Кіріспе

Хомо сапиенс түріндегі ақуызды кодтайтын ген. Транскрипция факторы Sp1, сонымен қатар ерекшелік ақуызы 1* деп белгілі, адамдарда SP1 генімен кодталады.

Функция

Бұл ген кодтайтын ақуыз – көптеген промоторлардың GC-ға қанық мотивтеріне байланысатын мырыш саусақты транскрипциялық фактор. Кодталған ақуыз жасуша дифференциациясы, жасуша өсуі, апоптоз, иммундық жауаптар, ДНҚ зақымдануына жауап беру және хроматин қайта құру сияқты көптеген жасушалық процестерге қатысады. Фосфорилдану, ацетилдену, O-GlcNAc илену және протеолитикалық өңдеу сияқты посттрансляциялық модификациялар осы ақуыздың белсенділігіне маңызды әсер етеді, ол белсендіруші немесе репрессор болып табылады. SP1 ең көбінесе C ұшында үш мырыш саусақты ақуыз мотивтерін қамтиды, олар арқылы ол тікелей ДНК-ға байланысады және ақуыздың басқа транскрипциялық реттеушілермен өзара әрекеттесуіне мүмкіндік береді. Оның мырыш саусақтары Cys2/His2 типінде және консенсустық тізбек 5' (G/T)GGGCGG(G/A)(G/A)(C/T)3' (GC қорап элементі) тізбегіне байланысады. Адам геномында 12 000-ға жуық SP1 байланысу орындары табылған.

Қолданбалар

Sp1 арил көмірсутекті рецептордың және/немесе эстроген рецептордың артуын немесе азаюын зерттеу кезінде салыстыру үшін бақылау ақуызы ретінде қолданылды, себебі ол екеуіне де байланысады және әдетте салыстырмалы тұрақты деңгейде сақталады. Жақында FTMT-да болжамды промотор аймағы, сондай-ақ FTMT транскрипциясының оң реттегіштері {SP1, cAMP жауап элементіне байланыстырушы ақуыз (CREB) және Инь Ян 1 (YY1)} және теріс реттегіштері [GATA2, бұрандалы қорап ақуызы A1 (FoxA1) және CCAAT күшейткішіне байланыстырушы ақуыз b (C/EBPb)] анықталды (Guaraldo et al, 2016). ДФП-нің осы реттегіштердің FTMT промоторына ДНК-мен байланысу белсенділігіне тигізетін әсері хроматин иммунопреципитациясы (ChIP) әдісімен зерттелді. Реттегіштердің ішінде тек SP1 ғана ДФП-мен емдегеннен кейін дозаға тәуелді түрде ДНК-мен байланысу белсенділігінің айтарлықтай жоғарылағанын көрсетті. SP1-ді siRNA арқылы жою (нокауттау) ДФП-нің FTMT мРНК деңгейін арттыруын тоқтатты, бұл SP1-дің DFP қатысуымен FTMT экспрессиясын реттеуін көрсетеді. Деферипронмен емдеу цитоплазмалық және ядролық SP1 экспрессиясын арттырды, ядрода орналасу басым болды.

Ингибиторлар

Streptomyces plicatus бактериясы өндіретін антинеопластикалық антибиотик – плакамицин және Withania somnifera өсімдігінен алынған стероидтық лактон – витаферин А, Sp1 транскрипциялық факторын тежейтіні белгілі. miR 375 5p микроРНК-сы колоректальды қатерлі ісік жасушаларында SP1 және YAP1 гендерінің экспрессиясын айтарлықтай төмендетті. SP1 және YAP1 мРНК-лары miR 375 5p-ның тікелей нысаналары болып табылады.