Кіріспе

Британдық клиникалық психолог Дэвид Джон Смайл (23 сәуір 1938 – 3 тамыз 2014) – психологиялық күйзелісті әлеуметтік-материалистік тұрғыдан түсіндіруді қолдаған британдық клиникалық психолог.

Өмір және жұмыс

Смайл Лондонның Путни қаласында дүниеге келді және Эпсом мен Уимблдонда өсті. Лондон университетінің философия және психология мамандығын бітіргеннен кейін, ол клиникалық психологияға ауысудан бұрын нарық зерттеулерінде қысқа уақыт жұмыс істеді; Эпсомдағы Хортон ауруханасында, содан кейін Эссекстегі Клейбери ауруханасында (шамамен 1961 жылы) тәлім алды. Ол 1993 жылға дейін Нотингемдегі (Ұлыбритания) клиникалық психология қызметінің басшысы болды және 1998 жылы Ұлттық денсаулық сақтау жүйесінен (NHS) зейнетке шықты. Смайл психотерапия тақырыбында бірнеше кітап жазды, онда қоғамның жеке басының қиындықтарына қаншалықты жауапты екенін баса көрсетті. Психотерапияның талаптарын сынға алып, терапевт науқасқа дос болып, оны ынталандырып, қолдау көрсеткен жағдайда ғана тиімді болатынын айтты. Оның пікірінше, көптеген қиындықтар өткенге емес, қазіргі қақтығыстарға байланысты туындайды, ал бұрын болған зиянды толығымен жою мүмкін емес, бірақ оны қабылдауға үйренуге болады. Ол «катарсис» – өткен оқиғаларды түсіну оларды азайтады деген идеяның дұрыс еместігіне күмән келтіреді. Депрессия немесе басқа да психикалық ауыртпалықтың себебі адамның ішіндегі түзетуге болатын нәрсе деп санау негізсіз. Сондықтан оны Р.Д. Лэйн және Томас Сзац сияқты «антипсихиатрия» қозғалысының өкілі ретінде қарастыруға болады. Бірақ Лэйн психозды түсіну үшін отбасылық байланыстарды баса көрсетсе, Смайл күнделікті қиындықтарға қатысты «мүдделерді» және билікті баса көрсетеді. Оның айтуынша, бұл Батыс қоғамының ажырамас бөлігі және көптеген психотерапевтер оларды қарастырудан аулақ тұрады, өйткені олар өз мүдделерін қорғауға міндетті және оған қатысты. Смайл сондай-ақ «бақыт» және «қарым-қатынас» туралы қалыпты түсініктерді сынап, олардың нағыз өмірдің нәтижесі екенін және өзіндік мақсат емес екенін атап өтті. Оның пікірінше, адамдардың өзін ұмытып, шынайы бақытты болуына ортақ күш-жігерге қатысу көмектеседі, бірақ қазіргі қоғамның көптеген адамдар үшін осы күш-жігердің мәнін көруді қиындататынын да мойындайды. «Терапияға балама – қамқорлық» (1987) кітабында Смайл, психотерапевт ретінде көп жылдық тәжірибесінен кейін, терапияның тиімділігі туралы айтылған механизмдерге күмән келтірді. Ол терапияны пайдасыз деп айыптамаса да, терапевт клиенттің нағыз досы болып, оның өміріне араласса ғана тиімді болатынын болжайды. «Катарсис» – адамдар өздерінің проблемаларын түсінгеннен кейін «психикалық аурудан» айығатын процесс – шындық емес, ал терапевтер көбінесе арман-тілекке салынған сиқыршылар. Ол осы кітабында өмірде өзімізге және бізбен байланыста болғандарға «қамқорлық жасауды» ұсынады. «Билік, мүдделер және психология» сияқты кейінгі кітаптарында ол қоғамдағы адамдардың тәндік табиғаты және біз өмірімізге қаншалықты бақылау жасай алатыны туралы көп нәрсе айтады. Оның пікірінше, өміріміздегі оқиғаларды біз мойындауға рұқсат етілгеннен гөрі мүдделер мен билік анықтайды, адамдардың іс-әрекеттері шектеулі, ал «ерік күші» – ойдан шығарылған нәрсе. Бұл кітап бастапқыда «Билік, жауапкершілік және бостандық» деп аталып, интернетте еркін қолжетімді болды, және Смайл (тірі) интернет пен «өлген» басылымның салыстырмалы артықшылықтары туралы қызықты ойлар айтты. Оның пікірінше, біріншісі, әдетте, егжей-тегжейлі жұмысты зерттеуге қолайлы емес, ал тұрақты жаңартулардың қажеттілігі шаршатуы мүмкін, әсіресе еңбек өз оқырмандарына жететініне нақты дәлел болмаған жағдайда. Смайл 2014 жылдың 3 тамызында 76 жасында қайтыс болды.

Таңдалған шығармалар

Психикалық ауруларды емдеу – Ғылым, сенім және емдік тұлға. Лондон университетінің баспасы, 1969 жыл. Психотерапия: Жеке тәсіл. [1978] Дент, 1982 (қайта жаңартылған). Іллюзия және шындық – Қайғының мәні. [1984] Констебль, 1997 (қайта жаңартылған). Күтім жасау – Терапияға балама. [1987] Констебль, 1998 жыл. Бақытсыздықтың пайда болуы – Жеке қайғының жаңа түсінігі. [1993] Констебль, 1999 (қайта жаңартылған). Психотерапиясыз қалай аман қалуға болады. [1996] Констебль, 1998 (қайта жаңартылған). Бақытсыздықтың мәні. Робинсон, 2001 жыл. Терапия неліктен тиімсіз. Робинсон, 2001 жыл. Билік, мүдде және психология – Қайғы-қасіретті әлеуметтік материалистік тұрғыдан түсіну элементтері. PCCS кітаптары, 2005 жыл.