Кіріспе

Кеме тасымалдау компаниясы – бу кемелерінің дамуының нәтижесі. Бұрын, пакеттік кемелер басым тасымалдау құралы болған кезде, «Драматикалық» және «Қара шар» желілері сияқты бірлестіктер болды, бірақ олар пайдаланған кемелер қызметті ұйымдастырушыларға міндетті түрде тиесілі болған жоқ. Бу кемелерінің пайда болуы бәрін өзгертті.

Даму

1815 жылы алғашқы бу кемелері Ұлыбританияның Ливерпуль және Глазго порттары арасында қатынаса бастады. 1826 жылы құрылыс кезінде сол заманғы алып кеме саналған «Ұлыбритания» бу кемесі Лондон мен Эдинбург саудасы үшін салынды, себебі теміржолдар пайда болғанға дейін жағалау саудасындағы бу кемелерінің инфрақұрылымы салыстырмалы түрде маңыздырақ болды. 1823 жылы «Дублин қаласының бу кемелер компаниясы» құрылды, бірақ ол он жылдан кейін ғана тіркелді. 1824 жылы «General Steam Navigation Company» компаниясы құрылды, ол Ұлыбритания суларында қызмет көрсетумен қатар континентпен сауданы дамытуды көздеді. Ылдамдап, «Сент-Джордж» бу кемелер компаниясы мен «Британдық және Ирландиялық бу кемелер компаниясы» құрылды. Біріншісі кейіннен болған қатал бәсекеде жеңіліске ұшырады, бірақ теңіз саяхатының дамуына үлкен үлес қосты. 1819 жылы АҚШ-тан «Саванна» және 1833 жылы Канададан «Король Уильям» атты бу қозғалтқыштарымен жабдықталған кемелермен жеке сапарлар жасалды. Океандық навигация мәселесін шешудің қажеттілігі Лондон, Ливерпуль және Бристольдің үш Ұлыбритания портындағы кемешілерге анық болды. Үш компания шамамен бір уақытта ұйымдастырылды: Темзаны штаб-пәтері етіп алған «Британдық және американдық бу кемелер компаниясы», Ливерпульдің «Атлантикалық бу кемелер компаниясы» және Бристольдің «Ұлы Батыс бу кемелер компаниясы». Әр компания өз портында ағаштан жасалған бу кемесін салуға кірісті. Бірінші болып 1837 жылдың 19 шілдесінде Авон өзеніне сүңгіп, «Ұлы Батыс» кемесі іске қосылды. Келесі жылдың 14 қазанында «Ливерпуль» кемесін Humble, Milcrest & Co. фирмасы осы атпен аталатын портта жасады, ал 1838 жылдың мамырында «Темза» кемесінде салынған «Британ королевасы» сәтті жүзіп кетті. «Ұлы Батыс» кемесі теңізге шығуға бірінші болып дайындалды.

Жағдайдың жақсаруы

Үздіксіз жетілдіру кеме иесі мен кеме жасаушының басты ұраны болды, және әр он жылдықта алдыңғы кемелердің ескіріп қалғанына куә болдық. 1850 жылдардың соңында салынған аралас желкенді және бұрандалы алып кеме, «Ұлы Шығыс», заманынан шамамен елу жыл бұрынғы болды және өлшеміне қарай жеткіліксіз қуатты болғандықтан, біздің қарастыруымыздан тыс қалдырылуы мүмкін. Осылайша, шамамен айтқанда, 1850 жылдары темір бұранда ағаштан жасалған бу кемелерін ығыстырды; 1860 жылдар құрама қозғалтқышты әкелді, ол отынды үлкен үнемдеуге мүмкіндік берді, сондықтан бу кемелері бұрынғыдай пошта мен жолаушыларды тасымалдаудан гөрі, ұзақ сапарларда жүк тасымалдауда желкенді кемелермен бәсекелесе бастады; 1870 жылдар жолаушыларға жақсырақ жағдай жасады, орталық зал, жақсартылған кабиналар және түтін бөлмелері мен әйелдер кабиналарына жабық қол жетімділік ұсынылды. 1880 жылдардың басында кеме жасауда темірдің орнына болат қолданыла бастады, ал он жылдықтың соңына дейін екі бұранданың енгізілуі теңізде ақаулардың болу ықтималдығын азайтып, машиналардың екі еселенуі корпустың одан әрі бөлінуіне мүмкіндік берді, қауіпсіздікті арттырды. Енді үлкен лайнерлердің мачталары бастапқы мақсатына енді пайдалы болмады, бірінші кезекте тіреуге, содан кейін жай сигнал бағаналарына айналды, ал қайық палубаларының енгізілуі жолаушылардың серуендеуіне қосымша жағдай жасады және навигаторларды әлеуметтік өмірдің алаңдатуынан құтқартты. 1890 жылдары Ливерпуль мен Саутгемптон порттарында пойызбен қайыққа қатынау мүмкіндігі туындады, бұл тендерлер мен кабиналардың қолайсыздықтарын жойды. 20 ғасырдың басында турбиналық қозғалтқыштың пайда болуы машиналарды одан әрі бөлуге және экономиканы арттыруға мүмкіндік берді, осылайша жылдамдық артты және дірілді азайту арқылы жайлылық жақсарды. Сонымен қатар, су астындағы қоңырау сигналының енгізілуі кемелердің құлау және соқтығысу қаупін азайтуға көмектесті, ал сымсыз телеграф теңіздің оқшаулануын ғана емес, қауіпсіздікті де арттырды, мысалы, 1909 жылы «Ақ Жұлдыз» компаниясының «Republic» лайнері Мартаның жүзімдігіне соқтығысқаннан кейін тұманнан көмек шақырылды. Мұнайды көп көлемде тасымалдау үшін танкерлер салынды. Бұл кемелердің көпшілігі мұнайды тасымалдау ғана емес, сонымен қатар көмірдің орнына пештерінде пайдалануға бейімделді. Көп жылдық тәжірибе осы желілердің кейбір иелеріне өте төмен шығындарды көрсетуге мүмкіндік берді, теңіздегі өлім-жітім көрсеткіші 1870 жылдардағы армандардан да асып түсті. Біршама ұзақ мерзімде 1% -тың оннан бір бөлігі бұрын-соңды болмаған көрсеткіш емес.