Кіріспе

Адам қандағы альбумин

Адам сарысуындағы альбумин – адам қанында табиғатта кездесетін сарысу альбумині. Бұл адам плазмасындағы ең көп мөлшердегі ақуыз, ол сарысу ақуыздарының шамамен жартысын құрайды. Ол бауырда өндіріледі. Суда жақсы ериді және мономер болып табылады. Альбумин гормондарды, май қышқылдарын және басқа да қосылыстарды тасымалдайды, pH деңгейін тұрақтандырады, сондай-ақ онкотикалық қысымды сақтайды. Альбумин бауырда препроальбумин түрінде синтезделеді, оның құрамында N-терминальды пептид болады, ол жаңа түзілген ақуыз эндоплазмалық тордан шыққаннан кейін алынып тасталады. Содан кейін проальбумин Гольджи аппаратында ыдырайды, нәтижесінде секрецияланатын альбумин пайда болады. Альбуминнің сарысудағы концентрациясының қалыпты диапазоны шамамен 35–50 г/л (3,5–5,0 г/дл) құрайды. Оның сарысудағы жартылай өмір сүру мерзімі шамамен 21 күнге жетеді. Молекулалық массасы 66,5 кДа. Альбумин гені 4-хромосоманың 4q13.3 локусында орналасқан, ал осы гендегі мутациялар аномальды ақуыздардың пайда болуына әкелуі мүмкін. Адам альбуминінің генінің ұзындығы шамамен 16 961 нуклеотидті құрайды, ол «қақпақ» орнынан бастап, бірінші поли(А) қосылу орнына дейін созылады. Ол 15 экзонға бөлінген, олар үш доменнің ішінде симметриялық түрде орналасқан, бұл домендердің біреуінің үш еселенуінен пайда болған деп саналады. Адам сарысуындағы альбумин (АСА) – жоғары суда еритін, шақтас мономерлі плазма ақуызы, салыстырмалы молекулалық салмағы 67 кДа, құрамында 585 аминқышқыл қалдығы, бір сульфгидрил тобы және 17 дисульфидтік байланыс бар. Нанобөлшектерді тасымалдаушылардың арасында HSA нанобөлшектері фармацевтикалық өнеркәсіпте ұзақ уақыттан бері назар орталығында, себебі олардың әртүрлі дәрілік молекулаларға байланысу қабілеті, сақтау кезінде және тірі организмде (in vivo) жоғары тұрақтылығы, уыттылығы мен антигенділігінің болмауы, биологиялық ыдырауы, өндіріс процесін қайта жаңарту мүмкіндігі және босату қасиеттерін жақсырақ бақылауға алу сипатталады. Бұған қоса, альбумин молекуласындағы көптеген дәрілік заттарға байланысатын орындардың болуына байланысты, бөлшектердің матрицасына дәрінің айтарлықтай мөлшерін енгізуге болады.

Өлшем

Сарысу альбумині көбінесе бромкресол жасыл немесе бромкресол қызғылт сияқты бояғышпен байланысқандағы сіңірудің өзгеруін тіркеу арқылы өлшенді.

Анықтамалық диапазондар

Ересек (> 3 жастан асқан) адамдардағы адам сарысуы альбуминінің қалыпты диапазоны 3,5–5,0 г/дл (35–50 г/л) құрайды. Үш жасқа дейінгі балалар үшін қалыпты диапазон кеңірек, 2,9–5,5 г/дл. Альбуминнің төмендеуі (гипоальбуминемия) бауыр аурулары, нефротикалық синдром, күйік, белок жоғалту энтеропатиясы, сіңірудің бұзылуы, нашар тамақтану, жүктіліктің соңғы кезеңі, зертханалық қателік, генетикалық өзгерістер және қатерлі ісіктердің нәтижесі болуы мүмкін. Альбуминнің жоғары деңгейі (гиперальбуминемия) көбінесе дегидратациядан туындайды. Кейбір жағдайларда ретинол (А витамині) жетіспеушілігі альбумин деңгейінің жоғары қалыпты мәндерге дейін көтерілуіне әкелуі мүмкін (мысалы, 4,9 г/дл), себебі ретинол жасушаларды сумен толтырады. (Сонымен қатар, осы себепті А витаминінің көп мөлшерде қабылдануы уытты болады.) Бұл ісіну 13 цис-ретино қышқылымен (изотретиноин) емдеу кезінде де болуы мүмкін, бұл препарат ауыр акне және басқа да жағдайларды емдеу үшін қолданылады. Лабораториялық тәжірибелерде барлық транс-ретино қышқылы адам альбуминінің өндірілуін төмендететіні көрсетілді.

Гиперальбуминемия

Гиперальбуминемия – қандағы альбуминнің концентрациясының жоғарылауы. Гиперальбуминемия жоғары протеинге толы диетамен де байланысты болуы мүмкін.

Медициналық қолдану

Адами альбумин ерітіндісі (ААЭ) медициналық қолдану үшін қолжетімді, әдетте 5–25% концентрацияда. Адам альбумині көбінесе жоғалған сұйықтықты толықтыру және жарақат, күйік және хирургиялық операцияларға түскен науқастарда қан көлемін қалпына келтіру үшін қолданылады. Альбумин құю (физиологиялық тұз ерітіндісімен салыстырғанда) гиповолемиясы бар немесе күйік немесе гипоальбуминемия салдарынан ауырған адамдардың өмірін сақтайтынына қатысты нақты медициналық дәлелдер жоқ. Альбуминнің ауырған науқастарға пайдалы болатыны да белгісіз. Акустикалық тамшыны буландыру (АТБ) әдісінде альбумин кейде беттік белсенді зат ретінде қолданылады. АТБ ракқа қарсы ем ретінде окклюзиялық терапия арқылы қолдануға ұсынылған. Адам сарысуындағы альбумин бос дәрілік заттарға/агенттерге байланысу арқылы дәрілік/химиялық уыттануды жою үшін қолданылуы мүмкін. Адам альбумині декомпенсацияланған циррозды емдеуде де қолданылады. Адам сарысуындағы альбумин әлсіздік индексінің құрамына кіреді. Сарысу альбуминінің баяу, ферменттік емес гликодалануы лизин (кейде аргинин) қалдықтарының ε-амино топтары мен қандағы глюкоза молекулалары арасында Шиф базасының түзілуі арқылы жүзеге асуы мүмкін (Майяр реакциясы). Бұл реакцияны антиоксиданттармен тежеуге болады. Бұл реакция қалыпты жағдайда жүруі мүмкін болса да, гликодаланудың нәтижесінде жоғары гликодаланудың соңғы өнімдері (AGE) пайда болады, олар қалыптан тыс биологиялық әсерлерге алып келеді. AGE-нің жиналуы тіндік белоктардың құрылымын және функцияларын өзгерту, AGE белоктарына арналған рецепторлар арқылы жасушалық жауаптарды ынталандыру және реактивті оттегі түрлерін (ROS) өндіру арқылы тіндерге зақым келтіреді. AGE сонымен қатар ДНК-мен реакцияға түсіп, мутациялар мен ДНК транспозициясын тудырады. Ақуыздар мен көмірсуларды жылумен өңдеу аллергендік қасиеттерде маңызды өзгерістерге әкеледі. AGE антигенді және пісірілген немесе сақталған тағамдарда кездесетін маңызды неоантигендердің көптеген түрлерін құрайды. Олар сондай-ақ жасушалардағы азот оксидінің қалыпты өндірісіне кедергі келтіреді. Сарысу альбуминінің құрылымында көптеген лизин және аргинин қалдықтары болғанымен, олардың өте азы гликодалану реакциясына қатыса алады.

Окистену

Альбумин – көптеген дене сұйықтықтарында басым ақуыз, оның Cys34-і организмдегі еркін тиолдардың ең үлкен үлесін құрайды. Альбумин Cys34 тиолы тотығу және тотықпаған түрлерде кездеседі. Сау ересектердің плазмасындағы жалпы HSA-ның 70–80%-ы Cys34-тің еркін сульфидрил тобын, яғни меркаптоальбуминды (HSA SH) тотықпаған күйде қамтиды. Дегенмен, бүйрек аурулары, бауыр аурулары және диабет сияқты тотығу стресімен сипатталатын патологиялық жағдайларда тотыққан түрі, яғни меркаптоальбумин емес (HNA) басым болуы мүмкін. Альбумин тиолы гидроксил радикалымен (.OH), сутек пероксидімен (H2O2) және пероксинитрит (ONOO.) сияқты реактивті азот түрлерімен реакцияға түсіп, Cys34-ті сульфен қышқылының туындысына (HSA SOH) дейін тотықтырады, ол меркаптоальбуминге қайта айналдырылуы мүмкін; алайда реактивті түрлердің жоғары концентрациясы оның құрылымын бұзатын сульфин қышқылына (HSA SO2H) немесе сульфон қышқылына (HSA SO3H) қайта келмейтіндей тотығуға алып келеді. Реактивті оттегі түрлерінің (ROS) болуы қайталанбайтын құрылымдық зақымдануға және ақуыздың активтілігін өзгертуге әкелуі мүмкін.

Бүйрек арқылы жоғалу

Сәлемет бүйректе альбуминнің мөлшері және теріс электр заряды оны гломерульде шығарылудан қорғайды. Бірақ, бұл әрқашан осылай бола бермейді, себебі кейбір ауруларда, оның ішінде диабетикалық нефропатияда (бақылаусыз немесе ұзақ мерзімді диабеттің асқынуы ретінде) ақуыздар гломеруль арқылы өтіп кетуі мүмкін. Жоғалған альбумин қарапайым несеп тестісі арқылы анықталады. Альбуминнің жоғалған мөлшеріне қарай, пациентте бүйрек функциясы қалыпты, микроальбуминурия немесе альбуминурия болуы мүмкін.

Өзара әрекеттесулер

Адам сарысуындағы альбуминнің FCGRT-мен өзара әрекеттесетіні көрсетілген. Ол сонымен қатар әлі анықталмаған альбондинмен (gp60), gp18/gp30 жұбымен, сондай-ақ остеонектин, hnRNP, кальретикулин, кубилин және мегалин сияқты басқа да ақуыздармен өзара әрекеттесуі мүмкін.