Кіріспе

Гендік реттеу контекстінде: трансактивация – биологиялық процестер немесе аралық трансактиватор ақуызының экспрессиясы арқылы жасанды түрде туындаған ген экспрессиясының күшеюі. Рецепторлық сигнализация контекстінде трансактивация бір немесе бірнеше рецепторлардың басқаларын белсендіруімен жүзеге асады; рецептор трансактивациясы сигнализация каскадтарының өзара әрекетінен немесе G протеинімен байланысқан рецептор гетероолигомерлік суббірліктерінің белсендірілуінен, сондай-ақ басқа да механизмдерден туындауы мүмкін.

Табиғи трансактивация

Трансактивацияны эндогенді жасушалық немесе вирустық ақуыздар, сондай-ақ трансактиваторлар деп аталатындар тудыруы мүмкін. Бұл ақуыз факторлары транс (яғни, молекулааралық) әрекет етеді. АИТВ және HTLV – вирустық ген экспрессиясын күшейту үшін трансактиваторларды кодтайтын көптеген вирустардың тек екеуі ғана. Егер осы трансактиваторлар жасушалық протоонкогенмен өзара әрекеттесіп, оның экспрессиясын арттырса, онда қатерлі ісікке алып келуі мүмкін. Мысалы, HTLV негізінен осы процестің нәтижесінде лейкемияны тудырады. Оның трансактиваторы Tax, p40-пен өзара әрекеттесіп, интерлейкин 2, интерлейкин рецепторлары, GM-CSF және c-Fos транскрипция факторының жоғары экспрессиясын қоздырады. HTLV Т-жасушаларын жұқтырады және осы стимуляторлық цитокиндер мен транскрипция факторларының экспрессиясының артуы арқылы Т-жасушаларының бақылаусыз көбеюіне, соның салдарынан лимфомаға әкеледі.

Жасанды трансактивация

Генді жасанды трансактивациялау, оны геномға тиісті аймаққа трансактиватор гені ретінде, ДНҚ-ның арнайы промоторлық аймақтарына жалғастыра отырып енгізу арқылы жүзеге асырылады. Трансактиватор гені ДНК-ның белгілі бір промоторлық аймағына байланысатын транскрипция факторын экспрессиялайды. Транскрипция факторы геннің промоторлық аймағына байланысу арқылы сол геннің экспрессиясын қамтамасыз етеді. Бір трансактиватор генінің экспрессиясы бірнеше генді белсендіре алады, егер олардың барлығы да ортақ, белгілі бір промоторлық аймаққа ие болса. Трансактиватор генінің экспрессиясын басқару мүмкіндігі болғандықтан, трансактивацияны гендерді қосу және өшіру үшін қолдануға болады. Егер осы белгілі бір промоторлық аймақ репортерлік генге жалғастырылса, трансактиватордың экспрессиялануын қашан жүзеге асырғанын өлшеуге болады.