Кіріспе

Каноникус класы USS Манхэттен – Америка Азамат соғысы кезінде Одақ Әскери-теңіз күштері үшін салынған бір мұнаралы кеме. 1864 жылы қолданысқа енгізілгеннен кейін, кеме Батыс Шығанақты блокадалау эскадрильясына жіберілді және Мобиль шығанағы шайқасына қатысты. Шайқас аяқталғанда Манхэттен Конфедерацияның казематы темір қақпалы шабуыл кемесі "Теннессидің" капитуляциясын қабылдады. Форт-Морганды қоршау кезінде Форт-Морганды бомбалады, содан кейін соғыс аяқталғанға дейін Қызыл өзеннің аузын блокадалады. Соғыс аяқталғаннан кейін кеме резервке қойылды және Манхэттен 1902 жылы металл терісіне сатылғанға дейін сирек қайта қолданысқа енгізілді.

Сипаттамасы мен құрылысы

Кеменің жалпы ұзындығы 223 фут (68 м), ені 43 фут (13 м) және максималды суға бату тереңдігі 13 фут (4 м) болды. Манхэттеннің тоннажы 1034 тонна жүкті және суырып алған көлемі одан асты. Оның экипажы 100 офицер мен қатардағы сарбаздардан құралған. Қозғалтқыш кемеге ең жоғары жылдамдық берді. Ол көмірдің ішінде тасыды. Манхэттеннің негізгі қару-жарағы бір зеңбірек мұнарасына орнатылған екі тегіс ұңғылы, тұмсықтан зарядталатын Дальгрен зеңбіректерінен тұрды. Кеме қабығының ашық жақтары бес қабаттан тұратын, ағашпен нығайтылған, соққыға төзімді темір пластиналармен қорғалған. Зеңбірек мұнарасының және рульдік үйдің бронясы он қабатты бір дюймдік пластиналардан тұрды. Кеме палубасы қалың бронямен қорғалған. 1863 жылғы сәуірде Шарлстон портының бірінші шайқасында болғандай, снарядтар мен сынықтардың мұнараны тоқтатып қоюын болдырмау үшін мұнараның негізіне жұмсақ темір лента орнатылды. Манхэттен тайпасының атымен аталатын, сол аты бар аралды мекендеген Манхэттен тайпасының құрметіне аталған Манхэттенге арналған келісім-шарт Перин, Секор және компаниясына тапсырылды; кеме 1862 жылы салынды. Ол 1863 жылғы 14 қазанда суға жіберілді және 1864 жылғы 6 маусымда командир Дж. У. А. Ниcholson басқаруымен қолданысқа берілді. Кеменің аяқталуынан кейінгі жалғыз белгілі өзгеріс – Азамат соғысы аяқталғаннан кейін мұнара мен түтік арасына дауыл палубасын қосу болды.

Азамат соғысындағы қызмет

Манхэттен Мексика шығанағына қарай жүзіп, 7 шілдеде Пенсакола әскери-теңіз базасына келді. Ол екі аптаға жуық уақыттан кейін екі кішкентай өрттен келген зақымды жөндеуге және жабдықтауға мұқтаж болды. Кеме 20 шілдеде Мобайл шығанағына жетті, қайтадан Бьенвилл сүйреп әкелді, және Батыс шығанақты блокадалау эскадрильясына қосылды. 4 тамызда Текумсе келгеннен кейін көп ұзамай, эскадрилья командирі контр-адмирал Дэвид Г. Фаррагут келесі күнгі шайқас жоспары туралы капитанға баяндады. Манхэттен мен Текумсе форттан өтетін ағаш кемелерді қорғап, темір қаптамалы "Теннесси" кемесін алшақтатып, содан кейін батыруға тиіс болды. Өзен мониторлары Виннебаго мен Чикасо барлық ағаш кемелер өткенше Форт Морганға шабуыл жасауы керек еді. Төрт монитор Форт Морганға ең жақын оң жақ батыста орналасып, Текумсе жетекшілік етті, ал ағаш кемелер сол жаққа бөлек батыс құрады. Форт Морганға жақын каналдың шығыс жағында кедергілер болмады, бірақ каналдың батысындағы көрнекті қара буйдан батысқа қарай миналар ("торпедалар" деп аталған) бар екені белгілі болды. Сағат 07:40 шамасында Текумсе мина даласынан өтіп, "Теннесси" кемесіне жақындауға тырысты, бірақ минаға соқтығып, 90 секунд ішінде суға батты. Манхэттен фортқа шабуылды жалғастырды, бірақ соңғы екі ағаш кеме кедергілерден өткенше. Ол конфедерацияның темір кемесінен шамамен 150 метр қашықтықта орналасып, бір жұмыс істейтін қаруымен атыс бастады; темірдің бір сынығы оның бір қаруының желдеткіш тесігіне түсіп, ішке кіріп қалды. Оның бір оғы "Теннесси" кемесіне тиіп, бронясын және ағаш қаптамасын бұзды, казематтың қабырғасынан күн сәулесі көрінді. Оқ тесіп өтпеді, ал қаптаманың ішкі жағына тартылған тор барлық сынықтарды ұстап алды, сондықтан ешкім жарақаттанбады. Шайқас кезінде Манхэттен барлығы 11 оқ атты, алтысын "Теннесси" кемесіне, бесеуін Форт Морганға. Николсон төрт оқ тигенін мәлімдеді, оның ішінде "Теннесси" кемесінің рульдік тізбектерін бұзған және оның кормалық қақпағын жабық күйде тоқтатып тастаған оқтар бар еді. Монитор шайқас кезінде тоғыз рет оққа ұшырады, бірақ елеулі зақым немесе жарақат алмады. Манхэттен шамамен 150 метрге жақындағанда Николсон "Теннесси" кемесінің казематының үстіндегі қайық ілгішінен асылған ақ туды көрді және артиллериялықтарына атысты тоқтатуды бұйырды. Николсон конфедерациялық кеменің берілуін ауызша растады және офицерлерінің бірімен мониторды жақындатып, темір кеменің туын ұстап алды, ол оның шұңқырында жатыр еді. Николсонға беймәлім, "Теннесси" кемесінің капитаны Джеймс Д. Джонстон ағаш канонерлік қайық "Оссипи" кемесіне берілуге ниеттенген және Манхэттен мен оның капитанын елемеді. Кейіннен кеме 23 тамызда Форт Морганды бомбалауға қатысып, берілді. Қарашада Манхэттен Нью-Орлеанға, Луизианаға, содан кейін Қызыл өзеннің сағасына жүзіп, соғыс аяқталғанға дейін сол жерде қалды. Содан кейін Манхэттен Нью-Орлеанға қайтып, 1865 жылдың тамыз айында қарапайым күйінде қалды. 1869 жылдың 15 маусымында кемеге "Нептун" деген атау берілді, бірақ ол 10 тамызда бастапқы атын қайта алды.

Соғыстан кейінгі қызмет

1870 жылы «Манхэттен» Флорида штатының Ки-Уэст қаласына ауыстырылды, содан кейін Пенсильвания штатының Филадельфия қаласына жөнелтілді, онда 1872–73 жылдары қайта жабдықталды. 1873 жылдың 19 қарашасында қайтадан қолданысқа енгізілген кеме флоттық маневрлер үшін Кей-Уэстке оралды, содан кейін Флорида штатының Пенсакола қаласына бағыт алды. «Манхэттен» Флориданың батыс жағалауынан шығып, 1876 жылдың 25 сәуірінде Оңтүстік Каролина штатының Порт-Роял қаласына жөнелтілді. Кеме 1877 жылдың маусым айына дейін Каролина жағалауында патрульдік қызмет атқарды, содан кейін Вирджиния штатының Норфолк қаласына бағыт алды. Келесі жылы ол Джеймс өзенімен сүйретіліп, Вирджиния штатының Брэндон қаласына бекітілді. «Манхэттен» 1881 жылы Вирджиния штатының Сити-Пойнт қаласына, содан кейін Вирджиния штатының Ричмонд қаласына көшірілді. Кеме Филадельфияға жеткізіліп, 1888 жылы Лига аралында тұраққа қойылды және қалған өмірін сол жерде өткізді. «Манхэттен» 1901 жылдың 14 желтоқсанында Әскери-теңіз тізімінен алынып тасталды және 1902 жылдың 24 наурызында бөлшектеуге сатылды.