Кіріспе

Француз ғалымы және Холокостты жоққа шығарушы (1929–2018)

Роберт Фаурисон (foʁisɔ̃; туған аты Роберт Фаурисон Айткен; 25 қаңтар 1929 – 21 қазан 2018) – Холокостты жоққа шығарумен танымал британдық француз ғалымы. Фаурисон «Тарихи шолу журналында» және басқа да басылымдарда жарияланған мақалаларымен, сондай-ақ француз газеттеріне, әсіресе «Ле Монд» газетіне жолданған хаттары арқылы көптеген дау тудырды. Бұл мақалалары Холокост тарихын, нацистік өлім лагерьлерінде газ камераларының бар екенін, Екінші дүниежүзілік соғыста газды қолдану арқылы еуропалық еврейлерді жүйелі түрде өлтіруді және Анна Франктің күнделігінің шынайылығын жоққа шығару арқылы оған қайшы келді. 1990 жылы Холокостты жоққа шығаруға қарсы Гейссот заңы қабылданғаннан кейін Фаурисон сотталды және айыппұл төледі, ал 1991 жылы академиялық лауазымынан босатылды. Ол француз, латын және грек әдебиетін оқыды (Классикалық әдебиеттер), және 1956 жылы агрегацияны (орта мектеп мұғалімі болуға арналған ең жоғары конкурстық емтихан) тапсырды. Ол Вишидегі жоғары мектепте сабақ берді, сонымен бірге ақын Лотремонт туралы докторлық диссертациясын жазды. 1972 жылы докторлық ғылым кандидаты атағын алды. Фаурисонның әдістемесі диссертациясын қорғағанда сынға ұшырады. Қазылар алқасының төрағасы Жак Робишез: «Соңында, кандидатқа мәтінді жазылған күйінде оқу әдісі; контексті жүйелі түрде назарға алмау, тілдегі тарихи ортаны ескермеу – тұрақты емес көзқарас екенін атап өткім келеді» деді. 2021 жылғы кітапта тарихшы Стефани Курубл Шэре Фаурисонның «әдеби әдісі» кейінірек газ камераларын зерттегенде қайталанатынын болжайды.

Холокостты жоққа шығару

1974 жылы Фориссон Яд Вашеммен ұзақ хат арқылы байланысып, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде еврейлерге қарсы геноцид болмағанын дәлелдейтін бірқатар аргументтерді баяндады. Ол канадтық неміс Холокостты жоққа шығарушы және нео-нацист Эрнст Зюндельді қорғау үшін екі рет куәлік берді, ал оның куәлігі Холокостты жоққа шығаратын ықпалды басылым – «Лейхтер есебінің» дамуына негіз салғанмен байланысты. 1985 жылы ол нидерланд тілінде «Анна Франктың күнделігі – жалған» деген өзгертілген атаумен жарық көрді. Фориссон бұл жұмысты зерттеу үшін Отто Франкпен сұхбаттасты, бірақ Фориссон Франктің айтқандарын дұрыс түсірмегенін кейіннен Франк өзі жоққа шығарды. Фориссонның «Mémoire en défense» атты еңбегі 1980 жылы Ноам Чомскийдің эссесімен кіріспе ретінде жарияланды. Чомский өзінің эссесін басқалар қайта басып шығаруға принциптік келісім бергенімен, ол оның рұхсатысыз жарияланды. Чомскийдің мақаласы – бұл сөз бостандығын, соның ішінде Фориссонның сөз бостандығын қорғау болды. Чомский «Газ камераларының бар екендігін жоққа шығаруда немесе тіпті Холокостты жоққа шығаруда мен антисемиттік мағыналарды көре алмаймын. Фориссонның жұмысында да антисемиттік белгілер байқалмайды» деді және Фориссонды «кейбір жағынан саяси көзқарасы жоқ либерал» деп санады. Чомский Фориссонды қолдады деген айыптауларға жол бермеді, ол тек оның сөз бостандығына құқығын қорғап отырғанын мәлімдеді. Холокосты «адамзат тарихындағы ұжымдық ақылсыздықтың ең үлкен көрінісі» деп сипаттаған Чомский, бұл мәселедегі өзінің көзқарастары Фориссонның пікірлеріне «толыққанды қарсы» екенін айтты.

Құқықтық және басқа да салдарлар

1983 жылы француз соты Фуриссонға «Гитлер ешқашан ешкімді нәсіліне немесе дініне байланысты өлтіруге бұйрық бермеген және рұқсат етпеген» деген мәлімдеме жасағаны үшін айыппұл салды. 1989 жылдың қыркүйегінде Фауриссон «Еврейлер есімінің ұлдары» деп танысқан белгісіз шабуылдаушылардың шабуылына ұшырады, бұл ұйым туралы оқиғадан бұрын да, кейін де ештеңе анықталған жоқ. 1990 жылы Холокостты жоққа шығаруға тыйым салатын Гейссо заңы қабылданғаннан кейін, Фауриссон француз сотында Холокостты жоққа шығарғаны үшін сотталды. 1991 жылы Фауриссон өз теріске шығару көзқарастарына байланысты Гейссо заңы бойынша университеттегі лауазымынан алынды. Ол бұл заңды халықаралық құқықты, атап айтқанда Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық конвенцияны бұзады деп, Адам құқықтары жөніндегі комитетке шағымданып, дау көтерді. 1993 жылы Фауриссон Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі комитетіне шағым түсірді; 1996 жылы Комитет Фауриссонның Францияның оған қатысты қудалауы Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық конвенцияның бірінші Факультативтік протоколын бұзады деген талабын қабылдамады. Комитет Гейссо заңын «еврей қауымының антисемитизм атмосферасынан қорқып өмір сүру құқығын қамтамасыз етуге» және «расизм мен антисемитизмге қарсы күреске» қажет деп сақтап қалды. Фауриссон заңға қайта шағымданып, 2006 жылдың 11 шілдесінде тағы да сотқа тартылды. Ол 2005 жылдың ақпанында «Сахар 1» ирандық телеарнасына берген сұхбатында Холокостты жоққа шығарғаны үшін айыпталды. 2006 жылдың 3 қазанында ол осы қылмыс үшін үш айға сынаққа жіберілді және 7500 евро айыппұл төледі.

Кейінгі өмірі

2006 жылдың желтоқсанында Фаурисон Иран үкіметі ұйымдастырған Холокосттың жаһандық көрінісін қайта қарау жөніндегі халықаралық конференцияда сөз сөйледі. 2008 жылдың соңынан бастап Фаурисон комедия актері және саяси белсенді Диодонне М'бала М'баламен жақын болып, оның сахнасында және бейнежазбаларда бірге пайда болды, сондай-ақ оның театрында Фаурисонның 80 жылдығын тойлады. Диодонне Роберт Фаурисонға "әдепсіз шеттетілген" сыйлығын табыс етті. Сыйлықты Диодонненің көмекшісінің бірі, сары таңбасы бар концлагерь формасында киінген Джеки тапсырды. Бұл оқиға Диодоннеге соттан жаза тартуға себеп болды. 2012 жылдың 2 ақпанында Иран президенті Махмуд Ахмадинежад Фаурисонға Тегеранда "батылдығы" үшін сыйлық берді.