Кіріспе

"Өлілердің құрбандығы" - Генри Джеймстің 1895 жылы "Терминациялар" жинағында алғаш рет жарияланған қысқа әңгімесі. Нағыз өмір мен өлім туралы ой қозғайтын әңгіме, кейіпкердің қайтыс болған достарының естелігін сақтап, күнделікті шаруаның ағынында оларды ұмытылудан құтқаруға жасаған тырысын көрсетеді. Ол өзінің ойларын бөлісетін әйелмен танысады, бірақ өткен олардың арасында көрінетін еңсерілмейтін тосқауыл тұрғанын сезінеді. Джеймс дінге қатысты болмаса да, бұл әңгіме өлім туралы ойлар мен өзімшілдіксіз махаббаттың күші жайлы терең рухани сезімді көрсетеді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Ескірген Джордж Стрейсом өмірінің ғажайып махаббаты Мэри Антримнің естелігін қадір тұтады, ол екеуі үйлене алмай тұрып қайтыс болды. Бір күні Стрейсом бұрынғы досы Акттон Хейгтің өлімі туралы хабарды оқиды, ол оған зор зиян келтірген еді. Стрейсом қазір өлімге бой алдырып жатқан көптеген достары мен таныстары туралы ойға келеді. Ол католик шіркеуінің бір жақтанғы жертөлесінде шамдар жағады, Хейгтің есімінен басқа, барлық қайтыс болғандарына арнап. Кейін ол шіркеуге жиі келіп, оның жертөлесінің алдында отыратын әйелді байқайды. Ол оның да қайтыс болғандарын құрметтейтінін сезінеді, және олар біртіндеп дос болады. Бірақ Стрейсом кейіннен оның есімінде тек Акттон Хейгтің ғана бар екенін біледі. Хейг оған да қиындық келтірген, бірақ ол оны кешірген. Досы Стрейсомның Хейгке деген сезімін түсінгенде, ол енді Хейгті Стрейсомның жертөлесінде құрметтей алмайтынын айтады. Стрейсом мәселені Хейгті кешіріп, оның есімінен шам жағу арқылы шеше алмайды. Осы келіспеушілік екі досты ажырастырады. Стрейсомның досы жертөлеге баруын тоқтатады, ал Стрейсомның өзі онда тыныштық таба алмайды. Бірнеше айдан кейін, өлімі жақын болған Стрейсом өз жертөлесіне соңғы рет келеді. Жертөленің алдында құлап, ол Мэри Антримнің көрінісін көреді, және Мэри Антрим одан Хейгті кешіруді сұрайды: "[Ол] көмілген бетінің қызып, қандай да бір біліммен байланысқа түскендей сезінеді, бұл білім уақыттың өтіп бара жатқанын еске салады. Кенеттен ол осы қуанышты басқа біреуге бермеген бақытымен салыстырады. Осы өшпес құмарлықтың тынысы басқа біреуден сұралған еді; Мэри Антримнің түсуі оның рухын Акттон Хейгтің түсуіне зор қайрат етуге жетелейді." Ол бұрылып, ақыры онымен татуласқан досын көреді, ол өзінің емес, Стрейсомның қайтыс болғандарын құрметтеу үшін жертөлеге келген. Стрейсом, өлімі жақын, оған Хейг үшін шам жағуға дайын екенін айтуға тырысады, бірақ тек "Бір, бір ғана" деп айта алады. Әңгіме оның бетінің "өлімнің ақтығын" көрсетуімен аяқталады. Осылайша Стрейсомның соңғы сөздері түсініксіз болып қалады.

Негізгі тақырыптар

Жасы ұлғайған сайын Джеймс туыстары мен достарының өлімі, әсіресе әпкесі Элис Джеймс пен романдар жазушы Констанс Фенимор Вулсонның өлімі, оның ойларын "толқындар өлгендерді қорқынышты түрде жуып кетеді – олар жоғалып кетеді және олардың есімдері айтылмай қалады" деген ойға жетеледі. Оның жазбаларында бұл идея өлгендерін еске алуды жеке дін ретінде қабылдаған адамның әңгімесіне айналды. Бірақ бұл әңгіме өлім туралы мұңды, көңілсіз эссе емес. Стрейсом мен оның серігі арасындағы қарым-қатынас кешірім мен махаббаттың өткен қателіктерді қалай жеңе алатынын көрсетеді. Бұл әңгіме өлгендерге құрмет көрсетуден гөрі, тірілер үшін нұсқау ретінде маңызды.

Санаткерлік бағалау

Сыншылар бұл әңгімені Генри Джеймстің туындыларының ішінде жоғары бағалап, оны кейбіреулері "ұлы мысал", "тамаша жазылған" және "оның ең кереметтерінің бірі" деп атады. Джеймс өзі бұл әңгімені 1907-09 жылдарғы "Нью-Йорк басылымының" 17-томына, тіпті "Жангалдағы аң" повесінен бұрын қойды. Бұл әңгіме кейінірек көптеген антологияларда жарияланды. Сондықтан, Джеймстің күнделіктерінде осы әңгімеге қанағаттанбағандығы байқалады, оған жұмыс істей бастағаннан кейін. Бір топ адам Джеймстің осы әңгімеге шыдамы жетпеген сәтте Актон Хейг пен Стрейсомның аты-жөні айтылмаған әйел досының тарихын ойластырмаған болуы мүмкін деп болжайды. Джеймстің бұл әңгімені ешбір журналда жариялай алмауы, оның сапасын ескерсек, көптеген сыншылар үшін абсурд болып көрінеді.

Бейімделулер

Франсуа Трюффо 1978 жылы "Өлілердің құрбандық тағы" негізінде "Жасыл бөлме" фильмін түсірді. Режиссер өзі басты кейіпкерді сомдады, ал Натали Байе оның досы болған әйел рөлінде ойнады.