Кіріспе

Географияны зерттеуді дамыту мақсатындағы білім беру қайырымдылық қоры – 1884 жылы құрылған, Шотландияның Перт қаласында орналасқан білім беру қайырымдылық ұйымы. Қоғамның мақсаты – география ғылымын бүкіл әлемде дамыту, адамдарды айналағы әлем туралы білім алуға шақыру және сенімді әрі бейтарап географиялық ақпарат көзі болу. RSGS бұл негізгі мақсаттарға жетеді: тоқсан сайын жарияланатын журнал, жыл сайынғы "Inspiring People" атты шақырылған спикерлер бағдарламасы, ғылыми журнал және басқа да жариялымдар арқылы. Перт қаласындағы өзінің базасынан қоғам еріктілер басқаратын келушілер орталығын ұстап тұрады, жыл сайын түрлі халықаралық көрмелер өткізеді және 1884 жылға дейін тарихы бар мұрағатты күтіп ұстайды. Сонымен қатар, Шотландия және одан тыс жерлердегі әріптестермен жұмыс істеу арқылы қоғам географияны оқу бағдарламасына енгізуді ынталандырады, мұғалімдерге арналған оқу құралдарын жасайды және климаттың өзгеруі, қала құрылысы және көлік инфрақұрылымы сияқты көптеген мәселелер бойынша ой-пікір алмасуға мүмкіндік жасайды. 1904-1905 жылдары сэр Эрнест Шеклтон Антарктиданы зерттеуші ретінде мансабын жалғастыру алдында қоғамның хатшысы болып жұмыс істеген. Сэр Эдмунд Хиллари, Нил Армстронг, сэр Ранулф Файнс, Фрея Старк, сэр Дэвид Аттенборо, Мэри Робинсон және Карен Дарк RSGS медальдерімен марапатталған. Наоми Клейн, Джеймс Кэмерон және Далай-лама сияқтылар олардың журналына мақалалар жазған. 2009 жылдан бері қоғам Перттегі Лорд Джон Мюррей үйінде орналасқан; қоғамның келушілер орталығы қаланың ең көне діни емес ғимараты – Fair Maid's House-та орналасқан. Бұрын қоғам 1994 жылдан 2008 жылға дейін Стрэтклайд университетінде, ал одан бұрын Эдинбургтегі 10 Randolph Crescent мекенжайында орналасқан.

Тарих

Шотландияда ұлттық географиялық қоғам идеясының бастамашысы Джон Джордж Бартоломей, Бартоломей отбасы мен Эдинбургтегі карта жасау компаниясы болды. Бартоломей Ұлыбританияда карта жасау шеберлігінің сапасының төмендігін және Еуропаның басқа елдерімен салыстырғанда географиялық қоғамдардың жетіспеушілігін байқады. Осыған байланысты ол басқа елдерде, әсіресе Германиядағы жағдайды зерттеуге кірісті. Соның нәтижесінде Шотландия географиялық қоғамын құру жұмысын бастады. Бартоломейге зерттеуші Дэвид Ливингстонның қызы А. Л. Брюс көмектесті. Оның өзі географияға қызығушылық танытып, Африкаға ерекше назар аударды. Тәжірибелі саяхатшы және саяхат туралы жазбалардың авторы Артур Сильва Уайт та тартылды, ол қоғамның алғашқы 8 жылында хатшы болып қызмет етті. Олар Эдинбург университетінің геология профессоры Джеймс Гейкидің қолдауын сұрады. Гейки географиялық зерттеулер мен оқытудың дамуына қызығушылық танытып, жобаны ынталы түрде қолдады. 1884 жылдың желтоқсанында Шотландия географиялық қоғамы (S.G.S.) құрылды. Эдинбургтің ең беделді ерлер мен әйелдерінен мүшелер жинап, қоғам ықпалды топтардан қолдау алды. S.G.S. ғылыми және академиялық ортадан келген мүшелерді, сондай-ақ жаңа ашылуларға қызығушылық танытқан немесе білімі бар көпшілік мүшелерді ынталандырды. Қоғамның мақсаттары әртүрлі болғанмен, зерттеулер мен білім беруге қарағанда барлауға көбірек мән берілді. Шотландия географиялық журналының бірінші санында былай делінген:

"Сондықтан Шотландия географиялық қоғамының бірінші мақсаттарының бірі – Шотландияда географияны зерттеуді дамыту: коммерциялық, ғылыми немесе саяси білім беруде географияның терең білуінің қажеттілігі мен құндылығын жұртшылыққа түсіндіру." S.G.S. білім беру мен зерттеуге, сондай-ақ барлау және жаңалықтарға қызығушылық танытуға, осы саладан алынған ақпаратты жинауға және таратуға баса назар аударды. S.G.S. он тоғызыншы ғасырда Шотландияда, әсіресе Эдинбургте қалыптасқан ғылыми ахуалда құрылды, ол қоғамның мақсаттары мен қызметінің бағытына әсер етті. Көптеген ғалымдар мүше болғандықтан, білім беру мен зерттеулер қоғам үшін маңызды мәселелер болды. Сол кезде Эдинбург Шотландиядағы географияның орталығы болды, географияға теңгерімді және ғылыми көзқарас қалыптастырған белсенді және жанды ғылыми қауымдастық болды. Бірақ, қоғам құрылғаннан кейін бір жыл ішінде Шотландия географиялық қоғамы Данди, Абердин және Глазго қалаларында филиалдар ашты, бұл жергілікті қызығушылықты және жұмысына белсенді қатысуды қамтамасыз ету үшін жасалды. R.S.G.S.-тің алғашқы жетістіктерінің бірі – Шотландияның Антарктика экспедициясын (1902–04) қолдауы және Эдинбург университетінде география бойынша Шотландиядағы алғашқы профессорлық қызметті құру болды.

Жинақтар

Қоғам бүкіл әлемге, әсіресе Шотландияға және шотландтар зерттеп, қоныстанған әлемнің көптеген аймақтарына қатысты тарихи және қазіргі заманғы карталар, атластар, кітаптар, журналдар, фотосуреттер, фильмдер, суреттер, салынған шығармалар, ғылыми құралдар, жеке қағаздар мен артефакттердің кең жинағын сақтайды. Жинақтағы заттар Шотландияның мұрасының құнды бөлігін құрайды, көбінесе адамдар, орындар және оқиғалар туралы жалғыз деректерді ұсынады, соның ішінде полярлық экспедицияның алғашқы фотосуреттері, көрнекті зерттеушілер мен таушылардың фотосуреттері, экспедициялық есептер мен күнделіктері және RSGS-тің өзінің архиві сияқты ерекше заттар бар. Шотландияның ең ерте карталарының маңызды жинағы бар, оның ең көнесі 1573 жылға дейін жетеді. Көптеген заттар Перттегі RSGS штаб-пәтерінде сақталса, кітаптардың көп бөлігі Глазгодағы Стратклайд университетінің Андерсония кітапханасымен басқарылады. 1904 жылғы Шотландияның Антарктика экспедициясының бірегей түсірілімдері бар фильмдер Глазгодағы Шотландия экран архивінде сақталады. Қоғамның жинақтарын ынталы еріктілер тобы басқарады және оларды мүшелер алдын ала келісім бойынша көруге болады.

Тұрғын үйлер

RSGS 2014 жылы резиденттік бағдарламаны іске қосты, осы арқылы қайырымдастық мақсаттарын және нақты географиялық нәтижелерді жеткізуге көмектесетін мамандарды тартты. Бұл қызметтердің бәрі ерікті негізде.

Резиденттік зерттеушілер

Бірінші Explorer in Residence сыйлығы 2013 жылы Поляр академиясын құрған, рекордтық көрсеткіштерге қол жеткізген шотланд зерттеушісі Крейг Матисонға табысталды. Бұл академия жастарды полярлық аймақтарға алып барып, олардың өзіне сенімділігін арттыру мақсатындағы қайырымдылық ұйым. Соңғы кезде күйеу-әйел Робертсон – Люк пен Хейзел есімді жұбайлар осы атаққа екінші рет ие болды. RSGS-пен бірлескен жұмыстары барысында олар 2017 жылы Аляскаға сапар шегіп, елдің оңтүстігінен солтүстігіне қарай алғашқы болып жол тартты. Алайда, сапар аяқталуға аз қалғанда климаттың өзгеруі салдарынан мәңгілік тоңның еруіне байланысты олардың жолы тоқтатылып, үзіліп қалды.

Жазушылар-резиденттер

Бірінші Резидент-жазушы атағын ақын және жазушы Хейзел Бьючан Кэмерон иеленді. Ол қызмет еткен кезеңде жас жазушылармен RSGS жинақтарынан шабыдаланып, шығармашылық жазбаларды жасады. Бұл 2014 жылдың соңында Перт мұражайында көрме өткізуге әкелді. Аталған атақты екінші рет алған Джо Вулф RSGS тарихындағы оқиғаларды жандандырды, ең әйгілісі – оның тұңғыш кітабы "Ұлы көкжиек" жариялануы. 2017 жылы Sandstone Press баспасында жарық көрген бұл кітапта Қоғаммен байланысы бар ең көрнекті зерттеушілердің, ғалымдардың және болашақты көре білгендердің 50 шабыттандыратын оқиғасы қамтылған. Вулф 2018 жылы Қоғамның құрметті мүшесі атанды.