Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс түрлері
Species of bird
Бронза паротия (Parotia berlepschi), сондай-ақ Фожа паротиясы, Берлепш паротиясы немесе Берлепштің алты сымды жұмақ құсы деп те аталады, жұмақ құсының бір түрі, Paradisaeidae тұқымдастығына жатады. Ол Карола паротиясына ұқсас және көбінесе оның бір түрі деп есептеледі, бірақ көптеген мамандар оның жеке түр екенін қолдайды. Бұл түрлердің көптеген айырмашылықтары бар (Төсілдеме қараңыз), бірақ сирек кездесетін бронза паротиясына қарағанда Карола паротиясы жақсы зерттелген. Бұл түрді алғаш рет 1897 жылы Отто Клейншмидт сипаттаған.
The bronze parotia (Parotia berlepschi), also known as the Foja parotia, Berlepsch's parotia or Berlepsch's six wired bird of paradise, is a species of bird of paradise, in the family Paradisaeidae. It resembles and is often considered to be a subspecies of Carola's parotia, but a high majority of authorities support its specific status. The species share many differentiated features (see Description), though the Carola's parotia is more studied than the elusive bronze parotia. The species was first described by Otto Kleinschmidt in 1897.
Этимология
Бронзалы паротияның ғылыми атауы Parotia berlepschi. Паротия туысының атауы "жақын" мағынасын беретін "пар" сөзінен және ежелгі грек тіліндегі "ωτος" (ōtos) сөзінен тұрады, ол "құлақтың жанындағы шаш иілімі" дегенді білдіреді. Бұл атау Паротия туысының еркектеріне тән, басының екі жағындағы алты қауырсынға сілтеме жасайды. Ал, түрлік атауы – berlepschi – 1850-1915 жылдары өмір сүрген неміс орнитологы Ханс фон Берлепштің құрметіне қойылған.
The bronze parotia's scientific name is Parotia berlepschi. The genus name, Parotia is composed of par, meaning "near" and Ancient Greek ωτος ōtos for "ear", specifically meaning "curl of hair by the ear", referring to six head plumes on each side of the head, characteristic to males of the genus Parotia. Its specific name, berlepschi, honors Hans von Berlepsch, a German ornithologist (1850 1915).
Сипаттама
Кейбір пікірлерге сүйенсек, отбасының ең қарапайым мүшелерінің бірі – еркек қола паротиясы, жалпы қара түсті денеге ие, бірақ мойын аймағында жасыл түстің көбірек араласуымен майлы қола жылтырмен жабылады, осының арқасында құсқа оның кең таралған аты берілген. Бет және бас аймағындағы айырмашылықтар туыс түрлерден айқынрақ көрінеді; қола паротиясының маңдай жотасы көбінесе қара түсті, тек ортасына қарай ақ ұштарының азау бөлігі ғана байқалады, ал Карола паротиясында кең аумақты ақ түс кездеседі; маңдай жотасының ішкі бөлігі жасыл-алтын түсті. Бұған қоса, көздің іргесін айналатын жұқа, қызғылт сары жолақ бар. Бұл туыстың тағы бір ерекшелігі – анатомиялық тұрғыдан омыртқа қауырсыны деп аталатын алты бас қауырсыны, ұзын, сым тәрізді, қара түсті, шпатель тәрізді ұштары бар қауырсындар. Оның ерін қауырсындары сұрғылттан қызыл қоңырға дейін, алтын түстес негіздемеде болады. Бұл "мұрттық" қауырсындар, паротияға тән, жылтыр кеуде қаптамасына алып келеді, ол қабықша тәрізді қауырсындардан тұрады, әрқайсысының ортасы қара нүктелі және жарық бұрышына байланысты қызғылт, қызғылт сары, жасыл, көк, сары, алтын, күлгін және қызғылт түстерде жылтылдайды; алайда, кеуде қалқаны көбінесе көптеген жағдайларда көзге түспейді. Басқа паротиялар сияқты, еркектердің бүйірінде әртүрлі көрсетілімдерде қолданылатын ұзын қауырсындар бар; сонымен қатар, осы түрде және Карола паротиясында ғана кездесетін бұл бүйірлік қауырсындар қара және ақ түсті, ақ түсі денеде ерекше көзге түседі. Оның қысқа, қара құйрығы бар, ол Карола паротиясының құйрығынан қысқарақ. Оның салыстырмалы түрде күшті, көбірек иілген, сұр қара мүсілі, ашық көк сұр көздері, айналасында қызғылт сары сақина, және сұр қара аяқтары мен табандары бар. Аналығы еркегінен күрт өзгеше, үстінен ашық қоңыр, қанаттары қызыл, құйрығы ашық қоңыр, ал басы қоңыр-ақ түсті. Төменгі жағы қаймақ түсті, қоңыр қара жолақтармен жабылған.
Arguably one of the more drab members of its family, the male bronze parotia has a blackish body in general with a conspicuous oily bronze sheen, more greenish in the neck area, that gives the bird its common name. The differences in the facial and head area is much more differentiated from the sister species; the frontal crest of the bronze parotia is mostly black with only a more reduced portion of white tips towards the center of it rather than an extended area of white found in Carola's; the inner "bowl" of the frontal crest is greenish gold. There also is a very thin, orange stripe that ends in a circle that encircles the eyes. Another characteristic of the genus are the six head plumes, anatomically called occipital plumes, long, wire like feathers with black, spatulate tips. His chin feathers are greyish to rusty brown, based by a dull gold. These "whiskers" lead to the Parotia characteristic, iridescent breast plate composed of scale like feathers, each with a black, dotted center, and shine pink, orange, green, blue, yellow, gold, violet and orange, depending on the light angle; however, the breast shield is typically inconspicuous in most views. Like other parotias, the male has elongated flank plumes on his sides used in their displays; additionally, found only in Carola's and this species, these flank feathers are black and white, the white standing out on the body. It has a short, black tail, which is shorter than Carola's. It has a relatively robust, more prominently hooked, grey black bill, light blue greyish eyes surrounded by an orange ring, and grey black legs and feet. The female is drastically different from the female, being light brown above with reddish wings, light brown tail, and a brown and white head. She is creamy below, covered by brown blackish barring.
Егемендік және экология
Қолжетімділігі шектеулі болғандықтан, қола паротияның экологиясы өте жақсы сипатталмаған. Оның рационы жемістерден, буынтық аяқтылардан және, мүмкін, басқа да жануарларға азықтанған болуы мүмкін. Оның ұсыну мінез-құлқы Карола паротиясының ұсыну мінез-құлқына ұқсас болуы мүмкін. Жұмақ құстары жөніндегі сарапшы Эдвин Скоулздың сөзіне сәйкес, оның ішінде аула тазалау, төсеу жасау, көлденең тармақта бұрылу көрсетуі, секіріп шайқалу және жапырақтарды ұсыну сияқты әрекеттер бар. Паротиялар, сондай-ақ жерде би билейтін басқа жұмақ құстары да, аулаларын таза ұстауды ұнатады, жапырақтарды, бұтақтарды, мүктерді және т.б. лақтырады, себебі сахнаны бағалайтын әйелдерге көрсетіледі. Жапырақтарды көрсету – іздеп келген еркектерді қорғау үшін қолданылатын "меншік белгісі" болып табылады; бұл мінез-құлық Карола паротиясының көрсетулерінде байқалады, ол құс әлеміндегі ең күрделі ұсыну тізбектерінің біріне жатады. Бұрылу көрсетулеріне денеге жартылай шеңбер түзеп, қанат қауырсындарын кеңіту, сондай-ақ басты және құйрықты тік ұстап, денеді кенеттен бір жақтан екінші жаққа жылжыту кіреді. Басқа ұсыну мінез-құлықтарына маңдай қауырсынының иілуі, секіру, иілу, жақ қауырсындарын шайқау және бүйір қауырсындарын көтеру жатады.
Because of its inaccessibility, the ecology of the bronze parotia is very poorly described. Its diet may consist of fruits, arthropods, and possibly other animal prey. Its courtship behavior may be similar to Carola's parotia courtship behavior. According to bird of paradise expert Edwin Scholes, actions include court clearing, mat construction, horizontal perch pivot display, hop and shake display, and leaf presentation. Parotias, along with other ground performing birds of paradise, like to keep a clean court, tossing leaves, twigs, moss, etc., as the stage will be judged by the observing female(s). The presentation of leaves is used as a "badge of ownership" to rid of prospecting males; this behavior is seen in Carola's parotia displays, to which one of the most complex courtship sequences in the avian realm belongs. The perch pivots include the flank feathers fluffed out to where they form a semi circle around the body, as well as the head and tail cocked, all while abruptly jerking the body from side to side. Other courtship behaviors include flexing of the frontal crest, hopping, bowing, shaking of chin feathers, and raising of flank plumes.
Қайта табу
Бұрын тек төрт мысалы ғана белгілі болған осы жұмақ құсының мекені 1985 жылы америкалық ғалым Джаред Даймонд Индонезияның Папуасындағы Фоджа тауларында анықталды. Даймонд осы түрдің тек аналық өкілімен ғана кездесті. 2005 жылдың желтоқсан айында, құс зерттеуші және Conservation International вице-президенті Брюс Билер басқарып, АҚШ, Австралия және Индонезиядан келген он бір ғалымнан құралған халықаралық экспедиция Фоджа тауларының зерттелмеген аймақтарына сапар шегіп, басқа да сирек және жаңа түрлермен қатар қола паротияны қайта ашты. Олардың алғашқы фотосуреттері осы қайта жаңғырту кезінде түсірілді.
Previously known only from four specimens, the home of this little known bird of paradise was located in 1985 by the American scientist Jared Diamond at the Foja Mountains of Papua, Indonesia. Diamond encountered only the female of this species. In December 2005, an international team of eleven scientists from the United States, Australia and Indonesia, led by ornithologist and Conservation International vice president Bruce Beehler traveled to the unexplored areas of Foja Mountains and rediscovered the bronze parotia among other little known and new species. The first photographs of them were taken during the rediscovery.