Кіріспе

Дыбыс шығару жылдамдығының бұзылуын өлшеу техникасы. Уоу және флетерді өлшеу аудиотаспа машиналарында, кассеталық диктофондар мен ойнатқыштарда, сондай-ақ ротациялық бөліктері бар басқа да аналогтық жазу және ойнату құрылғыларында (мысалы, кинопроекторларда, винилдік дискілерде (грампластинкаларда) және т.б.) жүргізіледі. Бұл өлшеу жылдамдық ауытқуларынан туындайтын «жиілік тербелісінің» мөлшерін субъективті жарамды көрсеткіштермен анықтайды. Грампластинкалар көбінесе баяу уоудан зардап шегеді. Кристалл осцилляторларына синхронды қосылған цифрлық жүйелерде, сағат уақытының өзгеруі жылдамдыққа байланысты адасу (wander) немесе джиттер (jitter) деп аталады. Бұрын уоу және флетер терминдері жеке қолданылған (4 Гц-тен төмен және жоғары жиілікті тербелістер үшін), бірақ қазіргі кезде барлық екеуін де ескеретін жалпы стандарттар бар болғандықтан, оларды біріктіруге бейім. Тыңдаушылар флаттерді 4 Гц жиілігінде ең жағымсыз сезінеді, ал осы жиіліктен жоғары және төмен жиіліктегі тербелістер оларға аз әсер етеді. Осы факті көрсетілген салмақ қисығының негізін құрайды. Салмақ қисығы шатастырады, себебі ол 200 Гц-тен жоғары жиілікті флаттерлерді естілмейді деп есептейді, бірақ шындығында жоғары жиілікті флаттерлер дыбысқа өте зиянды. 50 дБ деңгейіндегі 200 Гц флаттері 0,3% интермодуляциялық бұрмалау тудырады, бұл преамперде немесе күшейткіште қабылдауға болмайтын деңгей.

Дыбыстық эффекттер

Әсіресе, гобой, скрипка, гитара, флейта, духовые аспаптар немесе фортепианода орындалған соло кезінде үрей мен флаттер анық естіледі. Үрей биіктік өзгеруі ретінде қабылдалса, флаттер музыканың дыбысын әртүрлі өзгерте алады, оны «ұсақ-түйексіз» немесе «жағымсыз» етіп шығарады. 1 кГц жиіліктің жазылған тонының шамамен 0,1% флаттері «өлген» тыңдау бөлмесінде жақсы естілуі мүмкін, бірақ дыбыс қайталамалы бөлмеде тұрақты ауытқулар көбінесе анық естіледі. Бұл – ағымдағы тонның өзінің эхосымен «соғысуы» нәтижесінде болады, ол сәл ертерек пайда болғандықтан, сәл өзгеше биіктікке ие. Бұл дыбыс амплитуданың айқын өзгеруін тудырады, ал құлақ мұндай өзгерістерге өте сезімтал. Бұл, мүмкін, фортепиано ноталарының «ұсақ-түйексіз» естілуін түсіндіреді. Фортепиано ноталары бастапқыда күшті дыбыспен, содан кейін біртіндеп баяулап, соққыласатын, өліп бара жатқан нота сияқты эхо қалдырады, нәтижесінде бірнеше герц жиілігімен толық жоюдан екі есе амплитудаға дейін өзгереді: біртегіс баяулап өліп бара жатқан нотаның орнына біз күшті модуляцияланған дыбысты естиміз. Гобой ноталары олардың гармониялық құрылымына байланысты әсіресе сезімтал болуы мүмкін. Флаттердің тағы бір көрінісі – дыбыс қайталануының соңғы бөліктерін қысқарту. Бұл ертедегі шағылыстарға және уақыт бойынша Доплер эффектісін салыстыруға негізделген кеңістіктік орналасу туралы есте сақтаудың жалғасуына байланысты болуы мүмкін. Есту жүйесі тұрақты және берік биіктіктегі сигналдың дыбыс қайталануындағы биіктік өзгерістеріне алаңдауы мүмкін. «Флаттерлік эхо» термині амплитудада тербелетін дыбыс қайталануының нақты түріне қатысты қолданылады. Бұл жерде сипатталған флаттермен тікелей байланысы жоқ, бірақ жою арқылы модуляция механизмі жоғарыда айтылғанмен ортақ нәрселері болуы мүмкін.

Жабдықтың жұмыс істеу қабілеті

Кәсіби лента машиналары шамамен 0,02% салмақталған флюттер көрсеткішіне жете алады, ол естілмейтін деңгейде саналады. Жоғары сапалы кассеталық плеерлер шамамен 0,08% салмақталған флюттерді басқаруға тырысады, бірақ бұл кейбір жағдайларда әлі де естілуі мүмкін. CD, DAT немесе MP3 сияқты цифрлық музыка ойнатқыштар ойнату жылдамдығын бақылау үшін электрондық сағаттарды пайдаланады. Бұл жиіліктерді басқаруға қолданылатын схемалар өте аз мөлшерде флюттерге (көбінесе "жітілдеу" деп аталады) мүмкіндік береді, бірақ бұл деңгей адам құлағының сезе алатын деңгейден әлдеқайда төмен. VCR бейнежазбаларындағы сызықтық дыбыс жолы, бейнесигналға енгізілген VHS HiFi жоғары сапалы дыбыс жолына қарағанда әлдеқайда жоғары вау және флюттерге ие.

Абсолюттік жылдамдық

Абсолюттік жылдамдық қатесі дыбыс биіктігінің өзгеруіне алып келеді, ал музыкада жарты тон 6% жиілік өзгерісін білдіретінін білу пайдалы. Өйткені, батыс музыкасы он екі нота арасындағы тұрақты геометриялық қатынасқа негіделген "тең темперамент шкаласын" қолданады; ал 2 санының он екінші тамыры 1.05946-ны құрайды. Жақсы музыкалық сезімі бар кез келген адам шамамен 1% биіктік өзгерісін анықтай алады, бірақ 3% дейінгі қателік көбінесе байқалмайды, тек "абсолютті дыбыс сезіміне" ие адамдар ғана байқай алады. Еуропалық теледидарда көрсетілетін көптеген "фильмдер" 4.166% жылдамдықпен көрсетіледі, себебі олар секундына 24 кадрмен түсірілген, бірақ PAL стандартына сәйкес секундына 25 кадрмен сканерленеді. Бұл дауыстардың айқын биіктеуіне себеп болады, көбінесе актерлер өз ойнаған рөлінің бейнесін естігенде таңғалады. Бұл сондай-ақ фильм музыкасымен бірге ойнауға тырысуларға кедеріс келтіруі мүмкін, себебі ол көздеген биіктігінен жарты тон жоғарырақ естіледі. Жақында кейбір фильмдерге дыбыс толқынын өзгертпей, дыбысқа қосымша циклдар қосып, дыбыс биіктігін түзету технологиясы қолданылуда, бұл дыбыс пен ерін қозғалысын синхронды сақтайды. Мұны бұрмалаудың бір түрі деп қарастыру керек, өйткені дыбыс биіктігін өзгертпей, оны баяулатпай, дыбыс толқынын өзгерту мүмкін емес.

Флатер түзетуі

Жаңа DSP процестері әзірленді, олар таспа немесе пленкадағы түрлі ақауларды (spuriae) анықтау арқылы уақыттық анықтама ретінде пайдаланып, уақыттың өзгеруін (wow) және дірілдеуін (flutter) түзетуге мүмкіндік береді. Бірнеше жақында (2006) шыққан DVD-де Plangent Processes компаниясы жасаған жүйе қолданылды, ол өте жоғары деңгейдегі уақыттың өзгеруін және дірілдеуін едәуір төмендетіп, сапаны жақсартады, бұрмалауға немесе қосымша дыбыс толқындарына себеп болмайды. Celemony компаниясының Capstan бағдарламалық құралы цифрланған музыкалық материалды талдап, уақыттың жылдамдығын өзгерту арқылы уақыттың өзгеруін және дірілдеуін жояды.

Скрейп флатер

100 Гц-тен жоғары жиілікті дірілдеу кейде лента басынан (немесе лента жолындағы басқа айналмауы мүмкін элементтен) өтетін кезде лентаның қозғалысынан, лентаның жылдам созылуынан және басқа сүрінуінен туындауы мүмкін. Бұл "қыртыс дірілдеуі" деп аталады. Ол дыбысқа ерекше кедір-бұдырлық қосады, бұл wow & flutter-ге тән емес, сондықтан оны азайту немесе болдырмау үшін кәсіби таспа машиналарында демпферлер немесе ауыр роликтер қолданылады. Қыртыс дірілдеуін өлшеу үшін арнайы әдістер қажет, көбінесе 10 кГц тон қолданылады.