Кіріспе
1976 жылы Дэн Кертис түсірген фильм. "Жартылған құрбандықтар" – 1976 жылғы американдық табиғаттан тыс қорқынышты фильм, сценарийін Дэн Кертис жазған және режиссерлік еткен. Басты рөлдерде Карен Блэк, Оливер Рид, Бетт Дэвис және Ли Х. Монтгомери, ал көмекші рөлдерде Эйлин Хеккарт, Берджесс Мередит және Энтони Джеймс ойнаған. Фильм Роберт Марасконың 1973 жылғы осы аттас романы негізінде түсірілген. Сюжет жазғы демалысқа жалға алған үлкен мүлікте табиғаттан тыс күштердің ықпалымен бір-бірімен қарым-қатынасы бұзыла бастаған отбасының тағдырын баяндайды. Альберто Грималдидің Produzioni Europee Associati (PEA) компаниясымен жасалған "Жартылған құрбандықтар" Калифорния штатының Окленд қаласындағы тарихи Дунсмуир үйінде түсірілді. 1976 жылдың тамызында United Artists арқылы шектеулі прокатқа шықты, кейін сол күзде кеңейтілді. Фильм сыншылардан ара-жібір баға алғанмен, 1977 жылы бірнеше сыйлыққа ие болды. Ұзақ жылдар бойы кино зерттеушілер бұл фильмді материализм және американдық отбасының ыдырауы туралы ой-пікір ретінде қарастырып келеді.
Burnt Offerings is a 1976 American supernatural horror film co written and directed by Dan Curtis and starring Karen Black, Oliver Reed, Bette Davis, and Lee H. Montgomery, with Eileen Heckart, Burgess Meredith and Anthony James in supporting roles. It is based on the 1973 novel of the same name by Robert Marasco. The plot follows a family who begins to interpersonally dissolve under supernatural forces in a large estate they have rented for the summer. Produced by Alberto Grimaldi's Produzioni Europee Associati (PEA), Burnt Offerings was filmed on location at the historic Dunsmuir House in Oakland, California. It was given a domestic limited theatrical release through United Artists in August 1976, which expanded later that fall. While the film received mixed reviews from critics, it won several awards in 1977. In the years since its release, the film has been analyzed by film scholars as a commentary on materialism and the dissolution of the American family.
Сюжет
Жазушы Бен Рольф, оның әйелі Мариан және олардың 12 жасар ұлы Дейви жазғы демалысқа арналған үлкен, сарқып кеткен, шалғайдағы неоклассикалық 19 ғасырлық үйді көруге келеді. Үйдің ерекше иелері, қарт ағайындылар Арнольд пен Розалин Аллардайс, оларға бүкіл жазға 900 доллардан ұсыныс жасайды, бірақ бір ғажап талап қояды: олардың қарт анасы жоғарғы қабаттағы жатын бөлмесінде тұруын жалғастырады, ал Рольфтар оның қалу барысында тамақпен қамтамасыз етуі керек. Қарт әйел өте жекебас болып, олармен қарым-қатынас жасамайды, сондықтан тамақ оның жабық есігінің алдындағы отырып алатын бөлмесіне қойылады. Отбасы үйге Беннің қарт әпкесі Элизабетпен бірге келеді. Мариан үйді күтуге уақытын толық жұмсайды, миссис Аллардайс жатын бөлмесінде тапқан Виктория дәуірінің киімдерін киеді және отбасынан алыстай бастайды. Оның ерекше қызығушылығын миссис Аллардайс отырып алатын бөлмесі қоздырады, онда әртүрлі дәуірлерден шыққан адамдардың көптеген портреттері жиналған, бұл үйдің бұрынғы тұрғындары болып көрінеді. Марианның айтуынша, миссис Аллардайс тамағын көбінесе тиіспейді. Жаз бойында түрлі ерекше оқиғалар орын алады: Дейви ойнап жатқанда жарақат алғаннан кейін, құрғаған өсімдік қайтадан өсе бастайды; Бен шампан бөтелкесінен қолына кесік алады, ал іске қосылмаған шам құпия түрде жөнделеді; Бенді бірнеше жыл бұрын анасының жерлеу рәсімінде алғаш көрген, қорқынышты, зұлым күлімсіреген жаназа тіккен адамның көрінісі мазалайды. Әр оқиғадан кейін үй жаңарып, отбасының күшімен қоректенетіндей болады. Мариан үйдің күшіне баяу ие болады. Әпке Элизабет кенеттен ауырып, қайтыс болады, содан кейін күнбағыс бөлмесіндегі құрғаған гүлдер гүлдей бастайды. Мариан әпке Элизабеттің жерлеу рәсіміне қатыспағанда, Бен ашуланып, үйге деген құмарлығын сынап, ертеңгі күні кетпекші болады. Кейін Бен ескі жабын мен қаптаманың түсіп, олардың орнына жаңалары орнатылғанын көреді. Енді үйдің тірі екеніне сенімді Бен Дейвимен бірге қашып кетуге тырысады, бірақ жолға ағаш құлайды. Ол Марианды жүргізуші ретінде көреді және санасы тоқтап қалады. Ертесі күні, Дейви жүзіп жүргенде, санасы тоқтаған Бен оны бақылап тұрғанда, бассейн суы қаһарлы толқындарға айналып, баланы суға тартып алады. Мариан ұлын құтқарады, ал оқиға Бенді санасыздықтан оятады. Мариан кетіп қалуға келіседі, бірақ миссис Аллардайсқа хабарласу үшін үйге қайтуды талап етеді. Ол қайтып келмегенде, Бен оны іздеп үйге кіреді. Ол үйдің жоғарғы қабатындағы қарт әйелдің өзінің әйелі екенін білгенде үрейленеді, ол түсініксіз түрде қартайып кеткен. "Мен сені күтіп отырдым, Бен!" дейді ол. Бен қорқып, артқа шегінеді. Көлікте күтіп тұрған Дейви әкесі шатырдан құлап, көліктің алдыңғы әйнегіне түскенін көріп, қатты дүрсіліп кетеді. Дэйви үйге қарай жүгіріп барады, сол кезде түтін құбырының бірі құлап, оның үстіне құлайды. Аллардайс үйлерінің қайта жаңарған сұлулығына таңғалып, "аналарының" қайтып келгеніне қуанады. Миссис Аллардайс отырып алатын бөлмесіндегі портреттер галереясына Беннің, Дейвидің және Элизабет әпкесінің портреттері қосылған.
Талдау
Жалынды құрбандықтар 1970-ші жылдардағы табиғаттан тыс құбылыстарға ден қойған қорқынышты фильмдер трендінің бір бөлігі болды, мысалы, "The Omen" (1976), "Carrie" (1976), "Audrey Rose" (1977) және "The Amityville Horror" (1979). Бұл сонымен қатар 1970-ші жылдар мен 1980-ші жылдардың басындағы көптеген қорқынышты фильмдердің бірі болды, мысалы "Техас тізбекті арақ қырғыны" (1974) және "Poltergeist" (1982), олар орта таптың өмірінің теріс әсерлерін көрсетті, мысалы, ойсыз тұтынушылық; фильмде отбасы олар армандаған үйдің құрбаны болады – ешқандай ерекшелігі жоқ, шұғыласыз, еш жерде орналасқан және демалыс үшін ғана арналған. Жазушы Пол Михан өзінің "Фильмдегі қорқынышты үй: тарихи талдау" (2019) кітабында бұл фильмнің үй ішіндегі табиғаттан тыс күштердің көмегімен отбасының психологиялық құлдырауын бейнелеген алғашқы фильм екенін айтады. 1978 жылы жарық көрген "Америкалық фильмдерге кіріспе" кітабында Стивен К. Эрли Беннің машина терезесіне құлауын 1970-ші жылдардағы фильмдердегі зорлық-зомбылықтың жоғары деңгейінің мысалы ретінде келтірді. Кейінгі сын-тексерулер бұл туындыны меншікке құмарлық пен отбасының ыдырауы туралы сын ретінде қарастырды. Әдеби сыншы Джон Кеннет Мьюр фильмде Марианның үйге және оның физикалық жағдайына деген табиғаттан тыс құштарлығының бейнесін материализмге жасалған түсініктеме ретінде қарастыруға болатынын, сондай-ақ физикалық заттардың адамдық және отбасылық қарым-қатынастардан басымдығын көрсететінін айтады.
Даму
1969 жылғы 11 желтоқсанда жарияланған Variety басылымында "Құрбандық" деп аталатын жобаны Боб Фоссе режиссерлік етіп, Роберт Мараско сценарийін жазатыны хабарланды; Turman Films және Cinema Center Films өндірушілер, ал Лоуренс Турман атқарушы өндіруші болар еді. Бұл жоба ешқашан іске аспағанымен, 1973 жылы Марасконың сол аттас романы жарық көрді. Уильям Ф. Нолан кітаптың үштен бірін, отбасы Нью-Йорк қаласында болған бөлігін алып тастады, ал шоферді ол өзі ойлап тапты және ол фильмге тән еді.
Түсірілім
Фильм түсірілімі 1975 жылдың тамызында Калифорния штатының Окленд қаласындағы тарихи Дунсмуир үйінде өтті. "Жалынды құрбандықтар" Дунсмуир үйінде түсірілген алғашқы фильм болды, бірнеше жылдан кейін ол "Фантазм" атты қорқыныш фильмінің маңызды түсірілім орны ретінде пайда болды. Бетт Дэвис түсірілім барысында Карен Блэкпен келіспеушіліктер болғанын, Блэктің оған лайықты құрмет көрсетпегенін және түсірілім алаңындағы оның мінез-құлқының кәсіби емес екенін айтқан. Сондай-ақ, Дэвис Ридті жек көретінін білдірді, кейін ол оны "кездескен ең жақты ұнатпаған адамдардың бірі" деп сипаттады.
Кассалық жинақ
"Жартылған құрбандықтар" 1976 жылдың 25 тамызында United Artists арқылы шектеулі прокатқа шықты, Лос-Анджелес және Нью-Йорк штатының Буффало қалаларында ашылды. Келесі айда, 1976 жылдың 29 қыркүйегінде Нью-Йорк қаласында тұсаукесер өтті. Pittsburgh Post-Gazette газетінен Джордж Андерсон фильмді шок эффектілері мен қатты музыка сияқты әдеттегі қорқыныш элементтеріне тәуелді деп сынады; ол сондай-ақ шиеленісті "көптеген зұлымдық дем алу мен аз нәтиже" деп сипаттады, көп уақыт қай кейіпкерлер антагонист немесе протагонист екенін анықтауға жұмсалатынын атап өтті. Statesman Journal газетінен Рон Коуэн фильмді "жұлдызды актерлік құрамы бар" "Гранд Гиньолдан кем" деп сипаттап, былай деді: "Үй шынымен тартымды – әсіресе ол қабырғаларын және жабын материалдарын тастап, мазасыз адамдардан әдепті түрде құтылғанда. Бірақ сол кезде фильмнің қарқыны көрермендердің бір бөлігін шығарып жіберген болуы мүмкін". Meredith пен Heckart фильмдегі ең жақсы актерлер екенін айтқан Richard Dyer of The Boston Globe материал актерлерге жұмыс істеуге көп мүмкіндік бермегенін мәлімдеді; ол Black-ті "әсіресе тұрақсыз", Reed-ті "баклажанға ұқсайды" деп атады және Davis "Бетт Дэвис сияқты кейіпкерді жасауға тырысады, бірақ оның сөздері жоқ, сондықтан ол тек көп дем алып, шулайды". Los Angeles Times газетінен Kevin Thomas фильмге жағымсыз пікір жазып, "өте банальды, тым созылған және қайталанатын, нашар себептелген және ақырында оның табиғаттан тыс зұлымдығының мәніне қатысты тым тұманды" деп жазды. Variety журналы "қорқыныш Black пен Reed-тің кенеттен туындаған кісі өлтіруге құмарлығы арқылы білдіріледі, бұл режиссер Dan Curtis қатаң формулаға сүйенбесе, қызықты болуы мүмкін еді" деді. Баяу дамумен қатар, Starburst журналынан Robert Martin актерлік құрамды, әсіресе Reed пен Montgomery арасындағы химияны, Black-тің "махаббат пен кісі өлтіру" комбинациясын және Davis-тің "жағымсыз" жүрек ұстамасы көрінісін ерекше атап өтті. Алайда, ол жалпы өнімнің телефильм сияқты көрінуімен, әсіресе "жазық түсіріліммен" және қорқыныштан гөрі "ақылды" болатын визуалды эффектілермен шектелгенін сезінді.
Саундтрек
Дэн Кертистің көптеген басқа туындылары сияқты, "Жартылған құрбандықтар" фильміне арналған музыканы Роберт Коберт жазды және дирижерлік етті. 2011 жылы, фильм шыққаннан кейін көп жыл өткен соң, Counterpoint компаниясы толық саундтрек альбомын шығарды, ол тек 3000 данамен ғана шектелді. Альбомда Коберттің барлық түпнұсқа партитурасы, сондай-ақ фильмде қолданылмаған, оның ішінде екі баламалы "Музыкалық қорап" тақырыбы бар. CD кітапшасы 20 беттен тұрады және фильм түсірілімі кезінде түсірілген фотосуреттермен безендірілген. Фильмнің саундтрегінен алынған түпнұсқа сюитаны Роберт Коберттің 2000 жылғы "The Night Stalker and Other Classic Thrillers" жинақ альбомында табуға болады.