелдер және жастар ойнайды.

Альпілік шаңғы

Оңтүстік жарты шардағы қыста қарда шаңғы теуіп және сноуборд жасау Жаңа Оңтүстік Уэльс, Виктория және Тасмания штаттарының таулы аймақтарында өтеді, ал Австралия астанасының аумағында жүріп шаңғы теуіп жүруге де болады. Жаңа Оңтүстік Уэльсте Австралияның ең биік қарлы аймағы, ең көне шаңғы трассалары және ең ірі курорттары орналасқан. Жаңа Оңтүстік Уэльстегі ең биік шың – 2200 метрлік Косьюшко тауы. Виктория – Австралиядағы ең көп шаңғы курорттарына ие штат. Викторияның ең биік шыңы – 1986 метрлік Богонг тауы. Австралиядағы ең солтүстік шаңғы трассалары Канберраның, Австралия астанасының батысындағы Бриндебелла тауларында орналасқан, олар Намадги ұлттық паркі мен Бимбери табиғи қорығын (Австралия астанасының аумағында) және Жаңа Оңтүстік Уэльстегі Бриндебелла ұлттық паркін қамтиды. Австралия астанасының аумағындағы ең биік тау – Бимбери шыңы, ол 1912 метр биіктікте, Снежный тауларының солтүстік шетінде, орман шебінен жоғары орналасқан. Австралияда шаңғы спорты 1861 жыл шамасында Жаңа Оңтүстік Уэльстегі алтын іздеушілер қаласы Киандрада басталды. Сол кезде құрылған Киандра қар туфлі клубы (қазір Киандра Пионерлік шаңғы клубы (1861) деп аталады) әлемдегі ең алғашқы және үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан шаңғы клубы болып табылады. Клуб 1885 жылдан бастап әйелдер мен балалар арасында жеке шаңғы жарыстарын өткізді. 1908 жылы клуб алғашқы халықаралық және құрлық аралық тау-шаңғы фестивалін өткізді. Нәтижесі: бірінші орын Америка, екінші Австралия, үшінші Англия. Алғашқы Косьюшко шалесі 1930 жылы Шарлотта асуында салынды, бұл Австралияның ең биік жеріне салыстырмалы түрде ыңғайлы қол жеткізуді қамтамасыз етті. Австралиядағы алғашқы шаңғы лифті 1936 жылы Виктория штатындағы Буффало тауының жанында салынды. Бірақ 1949 жылдан бастап іске қосылған алып Снежный таулардың су электр станциясы Жаңа Оңтүстік Уэльстің қарлы тауларын шаңғы индустриясын кеңейту үшін ашты және Тредбо, Перишер және Гутега курорттарының құрылуына әкелді. Австралиялық шаңғышылар алғаш рет 1952 жылы Ослода өткен Қысқы Олимпиада ойындарында қатысты және барлық келесі ойындарда қатысып, 1998 жылдан бері барлық ойындарда медаль жеңіп отыр. Малкольм Милн 1969 жылы шаңғы жарысы бойынша әлем кубогын жеңген алғашқы еуропалық емес шаңғышы болды, ал Олимпиада медальдарының иегерлері – Зали Стеггалл, Алиса Кэмплин және Дейл Бегг Смит. Австралияның оңтүстік жарты шарындағы қыста оңтүстік-шығыс штаттарында және Австралия астанасының аумағында шамамен 1250 метрден 2200 метрге дейінгі биіктікте шаңғы теуіп жүруге болатын кең аумақтар бар. Австралиядағы қарлы аймақтардың биіктігі ендікке байланысты өзгереді, бірақ қыста қар жауатын жерлер әдетте 1500 метрден жоғары орналасқан: Косьюшко тауының жанындағы Тредбода Австралияның ең биік лифтісі 2037 метрде, ал оның базалық биіктігі 1365 метр. Солтүстік шаңғы трассаларындағы Киандраның биіктігі 1400 метр, ал Тасманияның Хобарт қаласына жақын Маусон тауы 1250 метр биіктікте орналасқан. Жақсы қызмет көрсететін бірқатар курорттар дамыды, олардың ішінде: Жаңа Оңтүстік Уэльстегі Тредбо, Перишер, Шарлотта асуы және Селвин Сноуфилдс; Викториядағы Маунт Буллер, Фоллс Крик, Маунт Хотэм, Маунт Бау Бау және Маунт Буффало; сондай-ақ Тасманиядағы Бен Ломонд және Маунт Маусонның шағын курорттары. Косьюшко ұлттық паркі мен Альпі ұлттық паркі сияқты ұлттық парктерде жүріп шаңғы теуіп жүру танымал, сонымен қатар Намадги ұлттық паркінде және Тасманияның жабайы табиғатында да мүмкіндік бар. Австралия Альптері Сидней, Мельбурн және Канберра тұрғындары үшін демалыс күндері саяхаттауға ыңғайлы, ал Тасманияның шаңғы трассалары штаттың тұрғындары үшін күндізгі саяхатқа қол жетімді. 2004 жылы "Көк сиыр" трассасында "Топпаның арманы" деп аталатын могол трассасы салынды. Маунт-Буллер Әлемдік Аэроспорттық жарысы – жыл сайынғы іс-шара, бұл әлем кубогының күнтізбесіндегі алғашқы жарыс. Аэроскишілер қарға секіруге тырыспас бұрын суда көп жаттығады, ал Кэмплин Мельбурндан бір сағаттық жердегі Вандиндегі көлде секіруді жаттықтырды. Worldloppet Ski Federation сериясына кіретін "Кенгуру Хоппет" – жыл сайынғы жарыс, ол бірнеше елден келген қатысушыларды тартады. Қазіргі уақытта Австралияда шаңғымен секіру жоқ. Австралиядағы біатлонның жалғыз жаттығу трассасы Диннер-Плейн қаласында, Викторияда, Хотем тауының жанында орналасқан.

Жазық және арғы жағалауда шаңғы жағады

Жаңа Оңтүстік Уэльстің қарлы тауларындағы Косьюшко бас жотасы Австралиядағы ең қиын кросс-кантри және артқы тау шаңғысымен жүруге арналған жерлердің бірі болып табылады, әсіресе Ватсонс Крагс және таудың батыс бетіндегі Твиннам тауы. Жагугал тауының жабайы аймағы ең оқшау артқы тау шаңғысы трассаларын ұсынады. Бұл аймақтардағы биік тау шатырлары, көбінесе тауларда мал өсіру дәуірінен қалған мұра, шұғыл түрде паналауға мүмкіндік береді. Арнайы кросс-кантри шаңғы курорттары Виктория штатындағы Лейк-Маунтин, Маунт-Стерлинг және Маунт-Сент-Гвинейрде орналасқан. Альпілік ұлттық паркте, Ярра Ранж ұлттық паркінде және Бау-Бау ұлттық паркіндегі тау шаңғысы және шаңғы турлары үшін танымал аймақтар: Богонг тауы, Федертоп тауы, Богонг биік жазықтары, Хоуит тауы, Рейнард тауы және Қарлы жазықтар. Кенгуру Хоппет – әр жылдың тамыз айының соңғы сенбісінде өткізілетін Worldloppet кросс-кантри жарыс сериясының бір кезеңі, және Викториядағы Фолс-Крик шаңғы курортында ұйымдастырылады. 42 шақырымдық жарысқа мыңдаған көрермендер мен қатысушылар келеді. Канберраның батысына қарай көтерілетін Бриндабелла тауларында, А.К.Т. аймағында, Намадги ұлттық паркі мен Бимбери табиғи қорығында кросс-кантри шаңғысымен жүруге мүмкіндік бар. 1938 жылы салынған Франклин тауындағы шале Австралияда лифтпен шаңғы жолдарының пайда болуына үлкен үлес қосты, бірақ кейін шале мұражайға айналдырылып, 2003 жылы өрттен қирады. Сондықтан қазіргі таңда бұл аймақта жағдайға байланысты тек кросс-кантри шаңғысымен жүруге болады. Крос-кантри шаңғысы 1855 метр биіктіктегі Гингера тауында да танымал, ол Канберра қаласының үстіндегі қармен жабылған биік шың болып табылады. Жағдайға байланысты, Австралияның Тасмания арал штаты кросс-кантри шаңғышыларына көрікті трассаларды ұсынады, әсіресе ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген Крадил тауының айналасында. Тасманияда 1220 метрден жоғары 28 тау бар, және аралдың көп бөлігінде қысқы қар жиі жауады. Дегенмен, Австралияда кросс-кантри шаңғысымен жүруге арналған кең аумақтар бар.

Сноубордтық

Сноуборд спорты Австралияның шаңғы курорттарында да танымал. Австралия 1998 жылы Наганода тұңғыш рет қатысқаннан бері Олимпиада ойындарында осы спорт түрінен өкілдік етіп келеді. Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Құма қаласында туған Тора Брайт 2010 жылы Ванкувер Олимпиадасында әйелдер арасындағы сноуборд хафпайп жарысында Австралия үшін алтын медаль жеңіп алды. Австралия 2012 жылы сноубордтан өткен әлем чемпионаттарында медальдар есебі бойынша көш бастады. Брайттың алтын медалі, шаңғы спортынан жеңіп алған алтын және күміс медальдармен бірге, 2010 жылды Австралияның ең сәтті қысқы Олимпиадасы етті.

Сырғанақ спорты

Австралияда бобслей, шланга және скелет спортына арналған трассалар жоқ, бірақ Мельбурн қаласындағы Доклендс аймағында бобслейге бастапқы итеру трассасы бар.

Топтама

Австралия Халықаралық банди федерациясының мүшесі болған, бірақ қазір одан шығып кетті. 2011 жылғы әлем чемпионатына ұлттық құрама қатысуы жоспарланған еді. Тіпті афишада да олардың туы болған. Бірақ, су тасқыны салдарынан соңғы сәтте қатысудан бас тартты. 2012 жылы өтетін бірінші Азия чемпионатына қатысу мүмкіндігі де қарастырылды, алайда ол турнир өткізілмеді.

Керлинг

Австралияда керлинг мүмкіндіктері шектеулі. Жаңа Оңтүстік Уэльсте Сидней мұз аренасында керлинг бар, сондай-ақ Мельбурнда және Брисбенде де ойналады. Батыс Австралиядағы Перт қаласындағы Кокберн мұз аренасында да керлингге болады.

Мұз хоккейі

Австралиядағы мұз хокеінің алғашқы тіркелген ойыны 1906 жылғы 17 шілдеде Виктория құрама командасы мен USS Балтимор американдық соғыс кемесінің американдық теңізшілері арасында өтті. Бұл ойын Мельбурн мұз аренасында (Glaciarium) өткен, Австралия командасы толығымен ақ түспен киінген, ал USS Балтимор командасы алдыңғы және орта тұсында үлкен қара B әрпі бар ақ жейделермен және қызыл шұлықпен сұр шалбар киген. Австралиялықтардың шеберлігі американдықтардың деңгейіне жетпегені байқалды, бірақ ойын қызықты өтті және нәтижесі 1–1 тең түс болды. Ice Hockey Australia – Австралиядағы мұз хокеінің ресми ұлттық басқару органы және Халықаралық мұз хокеі федерациясының мүшесі. Оның тарихы 1908 жылғы 12 қыркүйекке дейін жетеді, сол күні Мельбурн мұз аренасында өткен Брайтон мұз хокеі клубы мен Мельбурн командасы арасындағы кешкі ойыннан кейін Австралиядағы алғашқы мұз хокеі қауымдастығы құрылды, ол 2–2 тең түспен аяқталды. Кездесудің мақсаты келесі маусымға арналған клубты ұйымдастыру болды.

Австралия Солтүстік Америкадан тыс жердегі ең көне мұз хокеі кубогына ие – Гудолл кубогы. Ол алғаш рет 1909 жылғы 4 қыркүйекте табыс етілді және Джон Эдвин Гудолл сыйлады. Гудолл кубогы қазір Канаданың Торонто қаласындағы Хоккей даңқы залында сақталады. Австралияда елдің ең жоғары деңгейдегі жарысын көрсететін Австралия мұз хокеі лигасы (AIHL) атты ұлттық хоккей лигасы бар, ал Гудолл кубогы AIHL плей-офф чемпиондарына беріледі. Австралияда әйелдердің ұлттық лигасы (Австралия әйелдер мұз хокеі лигасы) және жастар лигасы (Австралия жастар мұз хокеі лигасы) бар. Ұлттық лигалармен қатар, әр штат пен Австралия астанасының аумағында лигалық хоккей өтеді. Әр жыл сайын 5 түрлі жас санатындағы ұлттық турнирлер өтіледі, онда олар өз штаттарынан демалыс күндері жарысады, ең ұзақ өткізіліп келе жатқаны – 1964 жылдан бері өткізіліп келе жатқан Джим Браунның мемориалдық турнирі.

Коньки тебу

Австралияның көптеген ірі қалаларында жабық мұз айдындары бар, бұл қаланың климатына қарамастан, кейбір қысқы спорт түрлерімен айналысуға мүмкіндік береді. Мысалы, субтропикалық Брисбен Австралиядағы қысқа трассадағы жылдам коньки тебудің маңызды орталығы болып табылады. Сидней 1991 жылы қысқа трассадағы жылдам коньки тебуден әлем чемпионатын қабылдады (онда Австралия ерлер эстафетасында жеңіске жетті), ал 2001 жылы Брисбенде өткен Жақсы Ниет Ойындарына мәнерлеп сырғанау кірді. Австралияның әуесқой мұз жарысы кеңесі жыл сайын өткізетін Duke Trophy қысқа трассадағы жылдам коньки тебуден штаттар аралық жарыстарды ынталандырады. Қысқа трассадағы жылдам коньки тебуші Стивен Брэдбери 2002 жылғы Қысқы Олимпиадада 1000 метрлік жарыста жеңіске жетті. Ол Қысқы Олимпиаданың алтын медалін жеңген алғашқы австралиялық және Оңтүстік жарты шардан шыққан алғашқы спортшы болды, сонымен қатар 1994 жылы Австралияның алғашқы Қысқы Олимпиада медалін (қола) жеңіп алған қысқа трасса эстафета командасының құрамында болды.