Кіріспе

Оңтүстік Африкада туған психиатр Дэвид Грэм Купер (1931 жылы Кейптаунда, Оңтүстік Африка – 29 шілде 1986 жылы Парижде, Франция) Сенімсіз дереккөз: дата=2016 жылдың қыркүйегі – Оңтүстік Африкада туған психиатр және теоретик, антипсихиатрия қозғалысында көрнекті тұлға болды. Купер 1955 жылы Кейптаун университетін бітірді. Р.Д.Лейнг Купердің антиапартеидтік коммунистік революционер ретінде дайындалуы үшін Кеңес Одағында оқытылғанын айтты, бірақ курсын бітіргеннен кейін ол БОСС оны жояды деп қорқып, Оңтүстік Африкаға қайтудан бас тартты. Ол Лондонға көшіп, бірнеше ауруханада жұмыс істеді. 1961-1965 жылдары ол шизофрениямен ауыратын жастарға арналған эксперименталды бөлімше – «Вилла 21» атты орталықты басқарды, оны революциялық «ауруханаға қарсы» және кейінірек Кингсли Холл қауымдастығының прототипі деп есептеді. 1965 жылы ол Лейнг және басқалармен бірге Филадельфия қауымдастығын құруға қатысты. «Экзистенциалдық марксист» ретінде ол 1970 жылдары қауымдастықтың саяси бағытының жеткіліксіздігіне байланысты дауласып, Филадельфия қауымдастығынан шықты. Купер 1967 жылы «антипсихиатрия» терминін енгізді және 1971 жылы «Психиатрия және антипсихиатрия» кітабын жазды. Ол сондай-ақ 1968 жылдың ақпанында Лондонның Антиуниверситетін құруға бірге тұрды.

Басты ұғымдар

Купердің пікірінше, ақылсыздық пен психоз – адамның "шынайы" өзі және әлеуметтік өзі (басқалар бізге таңған және біз қабылдаған тұлға) арасындағы қақтығыстың көрінісі. Купердің соңғы шешімі революция болатын. Осы мақсатта Купер Аргентинаға сапарлады, себебі ол бұл елде революциялық мүмкіндіктер көп деп ойлады. Кейін ол Англияға қайтып, Францияға көшті, өмірінің соңғы жылдарын осы елде өткізді. Купер антипсихиатрия терминін (төменде қараңыз) сол кездегі дәстүрлі психиатрияға қарсылықты және оған қарама-қарсы әдістерді сипаттау үшін енгізді, бірақ бұл термин антипсихиатрлардың дәстүрлі психиатрияға деген көзқарасын, яғни психикалық емді қарсы алуын да көрсетеді. Ол 1967 жылдың 15-30 шілдесі аралығында Лондонның Чалк Фарм ауданындағы The Roundhouse-та өткен "Азаттық диалектикасы" конгресін ұйымдастырды. Конгреске Р.Д. Лэйн, Пол Гудман, Аллен Гинзберг, Герберт Маркузе және "Қара пантералар" тобының өкілі Стокли Кармайкл қатысты. Жан-Поль Сартрдың қатысуы күтілген еді, бірақ ол соңғы сәтте бас тартты. "Антипсихиатрия" термисін алғаш рет 1967 жылы Дэвид Купер қолданды. Ол Лондондағы Филадельфия қауымдастығының негізін қалаушыларының бірі болды.

Отбасы және отбасы өлімі

Купер осы кітапты отбасына қарсы жазудың соңында терең рухани және дене дағдарысынан өткенін айтады. Бұл дағдарыстың ең қиын сәттерінде маған зор мейіріммен және қамқорлықпен көмектескендер – ағам Питер мен қайын сіңлісі Кэрол, олар – нағыз отбасы. Ол бұрын "адамның бүкіл отбасылық өткенінен" қарапайым агрессивті ажырасу немесе географиялық бөліну сияқты қарапайым әрекеттерге қарағанда жеке тұлға үшін тиімдірек жолмен босату қажеттігін айтқан болатын. Сондай-ақ, "адамдар әлі де ішкі (және көбінесе сыртқы) отбасының ықпалында болып, одан арыла алмай, жай ғана аз шектеулі отбасылық жүйелерді іздеп қана қоймайды" деген жалған тәуелсіздік туралы да айтқан. Осы кітапты ішкі отбасының күшін көрсетуге бағытталған өзіндік талдау ретінде қарастыруға болады – адам мыңдаған шақырым қашықтықта болса да, оның құшағында қалып, оның қысымында қалуы мүмкін отбасы.

Ақымақтың тілі

1967 жылы Дэвид Купер Фуконың «Ақымақтық және өркениет» еңбегіне кіріспе жазып, «Ақымақтық біздің заманымызда бір түрлі жоғалған шындыққа айналып кетті» деп бастады. Бұл мәлімдеме «кейінгі ұрпақ қазір жартылай ақымақ деп санайтын дәуірге» тән емес. Осы ойды одан әрі дамыта отырып, келесі онжылдықтың соңында ол соңғы жарияланымдарында ақымақтықты азат ету күшінің деңгейіне көтерді. «Ақымақтықтың тілі» (Купер 1980) кітабынан бірнеше типік тұжырымдар келтірейік: «Ақымақтық – адам өміріндегі мәңгілік революция, өзінің құрылымын бұзу, толыққанды әлемге қайта оралудың үндестік үміті».