Кіріспе

Ирландиялық республикашыл белсенді (1948–1980)

Хью Торни (шамамен 1954 – 3 қыркүйек 1996) – Ирландия Ұлттық Азаттық Армиясының (INLA) әскери жетекшісі, ең белгілісі 1980-жылдардың ортасында INLA және Ирландия Республикалық Социалистік Партиясы (IRSP) атынан Ирландия Халықтық Азаттық Ұйымымен (IPLO) болған қарым-қатынастарымен танымал. Бұл ұйым бұрынғы наразы INLA мүшелерінен құралған.

Алғашқы жылдар

Жас кезінде Торни Ирландияның ресми республикалық армиясының (OIRA) мүшесі болды. 1970 жылы ол Белфаст қаласындағы Бэллимурфиде Генри Таггарт британдық армия базасына шабуыл жасау кезінде OIRA мүшесі Джеки Гудманмен бірге қызмет барысында жарақат алды. 1974 жылы, сол топ құрылған кезде, ол INLA-ға адалдығын ауыстырды, себебі ресми IRA 1970-ші жылдардың басында әскери науқанға қарағанда саяси бағытталған күнтәртіпті енгізе бастады. Сол кезде Лонг Кеш түрмесінде ұсталып тұрған Торни 1974 жылдың 12 желтоқсанында IRSP-ге адал екенін ресми түрде жариялады.

Қақтығыс

INLA-ның ішкі динамикасы көптеген құрылымдық қақтығыстарға алып келді. 1970 жылдардың соңынан 1980 жылдардың ортасына дейінгі кезеңде INLA ұйымдар арасындағы соғыс сипатында болды, онда ұйымның басты идеологиясы туралы түрлі пікірлер қақтығыс тудырды. Бұл INLA мүшелерінің билік үшін күресіне және ұйым ішінде фракциялануға себеп болды. 1977 жылы OIRA INLA-ның негізін қалаушы көшбасшысы Сеймус Костеллоны өлтіргеннен кейін билік үшін күрес басталды. 1984 жылы Торни Белфаста "суперхабаршы" Гарри Киркпатриктің куәлігі бойынша тұтқындалған INLA-ның бірнеше жетекші мүшелерінің бірі болды. Торни мен басқа да басшылардың қатысуынсыз Белфастағы INLA Доминик МакГлинчидің жақын серігі Том МакКартанның басқаруына көшті. МакКартан басшылығымен Белфаст ИНЛА-сы қорқыту мен рэкетке қатысты, бұл олардың халықтық қолдауын жойды және Белфаст рэкетін бақылайтын Уақытша Ирландия Республикалық Армиясымен (PIRA) кең ауқымды қақтығысқа мүмкіндік берді. Маккартанның және оның басшылығымен топтың «әлеуметтік емес» бағыты Торни мен түрмеде отырған басқалардың наразылығын тудырып, INLA-ның түрмеде фракциялануына әкелді. Джерард Стинсон басқаратын бір топ INLA-ны толығымен таратуды ұсынды, ал Джон «Джап» О’Райли басқаратын, Торни де кірген екінші топ ұйымды реформалауды жақтады, үшінші топ Том МакАллистерге адал болды және Стинсон мен О’Райлидің арасында теріс талпыныстар жасады. 1987 жылы Джон О’Райли Стинсонмен келіссөздер жүргізу кезінде қаза тапты, бұл Хью Торниге жол ашты. Торни INLA басшылығына тағайындалғанға дейін ұйымның оппозициялық тобы оған шабуыл жасап, оның екі серігі қаза тапты. Бұл оны бұрынғы INLA мүшесі және IPLO-ның негізін қалаушысы Джерард Стинсонды өлтіруге итермеледі. Тұрақсыз басшылықтың салдарынан INLA тиімді операциялық жүйе құра алмады. Ирландия Республикалық Социалистік Партиясы ұлттық азаттық пен сыныптық құрылымды бөліп қарастыруға болмайтынына сенім білдірді. INLA IRSP-нің әскери күші болды. Торни INLA басшысы болған кезде оның ең ірі қарсыластары бөлініп, қарсылас республикалық топ – Ирландия Халық Азаттық Ұйымын (IPLO) құрды, ол Республикалық Социалистік Ұжымдық саяси партиясын қолдады. Екі топ арасындағы қақтығыс негізінен билік үшін күреске байланысты болды, себебі IPLO Республикалық Социалистік Ұжымдық партиясын Солтүстік Ирландиядағы басты республикалық социалистік ұйымға айналдыруға тырысты. INLA мен IPLO арасындағы бітімге байланысты IRA Ирландия Халық Азаттық Ұйымына қарсы шабуыл ұйымдастырды және 1992 жылдың күзінде ұйым жойылды. 1986 жылы Стинсон мен оның жақтастары Ирландия Халық Азаттық Ұйымын (IPLO) құрғаннан кейін Торни, О’Райли, Питер Стюарт және Томас «Та» Пауэр IPLO-ның басты нысаналары ретінде анықталды. 1987 жылдың қаңтар айында Торни О’Райли, Стюарт және Пауэрмен бірге Том МакАллистер ұйымдастырған Роснари қонақ үйіндегі саммитте болды, мақсаты екі топ арасында келісімге қол жеткізу болды. Алайда IPLO мүмкіндікті пайдаланып, қонақ үйге екі қарулы адамды жіберді. Шабуыл кезінде О’Райли мен Пауэр қаза тапты, ал Стюарт пен Торни жарақат алды. Торни қолына оқ тиді, бірақ жеңіл жарақаттармен құтылды.

Штаб бастығы

Divis тұрғын үйлеріндегі көршілері оны Куеболл Торни деп атаған (Qball – Хью есімінің қысқартылған түрі болғандықтан), Хью Торни 1987 жылы Жерар Стинсонның қазасынан кейін INLA-ның әлсіздей берген басшылығындағы санаулы беделді тұлғалардың бірі ретінде INLA-ның бақылауын қолына алды.

Операциялар

INLA-ның бұрынғы басшылары жиі қолданған операциялық тактикалар: қорқыту, адам ұрлау және қысым көрсету. Торни билігі тұсында INLA британ үкіметіне адал адамдарға және протестант азаматтарына қарсы оқ жаудыру және бомбалау сияқты шабуылдар жасады. 1982 жылы Хью британдық сарбаздарды нысанаға алған бомбалық шабуылға жауапты деп танылды, оның салдарынан екі бала мен бір сарбаз қаза тапты. 1987 жылы INLA ішіндегі қақтығыс кезінде Хью қарсыласы фракциясына шабуыл жасады, нәтижесінде он екі адам өлтірілді. Ал Герард Стинсонның қазасы осы қақтығысты тоқтатты. 1994 жылдың маусым айында Торни Ольстер еріктілерінің үш мүшесін – лоялисттік жартылай әскери ұйымды – өлтіруге бұйрық берді, бұл алты католик азаматының өліміне әкеп соқты. Торни бас INLA-дан шығарылып, өз фракциясын құрғаннан кейін, оның оң қолы Десси Макклириді INLA-ның Галлахер фракциясы өлтірді, бұл оқиға 1996 жылдың 9 маусымында болды.

Төмендеу

Хьюдың INLA штаб бастығы лауазымындағы қызметінің аяқталуы 1995 жылдың 4 сәуірінде басталды. Хью Торни үш басқа Белфаст ИНЛА мүшесімен бірге Дублиннің жанында көптеген қару-жарақ пен оқ-дәрілерді тасымалдап бара жатқанда, олардан қару-жарақ сатып алған сатушы полицияға олардың орналасқан жерін хабарлады, бұл билік органдарына операцияны тоқтатуға мүмкіндік берді. Полиция көлікке шоқ гранаталары лақтырып, ішіндегі төрт адамды тұтқындады, сондай-ақ алты автомат, жиырма қол пистолет және 2000 оқ-дәрі тапты. Тұтқындалғаннан кейін Торни Дублин сотында INLA-ның «де-факто» атысты тоқтатуды сақтағанын мәлімдеді; мүшелермен кеңеспесе де, бұл Уақытша ИРА-ның жақындағы «жауынгерлік әрекеттерді тоқтатуынан» кейін осылай қабылданатын. Ұйым басшысының тұтқындалуына байланысты көптеген INLA мүшелері басшылықтың шешімін сынады және ол түрмеде өткізген төрт ай ішінде Хью Торни заңсыз басшы деп айыпталды, INLA-дан қуылды, ал Джино Галлахер жаңа штаб бастығы болып тағайындалды. Торни қайтыс болғаннан кейін INLA GHQ фракциясы 9 қыркүйекте таратылатынын жариялады. Торни мен Галлахер қақтығыс кезінде қаза тапқан алты адамның екеуі болды, олардың ішінде INLA және IRSP-нің негізін қалаушы Джон Феннелл, сондай-ақ Десси Макклери мен Фрэнсис Шеннон да бар.