Кіріспе
Кесу және ою құралы, кесу құралы.
the cutting tool
Кескіш – қатты материалды (мысалы, ағаш, тас немесе металл) кесу немесе ою үшін қолданылатын, қырында ерекше пішіндес кесу жиегі бар кенелі қол құралы. Құрал қолмен, соққымен немесе механикалық күшпен қолданылуы мүмкін. Кейбір кескіштердің сабы мен жапырағы металдан немесе ағаштан жасалған, оның ішінде өткір жиек болады (сондықтан ағаш кескіштерге белгілі бір доғару түрінің атауы берілген). Кескішті пайдалану үшін жапырақты материалдың ішіне күшпен енгізу қажет. Күшті қолмен итеру арқылы немесе балғамен немесе соққымен түрту арқылы қолдануға болады. Өнеркәсіптік қолданыста, гидравликалық соққы немесе құлайтын салмақ ("еркін соққы") материалға кескішті кіргізу үшін қолданылуы мүмкін. Гуджа – материалдан кішкентай бөліктерді оюға арналған кескіштің бір түрі; әсіресе ағаш өңдеу, ағаш бұру және мүсін жасауда қолданылады. Гуджалар көбінесе ойыс беттерді жасайды және U пішіндес қимаға ие.
Этимология
Чизель көне француз тіліндегі cisel, қазіргі ciseau, кейінгі латын тіліндегі cisellum сөзінен шыққан, кесуге арналған құрал, caedere – кесу етістігінен туындаған.
Тарих
Археологиялық жазбаларда шанаштар жиі кездеседі. Шанашпен кесілген материалдар да табылды.
Ағаш өңдеу
Ағаш өңдеуге арналған кескіштер кішкентай бөлшектерді өңдеуге арналған шағын қол құралдарынан бастап, үлкен бөліктерді алып тастауға, пішін немесе дизайнның негізгі контурын жасауға қолданылатын ірі кескіштерге дейін болады. Әдетте, ағаш қашау кезінде үлкен құралмен бастап, кейін бөлшектерді аяқтау үшін кіші құралдарға көшеді. Ең ірі кескіштердің бірі – ағаш құрылысында және кеме жасауда қолданылатын "слик" (slick) деп аталатын кескіш. Белгілі бір мақсаттар үшін қолданылатын көптеген ағаш өңдеу кескіштері бар, мысалы:
Firmer chisel has a blade with a thick rectangular cross section, making them stronger for use on tougher and heavier work. Bevel edge chisel can get into acute angles with its bevelled edges. Mortise chisel thick, rigid blade with straight cutting edge and deep, slightly tapered sides to make mortises and similar joints. Common types are registered and sash mortice chisels. Paring chisel has a long blade ideal for cleaning grooves and accessing tight spaces. Skew chisel has a 60 degree cutting angle and is used for trimming and finishing across the grain. Dovetail chisel made specifically for cutting dovetail joints. The difference being the thickness of the body of the chisel, as well as the angle of the edges, permitting easier access to the joint. Butt chisel short chisel with beveled sides and straight edge for creating joints. Carving chisels used for intricate designs and sculpting; cutting edges are many; such as gouge, skew, parting, straight, paring, and V groove. Corner chisel resembles a punch and has an L shaped cutting edge. Cleans out square holes, mortises and corners with 90 degree angles. Flooring chisel cuts and lifts flooring materials for removal and repair; ideal for tongue and groove flooring. Framing chisel usually used with mallet; similar to a butt chisel, except it has a longer, slightly flexible blade. Slick a very large chisel driven by manual pressure, never struck. Drawer lock chisel an all metal chisel with two angled blades used for tight spaces such as cutting out the space for fitting a desk drawer lock.
Бекітілген кескіш – қалың тіктөртбұрышты пішінді пышағы бар, ол ауыр және қиын жұмыстарда қолдануға арналған, мықтылығын арттырады. Бейім бұрышты кескіш – бейімделген жиектерінің арқасында тар бұрыштарға енуге мүмкіндік береді. Тік кескіш – қалың, берік пышағы және тік кесу жиегі, сондай-ақ тік кескіштер мен ұқсас қосылыстар жасау үшін терең, сәл конус тәрізді жақтары бар. Көбінесе тіркелген және терезелік тік кескіштер кездеседі. Жұптау кескіші – ойықтарды тазалау және тар кеңістіктерге кіру үшін ыңғайлы ұзын пышаққа ие. Бұрышты кескіш – 60 градус кесу бұрышына ие және ағаш талшықтарымен кесу және өңдеу үшін қолданылады. Құйрықша кескіш – құйрықша қосылыстарын жасауға арналған, оның ерекшелігі – кескіштің корпусының қалыңдығы және жиектерінің бұрышы, бұл қосылысқа оңай кіруге мүмкіндік береді. Тік кескіш – буындар жасау үшін бейімделген және тік жиектері бар қысқа кескіш. Кесу кескіштері күрделі дизайн мен мүсін жасау үшін қолданылады; кесу жиектері әртүрлі: мысалы, шұңқыр, қисық, бөлу, тік, жұптау және V ойық. Бұрыштық кескіш – ұрғышқа ұқсайды және L пішіндес кесу жиегіне ие. 90 градус бұрыштармен шаршы тесіктерді, тік кескіштерді және бұрыштарды тазартады. Еден кескіші – еден материалдарын алып тастау және жөндеу үшін кесіп, көтереді; тіл және ойық едендері үшін өте қолайлы. Қаңқа кескіші – көбінесе балғамен қолданылады; ұзын, сәл икемді пышағы бар, бірақ артқы кескіштен ерекшеленеді. Слик – тек қолмен қысыммен итермеленетін өте үлкен кескіш, соққыға төтеп беруге арналмаған. Құлып кескіші – екі бұрышты пышағы бар толығымен металлдан жасалған кескіш, мысалы, үстелдің жәшігіне құлып орнату үшін тар кеңістіктерде қолданылады.
Firmer chisel has a blade with a thick rectangular cross section, making them stronger for use on tougher and heavier work. Bevel edge chisel can get into acute angles with its bevelled edges. Mortise chisel thick, rigid blade with straight cutting edge and deep, slightly tapered sides to make mortises and similar joints. Common types are registered and sash mortice chisels. Paring chisel has a long blade ideal for cleaning grooves and accessing tight spaces. Skew chisel has a 60 degree cutting angle and is used for trimming and finishing across the grain. Dovetail chisel made specifically for cutting dovetail joints. The difference being the thickness of the body of the chisel, as well as the angle of the edges, permitting easier access to the joint. Butt chisel short chisel with beveled sides and straight edge for creating joints. Carving chisels used for intricate designs and sculpting; cutting edges are many; such as gouge, skew, parting, straight, paring, and V groove. Corner chisel resembles a punch and has an L shaped cutting edge. Cleans out square holes, mortises and corners with 90 degree angles. Flooring chisel cuts and lifts flooring materials for removal and repair; ideal for tongue and groove flooring. Framing chisel usually used with mallet; similar to a butt chisel, except it has a longer, slightly flexible blade. Slick a very large chisel driven by manual pressure, never struck. Drawer lock chisel an all metal chisel with two angled blades used for tight spaces such as cutting out the space for fitting a desk drawer lock.
Токарлық құралдар
Ағаш бұрушылар айналмалы станокта айналатын ағашты кесу үшін арнайы жасалған ағаш кескіш немесе ойыс кескішті пайдаланады. Бұл құралдардың тұтқалары ұзын болып келеді, себебі кесілген немесе қашалған ағаштың айналу күшіне қарсы тұру үшін күштірек рычаг қажет. Сонымен қатар, кескішті қайрау бұрышы мен әдісі де ерекшеленеді.
Металл өңдеу
Металл жұмыстарында қолданылатын шаналардың екі негізгі түрі бар: ыстық шаналар және суық шаналар.
Тері
Терімен жұмыс істегенде, кескіш – былғарыны тесуге арналған құрал. Кескіште бірден жетіге дейін (немесе одан да көп) тістік болады, олар қажетті тесіктердің бойымен мұқият орналастырылады, содан кейін кескіштің үстінен балғамен соққы беру арқылы тістіктер былғарыға енгізіледі. Одан кейін кескіш шығарылады, ал теріші былғарыдағы пайда болған тесіктер арқылы тігіп қояды.