Кіріспе

Американдық ақын және педагог (1952 жылы туған)

Джимми Сантьяго Бака (2 қаңтар 1952 жылы туған) – Нью-Мексико штатынан шыққан американдық ақын, естеліктер авторы және сценарист.

Ерте өмір және білім

Бака 1952 жылы Нью-Мексико штатының Санта-Фе округінде дүниеге келген. Екі жасында ата-анасы тастап кеткен ол бірнеше жыл бойы әжесінің бірімен бірге тұрды, кейін жетімдер үйіне орналастырылды. 13 жасында қашып кетіп, көшеде өмір сүруге мәжбүр болды. 21 жасында ол есірткі сақтағандығы үшін сотталып, түрмеге қамалды. Ол бес жыл түрмеде, оның үшеуін оқшаулақта өткізді. Оқуға баруды қалағанын білдіргеннен кейін (қызметкерлер мұны қауіпті деп есептеді), босатылар алдында ол түрменің өлім жазасын күтіп отырған тұтқындармен бірге орналасқан бөліміне ауыстырылды. Осы уақыт ішінде Бака өзінен-өзі оқу мен жазуды үйреніп, өлеңдер жаза бастады. Ол бұл өлеңдерін түрмедегі басқа тұтқындарға темекіге саудаласты. Бір тұтқын оны Денис Левертов басқарған Mother Jones журналына өлеңдерін жіберуге көндірді. Левертов Баканың өлеңдерін жариялап, онымен хат алмасып, ақырында оның алғашқы кітабын басып шығару үшін баспагер тапты.

Мансап

"Өз еліміздегі иммигранттар" атты Баканың алғашқы маңызды жинағы 1979 жылы Луизиана мемлекеттік университетінің баспасында жарық көрді. Бұл ерте жинаққа "Мен осы өлеңді сыйға тартамын" өлеңі де кірді, ол кейіннен 1990 жылғы "Өз еліміздегі иммигранттар" және таңдалған ерте өлеңдер жинағында қайта басылып, сондай-ақ "The Seagull Book of Poems" антологиясына енді. 1987 жылы оның жартылай автобиографиялық шағын эпикалық өлеңі "Мартин және Оңтүстік аңғарындағы толғаныстар" поэзия бойынша Америка кітап сыйлығын жеңіп алды, бұл Бакаға халықаралық деңгейде танымалдық әкелді және 1989 жылы әдебиет саласындағы Испан мұрасы сыйлығымен марапатталды. 2004 жылы Бака "Cedar Tree, Inc." атты коммерциялық емес ұйым құрды, ол қайырымдылық көмегі арқылы түрмедегілер мен қиын жағдайдағы жастар үшін әдеби семинарларды қолдайды. "Cedar Tree" әдеби семинарлармен қатар "Clamor en Chino" және "Өзенді үйге қайтару" атты екі деректі фильмін де жасады. Ұйым бұрын сотталғандарды стажерлер ретінде жұмысқа тартады.

Жарияланған еңбектер

Баканың өлеңдер жинақтарына C Train және Thirteen Mexicans: Dream Boy's Story (Grove Press, 2002), Healing Earthquakes (2001), Set This Book on Fire (1999), In the Way of the Sun (1997), Black Mesa Poems (1995), Poems Taken from My Yard (1986) және What's Happening (1982) кіреді. Оның "автобиографиясы", A Place to Stand (2001), оның ауыр балалық шағы мен жеке өзгеруіне себеп болған бес жылдық түрме жазасын баяндайды. Ақын Уилл Инман 1977 жылы "Fired Up with You: Poems of a Niagara Vision" (Border Press) антологиясында Баканың өлеңдерін жариялаған. Бұл Джими Сантьяго Баканың өлеңдерін қамтыған алғашқы антологиялардың бірі болды. Бака сонымен қатар әңгімелер мен эсселер жинағының авторы – "Қараңғыдағы жұмыс: Барио ақынының ойлары" (1992); "Los tres hijos de Julia" (1991) пьесасы; "Bound by Honor" сценарийі, ол Голливуд Пикчерс студиясымен 1993 жылы "Blood In Blood Out" деген атпен шығарылды; сондай-ақ ол 1993 жылдың соңында "Екінші мүмкіндіктер" атты кітабын жариялады. Баканың соңғы романы – "A Glass of Water" (2009). 2013 жылы ол Restless Books басылымында "Түс" атты эссесін электрондық кітап түрінде, сонымен қатар "Breaking Bread with the Darkness" өлеңдер жинағының цифрлық нұсқаларын жариялады.

Кітаптар қоры

Кешіріңіз, сіз берген сілтемелердегі мәтінге қол жеткізе алмаймын. Сондықтан, ағылшын тіліндегі мәтінді беріңіз, мен оны қазақ тіліне аударамын.

Басқа медиа

Сантьяго Бака Голливудтың "Қаннан қанға" атты фильмінің сценарийін жазды. Бака сол фильмде актер ретінде де, продюсерлердің бірі ретінде де ойнады. 2014 жылы Дэниел Глик түсірген "Тұруға орын" фильмі жарық көрді. Фильмді Габриэль Бака, Дэвид Грубан және Андрес Салазар өндірді. Фильмнің авторлары Баканың өмір тарихындағы моральдық құндылықтарды нығайту және көрсету мақсатында мектептік оқу бағдарламасын жасады, оған оқу жұмыстары мен фильмдер кірді. 2003 жылы Бака "Def Poetry Jam" телешоуының бір бөлімінде қатысты.