Кіріспе
Америкалық тарихшы (1937 жылы туған)
Ричард Конрад Лукас (29 тамыз, 1937 жылы туған) – американдық тарихшы, әскери, дипломатиялық, поляк және поляк-американдық тарихы туралы кітаптар мен мақалалардың авторы. Ол Польшаның Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі тарихына қатысты зерттеулер жүргізеді. 1995 жылы оқытушылық қызметтен зейнетке шыққанға дейін Теннесси технологиялық университетінде, Райт мемлекеттік университетінде және Оңтүстік Флорида университетінде сабақ беріп, зерттеу жұмыстарын атқарды. Лукас ең белгілі туындысы – «Ұмытылған Холокост: 1939–1944 жылдары неміс оккупациясы астындағы поляктар» (1986) еңбегі, онда поляк халқының соғыс жылналарындағы өмірі зерттелген.
Ерте өмір және білім
Лукас 1937 жылы 29 тамызда Массачусетс штатының Линн қаласында Пелагия Лукашевски (туған есімі Капускинский) және оның күйеуі Франциск Лукашевски отбасында дүниеге келді. 1957 жылы бакалавр дәрежесін алғаннан кейін, 1957 жылдан 1958 жылға дейін АҚШ Әуе күштері Тарихи мұрағатында ғылыми консультант ретінде жұмыс істеді. 1960 жылы магистр дәрежесін алды.
Жариялану тарихы
Аспирант ретінде Лукас Екінші дүниежүзілік соғыстың әуе күштерінің жауынгерлік бөлімшелері (1961) кітабының жарық көруіне әкелген жобаға үлес қосты.
Шығыс бүркіт
Лукастың алғашқы кітабы "Шығыс бүркіттері: Армия Әуе Күштері мен Кеңес Одағы, 1941-1945" (1970), оның докторлық диссертациясы негізінде жазылған әскери-дипломатиялық зерттеу, Американың Аэронавтика және Астронавтика институтының ұлттық тарих сыйлығына ие болды. Реймонд Л. Гартофф "Slavic Review" журналындағы кітап туралы рецензиясында, оны "пайдалы зерттеу" деп атап, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ пен КСРО арасындағы саяси-әскери тарихқа қызығушылық танытқандар үшін "оқуға ұсынылады" деді, әсіресе АҚШ Әуе Күштері мен КСРО арасындағы өзара іс-қимылдарға қатысты. Джеймс Дж. Хадсон "Американ тарихи шолуы" журналында бұл кітапты "әскери-дипломатиялық тарихтың тамаша мысалы" деп сипаттады. Сэм Франк "Америка тарихы журналында" жариялаған рецензиясында кітаптың "көп көлемді зерттеулерге және тиімді жазуға негізделгенін" жазды. Сондай-ақ, фактілерді баяндау мен оларды түсіндіру арасында тамаша тепе-теңдік орнатылған.
Қатысқандары мен мұрасы
Лукас одақтастардың Польшамен соғыстағы және соғыстан кейінгі қарым-қатынастары туралы екі ғылыми кітап жазды. Оның "The Strange Allies: Poland and the United States, 1941–1945" (1978) атты кітабы АҚШ пен Польша үкіметінің эмиграциядағы арақатынастарын терең зерттеді және АҚШ-тағы поляк диаспорасының АҚШ-Польша қарым-қатынасына тигізген әсерін атап көрсетті. "The Strange Allies" кітабының жалғасы "Bitter Legacy: Polish American Relations in the Wake of World War II" (1982) болды, онда соғыстан кейінгі Польша тарихы мен поляк-американдық қарым-қатынастар, сондай-ақ Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Польшаға көрсетілген көмек туралы мәліметтер келтірілген. Джордж Дж. Лерски бұл кітапты "The American Historical Review" журналында мақала жазып, оны "бірінші және екінші дереккөздердегі мінсіз зерттеулерге негіделген маңызды және жақсы құжатталған зерттеу" деп бағалады.
Ұмытылған Холокост
Ұмытылған Холокост: неміс оккупациясы астындағы поляктар, 1939–1944 (1986) – Лукастың ең танымал еңбегі және екі кезекті басылымда (1997 және 2012 жылдары, тарихшы Норман Дэвистің алғы сөзімен) қайта басылды. Ол 1939–1945 жылдар аралығында неміс және совет оккупациясы астындағы Польшадағы поляктардың басынан өткен азаптарға назар аударады. Кітапты сынға алған мамандар әртүрлі пікір білдірді. Дональд Э. Пьенкос 1986 жылы «Славяндық шолу» журналында жариялаған шолуында кітапты «жалпы алғанда мақтайды» деп сипаттады; одан кейін «Славяндық шолу» журналында Лукас, Энгель және басқалар арасында кеңінен хат алмасу өрбіді. Майкл Р. Маррус «The Washington Post» газетінде «Лукас бұл оқиғаны ғылыми тұрғыдан дұрыс баяндалған, ашу-ызамен айтады» деп жазды, бірақ оның пікірінше, еврей тарихшыларына қарсы негізсіз «ұзаққа созылған талас-тартыс» болғанын сынға алды. «The Polish Review» журналына жазған Джерзи Ян Лерски кітапты «уақтылы» деп атады, бірақ оны Лукастың осы күнге дейін жарық көрген кітаптарының ең нашары деп санайды, «тегіс емес, нашар ұйымдастырылған және [нақты мақсаты] жоқ» деп сынға алды. Кітапты неміс тілінде Дитер Поль да қарастырды.
Балалар жылады ма?
Карл А. Шлеунс Лукастың "Балалар жылады ма?" атты кітабына жазған рецензиясында: Гитлердің еврей және поляк балаларына қарсы соғысы, 1939–45 (1994) – The American Historical Review журналында, бұл тақырыптың жеткілікті зерттелмегенін және германизация мен Холокост тарихын зерттеуге құнды үлес қосатынын атап өтті. Шлеунес былай деп жазады: "Лукас еврей және поляк балаларының ұқсас азаптарын көрсетуге баса назар аударады, және ол мұнда көбінесе табысқа жетеді". Барбара Тепа Лупак The Polish Review журналында: "Лукас осы кітабында нацистердің Польшаны толығымен жою жоспарын және Польшаның еврей және поляк азаматтары арасындағы қарым-қатынастың тамаша талдауын ұсынады" деп жазды. Кітапқа Антидеформациялық лигадан (ADL) Януш Корчак әдеби сыйлығы берілді. Екі жылда бір рет табыс етілетін, балаларға арналған кітаптарға берілетін бұл сыйлықты сарапшылар тобы ұсынды. Бірақ ADL-дің әдеби комитетінің шешімін ұйымның саяси жетекшісі Абрахам Фоксмен өзгертіп, сыйлықты марапаттау рәсімінен он күн бұрын қайтарып алуға шешім қабылдады. Алайда Лукас сотқа бермек болғандықтан, сыйлық қайтадан берілді. ADL марапаттау рәсімін тоқтатты және 1000 АҚШ долларын Лукасқа жіберді. ADL мәлімдемесіне сәйкес, кітап "бірнеше мәселелі тұсқа ие" және "Польшадағы антисемитизмнің деңгейін жеткілікті көрсетпеген. Сондай-ақ, еврейлерді құтқаруға көмектескен адамдардың саны да артық көрсетілген". ADL-дің сыйлықты қайтарып алу шешімін жүлдеге негіз салушы және сарапшылар тобының мүшесі Джозеф Кутржеба, Холокосттан аман қалған кинорежиссер Тереза К. Банк, Польша-Америка конгресінің өкілі, Католиктік діни және азаматтық құқықтар лигасының президенті Уильям А. Донохью, Католиктік теологиялық одақтың өкілі Джон Пауликовски және тарихшы Виктор С. Маметей сынға алды. Бұл оқиға антиполякшылдық контекстінде талқыланды.
Ұмытқан аман қалғандар
Лукастың Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде поляк трагедиясына деген үздіксіз қызығушылығы оның соңғы томымен, "Естен кеткен аман қалғандар: Поляк христиандары нацистік оккупацияны еске алады" (2004) деген атпен аяқталды. Изабель Волластон The Slavonic and East European Review журналындағы кітап туралы рецензиясында: "егер оны естелік жинақ немесе ауызша тарихтар жинағы ретінде қарастырса, бұл өте қызықты кітап" деп атап көрсетті, бірақ әдістемелік кемшіліктері мен көбінесе біріншілік деректерден тұруына байланысты, "оны сақтап пайдалану керек және ғылыми мақсаттар үшін қолданса, басқа көздерден толықтырып, мағынасын ашу қажет".