Кіріспе
Ағаштан заттар жасау процесі
Ағаш өңдеу – ағаштан заттар жасау өнері, оған жиһаз жасау, ағаш қалыптау, ағаш кесу, тігізгіштік, есік-терезе жасау және ағаш токарлық жұмыстары кіреді.
Тарих
Тас, саз және жануарлардың дене мүшелерімен қатар, ағаш ерте адамдар өңдеген алғашқы материалдардың бірі болды. Неандертальдықтар қолданған Мустье тас құралдарының микротозу талдауы, олардың көптегені ағашпен жұмыс істеу үшін қолданылғанын көрсетеді. Өркениеттің дамуы осы материалдарды өңдеудегі шеберліктің деңгейінің артуымен тығыз байланысты болды. Ертедегі ағаш құралдарының ішінде Каламбо сарқырамасынан, Клэктон-он-Сиден және Лехрингеннен табылған өңделген таяқшалар бар. Шёнинген (Германия) қаласынан табылған сүмбілер ағаштан жасалған аң аулау құралдарының алғашқы мысалдары болып табылады. Ағашты кесу үшін шақпақ тас құралдары қолданылды. Неолит дәуірінен бері, оюлы ағаш ыдыстар белгілі, мысалы, Кюкхофен және Эйтрадағы сызықты керамика мәдениетінің құдықтарынан табылғандары. Қола дәуіріндегі ағаш өңдеудің мысалдары ретінде Солтүстік Германия мен Даниядан табылған табытқа айналдырылған ағаш діңгектері және ағаштан жасалған бүгілетін орындықтар бар. Германиядағы Фелльбах Шмиден жерінде темір дәуіріне жататын ағаштан жасалған жануар мүсіндерінің әдемі үлгілері табылды. Франциядағы Сена өзенінің бастауындағы қасиетті орында Ла Тене дәуіріне жататын ағаштан жасалған құдайлардың бейнесі белгілі.
Ежелгі Мысыр
Ежелгі Мысырда жоғары деңгейдегі ағаш өңдеуге қатысты маңызды дәлелдер бар. Ағаш өңдеу көптеген сақталған ежелгі Мысыр суреттерінде бейнеленген, сондай-ақ ежелгі Мысыр жиһаздарының (орындықтар, креслолар, үстелдер, төсектер, сандықтар) көптеген үлгілері сақталған. Қабірлер мұндай бұйымдардың үлкен жиынтығын ұсынады, ал қабірлерде табылған ішкі сандықтар да ағаштан жасалған. Мысырлықтар ағаш өңдеу құралдары үшін бастапқыда мыс, ал б.з.д. 2000 жылдан кейін қола қолданған, себебі темір өңдеу одан әлдеқайда кейін пайда болды. Ағаш өңдеуде жиі қолданылатын құралдарға балталар, тіспелер, кескіштер, тартымды аралар және садақпен бұрғылау құралдары жатты. Тізе және штық қосылыстары ең ерте Династияға дейінгі кезеңнен бастап белгілі. Бұл қосылыстар штырғылар, қазықтар және былғары немесе арқанмен бекітілген. Жануарлар желімі тек Жаңа Мемлекет кезеңінде қолданыла бастады. Ежелгі Мысырлықтар қаптау өнерін ойлап тапты және оны аяқтау үшін лактарды қолданды, бірақ олардың құрамы белгісіз. Әртүрлі жергілікті акациялар, сондай-ақ жергілікті сикомор және тамариск ағаштары пайдаланылса да, Ніл аңғарындағы орманды қырқу ағаш, әсіресе кедрді, сондай-ақ Алеппо қарағайы, жиде және еменді импорттау қажеттілігін тудырды, бұл Екінші Династиядан бастау алды.
Ежелгі Рим
Ағаш өңдеу римдіктер үшін аса маңызды болды. Ол ғимараттар үшін материал, көлік құралдары, құралдар және тұрмыстық заттармен қамтамасыз етті. Ағаш сонымен қатар құбырлар, бояу, су өткізбейтін материалдар және жылу энергиясын да берді. Римдік ағаш өңдеудің көптеген мысалдары жоғалып кеткенімен, Плиний ботаник болмаса да, өзінің "Табиғи тарих" атты алты кітабында ағаштар мен ағаш тәрізді өсімдіктер туралы көптеген мәліметтер келтірген.
Ежелгі Қытай
Қытай ағаш өңдеу өнерінің бастаушылары б.з.д. 771-476 жылдар аралығындағы Көктем және Күз кезеңінде өмір сүрген Лу Бан (魯班) және оның әйелі Юнь ханым саналады. Лу Бан Қытайға жобалағыш, сызғыш және басқа да құралдарды әкелген делінеді. Оның үйретулері "Лу Бан Цзин" (魯班經, "Лу Банның жазбалары") кітабында қалдырылған деп есептеледі. Дегенмен, бұл мәтін оның қайтысынан кейін шамамен 1500 жыл өткен соң жазылған деп саналады. Кітапта гүлшоғы, үстелдер, құрбандық тұғындары сияқты түрлі заттарды жасау үшін қолданылатын өлшемдердің сипаттамалары мен Фэн Шуйге қатысты кең кеңестер көптеп келтірілген. Ал қытай жиһазының аса танымал болған, құрастыруға желім мен шеге қажет етпейтін күрделі технологиясы туралы онда ештеңе айтылмаған.
Қазіргі заман
Қазіргі заманғы технологияның жетістіктері мен өнеркәсіптің қажеттіліктері ағаш өңдеу саласын өзгертіп жіберді. Мысалы, компьютерлік сандық басқару (КНК) машиналарының дамуы өнімдерді жаппай өндіруге және оларды қайта жасауға мүмкіндік берді, бұл процесте аз қалдықтар пайда болады және бұрынғыдан гөрі күрделі дизайнды жасауға болады. КНК ағаш маршрутизаторлары жазық бетке күрделі және егжей-тегжейлі пішіндерді ойып, таңбалар немесе көркем туындылар жасауға мүмкіндік береді. Қайта зарядталатын электр құралдары көптеген жобаларды жылдамдатып дайындауға көмектеседі және бұрынғыға қарағанда, мысалы, көптеген тесіктерді бұрғылау кезінде, кем дене күшін қажет етеді. Дегенмен, шебер ағаш өңдеушілігі көптеген адамдардың қызығушылығын тудыратын қолөнер болып қала береді. Жиһаз және көркем бұйымдар сияқты қолмен жасалған жұмыстарға сұраныс бар, бірақ өндіріс жылдамдығы мен құнына байланысты, тұтынушылар үшін бағасы жоғары болады. Қазіргі заманғы ағаш ою көбінесе ағаш кесушілер жасаған, заманауи өнер нысанындағы ағаш өнерін білдіреді. Ағаштан оюдың осы түрі көбінесе дәстүрлі техникаларды қазіргі заманғы көркемдік стильдермен және ұғымдармен үйлестіреді. Қазіргі заманғы ағаш ою реалистік немесе абстрактілі ою-өрнектерге дейін әртүрлі формалар мен стильдерде жасалуы мүмкін, сонымен қатар жұмыстың ерекшелігін атап көрсету үшін сирек кездесетін ағаш түрлері, мысалы, жаңбырға шалынған ағаш немесе ерекше текстурасы бар ағаш қолданылады. Соңғы жылдары ағаштан ою өнерінің заманауи түрі Азияда ғана емес, бүкіл әлемде ағаш өңдеушілер мен бейнелеу өнерінің жанкүйерлері арасында кеңінен танымал болды. Қазіргі заманғы ағаш ою өнері көбінесе көркем галереялар мен мұражайларда көрсетіледі және көптеген халықаралық заманауи өнер көрмелерінде кездеседі.
Материалдар
Сонымен қатар, ағаш: қасиеттері және дыбыс ағаш: қасиеттері. Тарихи тұрғыдан алғанда, ағаш шеберлері өз өңірлерінде өсетін ағаштарға тәуелді болған, бірақ көлік және сауданың дамуы қолөнершілерге экзотикалық ағаштарды қолжетімді етті. Ағаштар әдетте үш негізгі түрге бөлінеді: тығыз текстурасы бар және кең жапырақты ағаштардан алынған қатты ағаштар, қылқан жапырақты ағаштардан алынған жұмсақ ағаштар және фанера мен МДФ сияқты жасанды материалдар. Ботаникалық тұрғыдан алғанда, агиоспермдер деп аталатын қатты ағаштар жапырақты болып табылады және температура өзгерген кезде жыл сайын жапырақтарын төгеді. Жұмсақ ағаштар, ботаникалық терминде гимноспермдер деп аталады, қылқан жапырақты, конус түсетін және жыл бойы жасыл болып қалады. Жұмсақ ағаш әлемнің салқын аймақтарында көбірек таралған және қатты ағаштарға қарағанда әдетте аз ұзақ өмір сүреді, жеңіл және зиянкестер мен саңырауқұлақтарға осал болады. Олардың түсі көбінесе қатты ағаштарға қарағанда ашық, ал текстурасы ашық болады, бұл кесілген жұмсақ ағаштың құрғағанда қысқаруына және ісінуіне себеп болады. Қатты ағаштардың алуан түрлі қасиеттері бар, сондықтан кез келген мақсатқа сәйкес келетін қатты ағаш табу оңай, бірақ олардың беріктігі мен шіруға төзімділігіне байланысты сыртқы қолдануға арналған материал ретінде ерекше жарамды.
Қайың
АҚШ-та, сондай-ақ Дуглас шыршасы деп белгілі, қарағай арзан және жергілікті шаруашылық дүкендерінде көптеп кездеседі. Оның ерекшелігі – тік, айқын өрнекті, қызыл қоңыр түсті. Дегенмен, оның өрнегі салыстырмалы түрде қарапайым және бояуды жақсы сіңірмейді, сондықтан дайын өнімге бояу жағылатын жағдайда қарағай жиі қолданылады. Көбінесе құрылысқа пайдаланылатын бұл жұмсақ ағаш жиһаз жасауға да ыңғайлы.
Күл
Бұл қатты ағашпен жұмыс істеу салыстырмалы түрде оңай және бояу жақсы сіңеді, бірақ оның ақтан ашық қоңырға дейінгі түсі мен түзу талшықтары өздерінен-өздері көз тартады. Дегенмен, еменді басқа кең таралған ағаштарға қарағанда табу қиын, және оны жергілікті шаруашылық дүкендерінде кездестіре алмайсыз. Ірі ағаш өңдеу орталықтарында оның қоры болуы мүмкін.
Қайың
Сары немесе ақ қайың болсын, бұл қатты ағаштар берік және оңай өңделеді. Дегенмен, қайыңды бояуға тырысқанда оның беті дақтанады, сондықтан қайыңнан жасалған өнімдерді бояу ыңғайлырақ. Қайың көптеген құрылыс дүкендерінде жеңіл табылады және салыстырмалы түрде арзан қатты ағаш болып есептеледі.
Магога
Магони – қызғылт қоңырдан терең қызыл түске дейінгі реңктері бар ағаш, ол "үздік жиһаз ағаштарының бірі" деп есептеледі. Дегенмен, магони көбінесе тұрақты орман шаруашылығында өсірілмейді, сондықтан жергілікті ағаш өңдеу орындарында құны жоғары болады. Бассвуд ағашында түйірлер дерлік болмайды және ол өте жұмсақ болғандықтан, бастаушы кескіштер үшін өте қолайлы. Ол гитаралар мен электр бас гитаралары сияқты төмен бағалы аспаптарда қолданылады. Ең көп қолданылатын қазіргі қол құралдары:
+Қол құралдарыҚысқыштар Қысқыштар жұмыс істеп жатқан детальді бекіту үшін қолданылады. Қысқыштар түрлі пішіндерде және өлшемдерде болады – кішкентай C-тәрізді қысқыштардан бастап, үлкен таспалы немесе белдік қысқыштарға дейін. Тұтқа – қажеттілікке қарай уақытша немесе тұрақты орнатылатын қысқыштың бір түрі. Ағаш өңдеуге арналған тұтқа – ағаш өңдеушінің қажеттіліктеріне бейімделген арнайы тұтқа; оның көптеген түрлері дамыған. Шапқылар Шапқылар – ұзын жүзі, кесу жиегі және тұтқасы бар құралдар. Олар ағаш немесе басқа материалдарды кесу және пішіндеу үшін қолданылады. Жылғыштар мен тісті аралар Жылғыштар мен тісті аралар ағаш материалдарын тегістеу, дөңгелектеу, ойыс жасау немесе басқа да түрлі пішіндер беру үшін ұнтақтауға қолданылады. Тісті аралар терең кеседі, ал жылғыштар ағашта кішірек және жұмсақ кесулер жасайды. Екеуінің арасындағы басты айырмашылық – тістерінің мөлшері.