Лаос тағылымдамасы: Француз тілі Лаоста кең таралған, оқушылардың 30% - ы оқиды. Оңтүстік-Шығыс Азиядағы екінші ірі франкофондық қауымдастық. Француз тілінің тарихы мен қазіргі жағдайы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лаостағы француз тілінің мәртебесі
Status of the French language in Laos
Лаоста француз тілінде сөйлейтін айтарлықтай азшылық бар. Лаос Оңтүстік-Шығыс Азиядағы Вьетнамнан кейінгі екінші ірі франкофондық қауымға ие, Камбоджадан озып тұр. Француз тілі әкімшілік тіл ретінде қолданылады, сонымен қатар саудада кеңінен таралған, және Лаостағы студенттердің үштен бірінен астамы оны оқиды. Осының салдарынан, Лаоста француз тілінің мәртебесі басқа франкофондық Оңтүстік-Шығыс Азия елдерімен салыстырғанда жақсырақ, бірақ оның ықпалы ағылшын тілінің кеңінен қолданылуынан әлі де қауіп төндіріп отыр.
French is spoken by a significant minority in Laos. Laos has the second largest Francophone community in Southeast Asia after Vietnam and ahead of Cambodia. French is used as an administrative language and is also widely present in commerce, and is also studied by over a third of students in Laos. Consequently, the language enjoys a healthier status in Laos compared to other Francophone Southeast Asian countries, although its influence is still under threat from the encroaching use of English.
Тарих
Лаоста француз тілі 19 ғасырда француз саяхатшылары Вьетнамды жаулап алғаннан кейін Қытайға жол ашуға тырысқанда енгізілді. Француздар Лан Шан патшалығына көп көңіл бөлмеді, бірақ қазіргі Луанг Прабанг қаласында консулдық ашты. Лао мәдени аймақтарында отаршылдық протекторат орнатуға түрткіс болған фактор – Францияның Ұлыбританиядан экономикалық және саяси бәсекелестікке қаулығуы болды. 1890 жылдары Сиам және Франция арасындағы шекаралық даулар Франко-Сиам дағдарысына әкеліп соқты, Лаос пен Сиамның шекаралары Францияның пайдасына белгіленді және Лаос француз протекторатына айналды. Вьетнамнан айырмашылығы, француздар Лаоста толыққанды ықпал етуге тырыспады, және француз тілі Лаостағы мектептерде 1900 жылдарға дейін енгізіле бастады, бірақ ол көбінесе Вьентьянмен шектелді. Дегенмен, француз үкімдігі нығайып, француз тілі үкімет пен білім берудің басты тіліне айналды, ал Паксе қаласының құрылуынан кейін тіл оңтүстік Лаоска тарады. Француз тілі 1910 жылдар мен Екінші дүниежүзілік соғыс аралығында өркендеп, бүкіл елге тарады, бірақ Вьетнам сияқты, көптеген ауылдық жерлерде кеңінен қолданылмады. Соңында француз тілі мемлекеттік қызметкерлер мен элитаның тіліне айналды. Екінші дүниежүзілік соғыста Жапония Лаосты басып алғанда, француз тілі білім беру жүйесінде сақталды, Вьетнамнан айырмашылығы, онда вьетнам тілі білім берудің жалғыз тілі болды, бірақ лаос тілі қысқа мерзімге үкіметте қолданылды. Лаос 1949 жылы өзін-өзі басқару құқығын алғанда, француз тілі лаос тілімен бірге саяси тіл ретінде қайта жаңғырылды. 1953 жылы Лаос тәуелсіздік алғаннан кейін лаос тілі жалғыз ресми тіл болды. Лаоста француз тілінің құлдырауы Вьетнам мен Камбоджадағыдан баяу болды, себебі Лаос монархиясы Франциямен тығыз саяси байланыстарды күйзеді. Вьетнам соғысының алдында Лаоста коммунистік Патет Лао мен үкімет арасындағы саяси топтардың қақтығысы салдарынан құпия соғыс басталды. Патет Лао лаос тілін ғана қолданған аймақтарды бақылауда ұстады, ал Вьетнам соғысы аяқталғаннан кейін француз тілі Лаоста күрт төмендеді. Сонымен қатар, көптеген элиталық және француз білімді лаостар үкімет тарапынан қуғынға ұшыраудан қашу үшін АҚШ және Франция сияқты елдерге көшіп кетті. Алайда, 1990 жылдардың басында оқшаулану саясатынан бас тартылғаннан кейін француз тілі қайта жанданды, француз, швейцариялық және канадалық қарым-қатынастардың орнауы және Лаос орталығында француз тілі орталықтарының ашылуының арқасында. Бүгінде Лаоста француз тілі Азиядағы басқа франкофондық елдерге қарағанда жақсы жағдайда, Лаостағы барлық студенттердің 35% француз тілінде білім алады, ал көптеген мектептерде француз тілі міндетті пән болып табылады. Француз тілі сондай-ақ Лаос орталығы мен оңтүстігінде, сондай-ақ Луанг Прабанг қаласындағы қоғамдық жұмыстарда қолданылады және дипломатия, элиталық топтар, жоғары білікті мамандықтар мен қарт адамдардың тілі болып табылады. Дегенмен, ағылшын тілі Лаоста француз тіліне қауіп төндіріп отыр, өйткені ол халықаралық сауданың тілі ретінде қарастырылады және кейбір мектептерде ағылшын тілі міндетті пән ретінде енгізілген. Лаос сондай-ақ Франкофония мүшесі болып табылады.
The French language was introduced to Laos in the 19th century when French explorers arrived in Laos trying to make inroads into China after colonizing Vietnam. The French did not pay much attention to the kingdom of Lan Xang but established a consulate in present day Luang Prabang. The actual catalysts for the establishment of colonial protectorate over Lao cultural regions were French fears of economic and political competition from Britain. By the 1890s, border disputes with Siam and France led to the Franco Siamese crisis and the borders of Laos and Siam were established in favor of France and Laos became a French protectorate. Unlike in Vietnam, the French did not pursue to fully exert their influence in Laos and it was not until the 1900s that French began to be introduced into schools in Laos, but it was mostly limited to Vientiane. However, French rule finally gained firmer ground and French soon became the primary language of government and education and the language spread into southern Laos following the founding of Pakse. The French language peaked between the 1910s and World War II and spread throughout the nation but, like Vietnam, was not widely spoken in most rural areas. French eventually became the language of government officials and the elite. When Japan invaded Laos in World War II, French remained in the educational system, unlike in Vietnam, where Vietnamese became the sole language of education, but the Lao language was briefly used in the government. French returned as the sole political language after France resumed its rule of Laos and was co official with Lao when Laos was granted self rule in 1949, but Lao became the sole official language after independence in 1953. The French language's decline was slower and occurred later than in Vietnam and Cambodia in Laos as the monarchy of Laos had close political relations with France. At the eve of the Vietnam War, the Secret War was beginning in Laos as political factions between communist Pathet Lao and the government occurred. Pathet Lao held areas used Lao as their sole language and following the end of the Vietnam War, French began its sharp decline in Laos. Additionally, many elite and French educated Lao immigrated to nations such as the United States and France to escape government persecution. With the end of isolationism in the early 1990s however, the French language rebounded, thanks to the establishment of French, Swiss and Canadian relations and opening of French language centers in central Laos. Today, French has a healthier status in Laos than the other Francophone nations of Asia and about 35% of all students in Laos receive their education in French, with the language being a required course in many schools. French is also used in public works in central and southern Laos and Luang Prabang and is a language of diplomacy and of the elite classes, higher professions and elders. However, the English language has continued to threaten the French language in Laos as it is seen as the language of international commerce and some schools have also made English a mandatory subject. Laos is also a member of La Francophonie.
Сипаттамалары
Лаоста сөйленетін француз тілі стандартты париждік француз тіліне негізделген, бірақ Азияның басқа француз диалекттеріндегідей сөздік қорында шағын айырмашылықтар бар. Француз тіліне лао тілінен алынған сөздер қосылып, оған жергілікті ерекшелік береді. Лаоста француз тіліне сіңген лао сөздері де қолданылады. Лао тілі мен стандартты француз тілі арасында көзге түсетін айырмашылықтар бар, мысалы:
The French spoken in Laos is based on standard Parisian French but has some minor differences in vocabulary as in other French dialects of Asia. Mixtures of Lao are sometimes added into French, giving it a local flavor. Some Lao words that have found their way into the French language are used in Laos as well. There are some notable differences between Lao and standard French such as:
"Ру" сөзі көше, жол, даңғыл және тас жолдың барлығын білдіру үшін қолданылады, стандартты француз тілінде "авеню" немесе "бульвар" сөздері де қолданылады. Лао тіліндегі сөздер француз тіліне лао мәдениетіне қатысты тақырыптарда, мысалы тағам, өсімдіктер сияқты жағдайларда енгізіледі.
The word rue can be used to refer to any street, road, avenue and highway unlike standard French which also uses avenue or boulevard. The incorporation of Lao words into French when referring to native Lao topics such as food, plants, etc.