Кіріспе

Адамдағы белокты кодтайтын ген. Убиквитин белок лигазасы E3A (UBE3A), сондай-ақ E6AP убиквитин белок лигазасы (E6AP) деп те аталады, адамда UBE3A генімен кодталған фермент. Бұл фермент жасуша ішінде белоктарды ыдырауға бағыттайды. Белок ыдырауы – бұл зақымдалған немесе қажетсіз белоктарды жоятын және жасушалардың қалыпты функцияларын сақтауға көмектесетін қалыпты процесс. Убиквитин белок лигазасы E3A, ыдырауы керек белоктарға убиквитин деп аталатын шағын маркерлі белокты қосады. Протеасомалар деп аталатын жасушалық құрылымдар убиквитинмен белгіленген белоктарды таниды және ыдыратады. UBE3A генінің екі көшірмесі де дененің көптеген тіндерінде белсенді. Дегенмен, көптеген нейрондарда тек анасынан мұраға қалған көшірме (аналық көшірме) ғана әдетте белсенді болады; бұл аталық импринтинг деп аталады. Жақындағы мәліметтер кем дегенде кейбір глиальды жасушалар мен нейрондарда UBE3A биаллельді экспрессиясын көрсетуде. Сондықтан, адамдарда және тышқан сияқты модельді организмдерде UBE3A импринтингінің толық картасын анықтау үшін қосымша жұмыс қажет. Әкелік аллельдегі Ube3a-ның өшірілуі "LNCAT" (Large Non Coding Antisense Transcript) деп аталатын lincRNA-ның Ube3a ATS бөлігі арқылы жүзеге асады деп есептеледі. UBE3A гені 15-хромосоманың ұзын (q) қолда 11 және 13 позициялары арасында, 23,133,488 негіз жұбынан 23,235,220 негіз жұбына дейін орналасқан.

Клиникалық маңызы

UBE3A геніндегі мутациялар Ангелман синдромы мен Прадер-Вилли синдромының кейбір жағдайларына жауапты. Бұл мутациялардың көпшілігі убиквитин протеин лигазасы E3A-ның қалыптан тыс қысқа, жұмыс істемейтін нұсқасын тудырады. Адам әкесінен мұраға алған геннің көшірмесі (әкелік көшірмесі) мида әдетте белсенді болмайтындықтан, қалған аналық көшірмедегі мутация ферменттің мида өндірілуіне тосқауыл қояды. Фермент функциясының жоғалтылуы осы екі синдромның ерекше белгілеріне себеп болуы мүмкін. UBE3A гені адам хромосомасының 15q11-13 аймағында орналасқан. 15-ші хромосоманың осы аймағындағы басқа да аномалиялар да Ангелман синдромын тудыруы мүмкін. Бұл хромосомалық өзгерістерге генетикалық материалдың жойылуы, қайта құрылуы (транслокациясы) және басқа да аномалиялар кіреді. Гендегі мутациялар сияқты, бұл хромосомалық өзгерістер де мида функционалды убиквитин протеин лигазасы E3A-ның өндірілуіне кедергі келтіреді. UBE3A кейбір HPV штаммдарының E6 протеинімен байланысады. Бұл өзара әрекеттесу полиубиквитинацияны және одан кейін ісікке қарсы ген p53-тің ыдырауын күшейтеді, соның салдарынан жұқтырған жасушалардың өміршеңдігі артады. Осы қабілеті бар HPV штаммдары HPV-мен байланысты қатерлі ісіктерді дамыту қаупін жоғарылатады. UBE3A бұл механизмге сілтеме жасай отырып, E6AP немесе E6 байланысты протеин деп те аталады.