Франциядағы культтар жөніндегі парламенттік комиссияның құрылуы және жұмысы

Кіріспе

Франция Парламентінің төменгі палатасы – Франция Ұлттық Ассамблеясы 1994 жылдың соңында Веркор аймағында, Швейцарияда және Канадада Күн ғибадатханасы орденінің мүшелеріне қатысты оқиғалардан кейін 1995 жылдың 11 шілдесінде Францияда Культтар жөніндегі парламенттік комиссия құрды. Франция демократиясы үшін одақ консервативті партиясының мүшесі, депутат Ален Гест төрағалық еткен комиссияға культты не құрайтынын анықтау міндеті қойылды. Комиссия әртүрлі топтарды олардың болжамды қауіптілігіне немесе зиянсыздығына (топтардың мүшелеріне, сондай-ақ қоғам мен мемлекетке қатысты) сәйкес жіктеді. Комиссия 1995 жылдың желтоқсан айында есеп берді. Кейбір француз емес азаматтар мен ұйымдар, оның ішінде Саентология шіркеуі және АҚШ Мемлекеттік департаменті оның жіктеу әдістемесін сынады. Парламенттік комиссия объективті жіктеуді белгілеудің қиындықтарын ескерді, бірақ бұл шараның этикалық және саяси қажеттілігін күмәнданбады, әсіресе Күн ғибадатханасы орденінің «жаппай өзін-өзі өлтірулері» және әлемдегі басқа да қауіпті культтық әрекеттер (мысалы, 1995 жылы Токио метросында Аум Шинрико тобының зарин газымен жасаған шабуылы) салдарынан. Комиссия жаңа діни қозғалыстар (ЖДҚ) қызметіне қатысы бар немесе культтарға қарсы қозғалыстарға қатысы бар адамдармен бірнеше тыңдау өткізді, сондай-ақ француз құпия қызметі Renseignements Généraux-тен ЖДҚ қызметі мен құрамының тізімін алды. (1995 жылғы есепте қамтылған топтардың тізімі (атауларының аудармаларымен) үшін Культтар мен секталардың үкіметтік тізімдеріне қараңыз). Кейін Франция парламенттік комиссиялары 1999 және 2006 жылдары есеп берді. 2005 жылғы циркулярда культтарға қатысты үнемі сақтық шараларын қадағалау қажеттігі атап өтілді, онда Франция Премьер-Министрі культтардың мінез-құлқы мен ұйымдағы өзгерістерге байланысты 1995 жылғы есептің бір бөлігі болған нақты культтардың тізімі маңыздылығын жоғалтқанын мәлімдеді. Премьер-Министр мемлекеттік қызметкерлерге кейбір жағдайларда культтардың жалпы тізімдеріне сүйенуден аулақ болуға және оның орнына діни ақидаларға қарсы күрес және бақылау жөніндегі министрліктер аралық комиссиясымен (МИВИЛЮДЕС) келісім бойынша белгіленген критерийлерді қолдануға кеңес берді.

The French National Assembly, the lower house of the Parliament of France, set up a Parliamentary Commission on Cults in France on 11 July 1995 following the events involving the members of the Order of the Solar Temple in late 1994 in the French region of Vercors, in Switzerland and in Canada. Chaired by deputy Alain Gest, a member of the Union for French Democracy conservative party, the commission had to determine what should constitute a cult. It came to categorize various groups according to their supposed threat or innocuity (towards members of the groups themselves or towards society and the state). The Commission reported back in December 1995. Some non French citizens and certain organizations, including the Church of Scientology and the United States Department of State, criticized its categorization methodology. The Parliamentary Commission always bore in mind the difficulties of establishing any objective classification, although it never called into question the actual ethical and political imperatives of doing so, especially in the wake of the Order of the Solar Temple "mass suicides" and other dangerous cult activities occurring around the world (such as, for example, the 1995 sarin gas attack in Tokyo's subway by the Aum Shinrikyo group). The Commission held various hearings with persons involved in new religious movement (NRM) activities or involved in anti cult movements, and had the French secret service Renseignements Généraux give it lists of NRM activities and memberships. (For a list of the groups (with name translations) included in the 1995 report, see Governmental lists of cults and sects)

Subsequent French Parliamentary Commissions on cults reported in 1999 and in 2006. In a 2005 circulaire which stressed ongoing vigilance concerning cults, the Prime Minister of France suggested that due to changes in cult behavior and organization, the list of specific cults (which formed a part of the 1995 report) had become less pertinent. The Prime Minister asked his civil servants in certain cases to avoid depending on generic lists of cult groups but instead to apply criteria set in consultation with the Interministerial Commission for Monitoring and Combating Cultic Deviances (MIVILUDES).

Тарих

Францияда алғашқы Парламенттік комиссия 1995 жылы құрылды, бірақ секталар бұрыннан Direction centrale des renseignements généraux бақылауында болған. Бұл мәселе бойынша 1983 жылы Ален Вивьен премьер-министрдің тапсырысымен есеп дайындаған болатын. 1995 жылғы комиссия сол кездегі секталық құбылыстың масштабын бағалауға тырысты және Direction centrale des renseignements généraux анықтаған қауіптіліктің он критерийінің кем дегенде біреуіне сәйкес келетін 173 сектаның тізімін жасады. Дегенмен, бұл толыққанды және түгелдей жарамды тізім емес еді. Есеп жарияланғаннан кейін, яғни 1995 жылдың 23 желтоқсанында, "Күн ғибадатханасының" 16 құрбанының денелері табылған "ұжымдық өзін-өзі өлтіруі" оқиғасы болды, бұл есепке ерекше резонанс берді, тізімде "Күн ғибадатханасының" ордені аталмаса да. Осы есептің нәтижесінде 1996 жылы Секталар жөніндегі Министрліктер аралық бақылау орталығы құрылды, ал 1998 жылы үкімет Секталарға қарсы күрес жөніндегі Министрліктер аралық миссияны (MILS) құрды, ол кейіннен MIVILUDES-пен алмастырылды. Ол өз зерттеулерін жариялады, олар жиі парламенттік есептермен шатастырылады. 1999 жылы секталар жөніндегі екінші Парламенттік комиссия өзінің екінші есебін жариялады, ол "секталар мен ақша туралы парламенттік есеп" деп белгілі. Ол секталардың қаржылық, мұрагерлік және салық жағдайы, олардың экономикалық қызметі және бизнес қауымдастығымен байланыстары туралы мәліметтерді жинауды мақсат етті. 2001 жылы "Пикард заңы" секталарға қарсы заңнаманы күшейтті. 2006 жылы Францияның Ұлттық Ассамблеясы секталардың ықпалы және олардың іс-әрекеттерінің кәмелетке толмағандардың физикалық және психикалық денсаулығына тигізетін салдары туралы жаңа парламенттік комиссия құру туралы шешім қабылдады. 2008 жылы "Халықтық қозғалыс үшін одақ" депутаты Жак Майард, әсіресе медициналық және медициналық-қызмет көрсету салаларындағы секталар жөнінде парламенттік комиссия құру туралы ұсыныс енгізді.

The first Parliamentary Commission on Cults in France was created in 1995, but the cults had long been watched by the Direction centrale des renseignements généraux. A report had already been done on this issue in 1983 by Alain Vivien, on a request by the prime minister. The 1995 Commission attempted to measure the magnitude of the cult phenomenon at that time and compiled a list of 173 cults which met at least one of the ten criteria of dangerousness defined by the Direction centrale des renseignements généraux. However, it was not a definitive or exhaustive list. The day after the publication of the report, namely on 23 December 1995, the bodies of 16 victims of "collective suicide" of the Solar Temple were found, which contributed in giving to the report a particular resonance, although it did not mention the Ordre of the Solar Temple in its list. Following this report, an Observatoire interministériel sur les sectes was established in 1996, then in 1998, the government developed a new inter ministerial organization, the Mission interministérielle de lutte contre les sectes (MILS), which was later replaced by the MIVILUDES. It therefore published its own studies, which are frequently confused with the parliamentary reports. The second Parliamentary Commission on cults published its second report in 1999, and is commonly known as "parliamentary report on cults and money". It was intended to make an inventory of financial, inheritance and tax situation of cults, their economic activities and their relationships with the business community. In 2001, the About Picard law strengthened legislation against cults. In 2006, the National Assembly of France decided to create a new parliamentary commission about the influence of cults and the consequences of their practices on the physical and mental health of minors. In 2008, a Union for a Popular Movement deputy, Jacques Myard, submitted a proposal for a parliamentary commission on cults, especially in medical and paramedical fields.

1995 жылғы Комиссия

Оның баяндамасы 1995 жылғы 20 желтоқсанда қатысқан 7 депутаттың (барлығы 21 депутаттың арасында) бірауыздан қабылданы. Комиссия төрағасының орынбасары Жан-Пьер Брард ұсыныстардың "жеткіліксіз" екенін айтты және қауіпті культтармен тиімді күресу үшін "арнайы заңнаманы" қабылдауды қалады. Ол: "Осы дауыс комиссияның барлық мүшелерін көрсете алмайды. Егер мен қатыссам, дауыс беруден бас тартар едім" деді. Ұлттық Ассамблея ережелеріне сәйкес, баяндама қатысқандардың санына қарамастан, күшінде қалады.

Критерийлер мен көздер туралы даулар

Renseignements généraux (RG) қозғалыстың қауіптілігін анықтау үшін таңдаған критерийлер сынға алынды, себебі олар тұманды деп есептеледі және көптеген ұйымдарды, діни немесе діни емес ұйымдарды қамтуы мүмкін. Алғашқы сыншылардың бірі француз епископтарының культтар мен жаңа діни қозғалыстарды зерттеу жөніндегі ұлттық хатшысы, епископ Жан Вернет болды, ол осы критерийлерді дерлік барлық діндерге қолдануға болатынын атап өтті. Сонымен қатар, Бруно Этьен сияқты әлеуметтанушылар психикалық манипуляцияны Renseignements généraux полициясы анықтамауы керек екенін айтты. Культтар тізімі RG анықтаған критерийлерге негізделген, бірақ олардың қайсысы сынға алынатыны нақты көрсетілмеді. Бұған қоса, RG-нің жұмысының құпиялылығы тізімдегі белгілі бір ұйымдардың болуына немесе болмауына қатысты сұрақтар тудырды. Этьен бұрын Еуропалық маркетинг мамандары тобы (GEPM) деп аталған CEDIPAC SA компаниясының тізімде болуын сұраққа салды, оның қызметі діни салаға жатпайды. Opus Dei және масондардың жоқтығы да сұрақтар тудырды. Сонымен қатар, 1992 жылдан 2003 жылға дейін Renseignements généraux бас директоры болған Ив Бертран 2007 жылы культтар туралы парламенттік есептермен бірлескен жұмысы туралы айтты және Саентология мен Ехоба куәгерлерін "шайтандыққа тоғыстырудың қажеті жоқ" екенін, ал "өз мүшелерінің бостандығын шектеуші ой-пікірлерді және нағыз культтық қозғалыстарды бір деңгейге теңеу, күтілген мақсаттарға кері нәтиже береді" деп мәлімдеді.

Файлдың мазмұны туралы даулар

Кейбір қозғалыстар парламенттік комиссияның оларды секталар тізіміне енгізуіне себеп болған құжаттарға қол жеткізуге тырысты. Үкімет, Renseignements généraux-тен ақпарат жарияланса, қоғамдық қауіпсіздікке және мемлекеттің қауіпсіздігіне қауіп туындайтынын айтып, бас тартты. Бірнеше қозғалыс осы құпия құжаттарға қол жеткізу үшін бірнеше жылға созылған сот процесіне қатысты. Ехоба куәгерлері 2006 жылы Мемлекеттік кеңеске өтініш бергеннен кейін, нәтижеге қол жеткізді. Бұл мәселе бойынша алғашқы шешімдерді 2005 жылы Париждің әкімшілік апелляциялық соты шығарды. Ол, Ішкі істер министрлігінің бас тарту себебін бағалау үшін құжаттарды қарап, қоғамдық қауіпсіздікке қауіп туындайтынын атап өтті. 2006 жылғы 3 шілдеде Мемлекеттік кеңес Ішкі істер министрінің шағымын қабылдамады және сол күні Ішкі істер министрінің Ехоба куәгерлерінің христиан федерациясына екінші есеп үшін Renseignements généraux дайындаған құжаттарды беруден бас тарту шешімін жойғанын растады. 2006 жылғы 18 желтоқсанда Парижде өткен баспасөз конференциясында Ехоба куәгерлері 1995 жылы секталар жөніндегі комиссия үшін Renseignements généraux дайындаған құжаттарды жариялады. "Le Monde" басылымының хабарлауынша, "сегіз жылдық сот процесінен кейін жарияланған бұл жұмысқа тек олардың құлшылық орындарының тізімі және кіріспе жатады". Саентология шіркеуі Renseignements généraux құжаттарына қол жеткізіп, өкілі: "Файлдарда ештеңе жоқ еді", - деді. Құдай Патшалығының Дүниежүзілік шіркеуі де Renseignements Généraux жасаған, оны парламенттік баяндамада секта ретінде жіктеуін негіздеген құжаттарға қол жеткізу құқығын алды. 2005 жылғы 1 желтоқсандағы шешіммен, Париждің апелляциялық әкімшілік соты Ішкі істер министрінің қауымдастықтың өтінішіне жауап беруден бас тартуын жоққа шығарды және құжаттарды жариялауға бұйрық берді.

Қарсы пікір алмасудың болмауы

Парламенттік баяндама АҚШ ресми өкілдері тарапынан қатаң сынға алынды. 1999 жылы Мемлекеттік департамент жүргізген әлемдегі діни бостандық туралы баяндамада, олар айыпталып отырған топтардың пікірі ескерілмегені және қарсы пікірлердің болмауы көрсетілді. "Традиция, отбасы және мүлік" француз бөлімшесі баяндаманы түзету мүмкін болмауына шағымданып, былай деді: "Баяндамада ()) құрастырылған тізімде, мүшелері мен қызметіне қорқынышты салдарлар әкелген, жалған секта ретінде таңбаланған кейбір топтарға қатысты әділетсіз сипаттамалар бар, ал тізім БАҚ-та кеңінен жарияланды. Бірақ олардың ешқайсысы тыңдалмады. Ешкім де ақталуға немесе жаңа шешімге қол жеткізе алмады, себебі бұл мәселені қарауға құзыретті орган жоқ деп танылды. Бұл құқықтық мемлекет үшін маңызды мәселе және оның басқа жолдармен қайта жаңғыруы мүмкін деген алаңдаушылық бар."

Раффариннің 2005 жылғы циркулярлық

2005 жылғы 27 мамырда (қызметтен кеткенге дейін) Франция премьер-министрі Жан-Пьер Раффарин циркуляр жариялады, онда үкімет культ құбылысының өзгеруін ескеруде сақ болуы керек екеніне назар салды. Ол, 1995 жылғы Парламенттік есепке қоса берілген қозғалыстар тізімі осы құбылыстың дамуына байланысты көбірек ескіргенін, себебі шағын топтар шашыраңқы, жылдам және анықтау қиын түрде құрылып, әсіресе Интернет тарату мүмкіндіктерін пайдаланатынын атап өтті. Премьер-министр мемлекеттік қызметкерлерге бұрынғы бірқатар нұсқауларды жаңартуды, культтық бұрмалаушылықты бақылау және күресу жөніндегі Министрлер аралық комиссиясымен (MIVILUDES) келісілген критерийлерді қолдануды және культтық бұрмалаушылықты анықтау үшін топтар тізіміне жүгінуден аулақ болуды тапсырды.

Мазмұны

1999 жылы Франция парламенті комиссиясы ақша және экономикамен байланысты секталар туралы хабарлама жасады. 1995 жылғы хабарламада бұрын қамтылмаған бірнеше ұйым қосылды (Ежелгі мистикалық орден Роза Круцис, Антропософия, «Коммуникацияның жүрегінде», Prima Verba, Energo Chromo Kinese). Хабарламада Ехоба куәгерлері мен Саентология шіркеуі ең бай "секталар" екені айтылды, олардың жылдық бюджеті тиісінше 200 000 000 және 60 000 000 франк (30,5 миллион және 9 147 000 евро) құрады. Сока Гаккай, Ежелгі мистикалық орден Роза Круцис, Сукё Махикари, Жаңа Апостолдық шіркеуі, Біріктіру шіркеуі, Дианова, Жеңімпаз Ваджра (Мандаром) және Антропософия қауымдастығының жылдық кірісі 20 000 000 және 50 000 000 франк (шамамен 3 000 000 евро және 7 600 000 евро) аралығында болды.

Антропософия туралы дау

Бұл есептің жариялануы күшті реакция тудырды; алайда, Францияның антропософиялық медицина қауымдастықтары одағы, NEF қаржы қоғамы және Антропософияға тиесілі Штайнер мектептері федерациясы заңдық шаралар қолдануға тырысты. France 2 телеарнасында есеп ұсынылғаннан кейін, парламенттік комиссия төрағасы Жак Гьярдқа ар-намысқа тигіздік туралы шағым түсті. Париждегі ірі сот (Tribunal de grande instance) Гьярд өзінің айыптауларын қолдау үшін "серьезді тергеу жүргізгенін дәлелдеуге шамасы келмейтінін", ол "комиссия жұмысының "құпия" екендігіне бірнеше рет сілтеме жасағанын" және "жүргізілген тергеудің қайшылықты сипаты культ деп саналатын алпыс ұйымға сауалнама жіберумен ғана шектелгенін" мәлімдеді. Сонымен қатар, "судьялар талапкерлерге келтірілген зиянның ауыр екенін мойындады, себебі ар-намысқа тигізетін мәлімдемелер комиссия төрағасының орынбасары жасаған, оның билігі мен құзыретіне ешкім күмәндана алмайды". 2001 жылдың қыркүйегінде Париж апелляциялық соты бұл шешімді күшінде қалдырды, бірақ Гьярд адал ниетпен әрекет еткеніне байланысты жазадан босатылды.

Үшінші тараптардың ескертулері, 2000 ж.

АҚШ Мемлекеттік хат тамылдарының Демократия, адам құқықтары және еңбек бюросы жариялаған Халықаралық діни бостандық жөніндегі АҚШ комиссиясының 2000 жылғы жылдық есебінде мынадай мәлімдеме жасалған:

Парламенттік есептің ("секталарға" қарсы) жариялануы салдарынан туған жаңқақтар азшылық діндерге қатысты төзімсіздік пен жат көзқарас атмосферасын күшейтті. Кейбір діни топтар өз мүшелерінің тізімге енгізілгеннен кейін күшейтілген төзімсіздікке ұшырағанын мәлімдеді.

2006 жылғы Комиссия

2006 жылғы 28 маусымдағы баспасөз хабарламасында Социалистік партияның, UDF-тің және басқалардың бірнеше депутаттары "кейбір адамдар премьер-министрдің циркуляры жарияланғаннан кейін, жеке және ұжымдық бостандықтарды секталардың қауіпті әрекеттерінен қорғау және 1995 және 1999 жылдарғы парламенттік есептерді қайта қарау бойынша француз саясатындағы өзгеріс деп есептеген" деді. Өкілдер премьер-министр көтерген мәселенің 1995 және 1999 жылдары жиналған деректердің ескіруімен байланысты екенін айтты. Олар жаңа тергеу комиссиясын құру, культтік қозғалыстың қазіргі жағдайын анықтауға мүмкіндік береді деп қосты. 2006 жылғы 28 маусымда Заң комиссиясының (commission des lois) бірауыздан қабылдаған қаулысына жауап ретінде Франция Ұлттық Ассамблеясы культтік қозғалыстардың ықпалы мен олардың қызметінің кәмелетке толмағандардың денсаулығына (физикалық және психикалық) тигізетін салдарына қатысты парламенттік тергеу комиссиясын құру туралы қаулыны бірауыздан қабылдады. Комиссия құрамына 30 мүше кірді: Жорж Фенех (Төраға), Филипп Вуилке (Баяндама жасаушы), Мартин Дэвид және Ален Гест (Төраға орынбасарлары), Жан Пьер Брард және Руди Сальс (Хатымшылар). Комиссия 2006 жылғы 19 желтоқсанда Ассамблеяға есебін ұсынды. Есепте қауіпті жағдайдағы балаларды қорғауға бағытталған 50 ұсыным қамтылған. Жорж Фенех мемлекеттік қызметкерлерді (әсіресе Ішкі істер министрлігінің секталар бюросын) "лажсыздыққа, тіпті ынталандыруға" кінәлады. Ол психотерапевт мамандығының нақты анықталмауына таңырқады, оны "секталардың гурулар гүлденетін ошағы" деп сипаттады.