Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үндістандық өнеркәсіпші (1859–1932)
Indian industrialist (1859–1932)
Сэр Дорабжи Тата (27 тамыз 1859 – 3 маусым 1932) – Британдық Радж кезеңінде өмір сүрген үндістандық өнеркәсіпші және Тата тобының тарихы мен дамуындағы маңызды тұлға. Британдық Үндістандағы өнеркәсіпке қосқан үлесі үшін 1910 жылы рыцарь дәрежесіне ие болды.
Sir Dorabji Tata (27 August 1859 – 3 June 1932) was an Indian industrialist of the British Raj, and a key figure in the history and development of the Tata Group. He was knighted in 1910 for his contributions to industry in British India.
Ерте өмір және білім
Дораб – парсы зороастрийшісі Хирабай мен Жамсетжи Нусерванжи Татаның үлкен ұлы болды. Бомбейлік саудагер Дорабжи Саклатвалаға үйленген Джербай Тата әпкесі арқылы ол кейіннен Ұлыбритания парламентінің коммунистік депутаты болған Шапуржи Саклатваланың туысы еді. Тата бастауыш білімін Бомбей (қазіргі Мумбай) қаласындағы жекеменшік орта мектепте алды, содан кейін 1875 жылы Англияға сапар шекті, онда жеке репетиторлармен оқыды. 1877 жылы ол Кембридждегі Гонвилл және Каиус колледжіне түсті, екі жыл бойы оқығаннан кейін 1879 жылы Бомбейге оралды. Оқуын Бомбей қаласындағы Сент-Ксавьер колледжінде жалғастырып, 1882 жылы диплом алды. Бітірген соң Дораб екі жыл бойы «Бомбей газеті» газетінде журналист болып жұмыс істеді. 1884 жылы ол әкесінің фирмасының мақта бизнесі бөліміне қатысты. Алдымен француз колониясы болған Пондичерриге, онда мақта фабрикасының пайдалы болу мүмкіндігін анықтау үшін жіберілді. Содан кейін ол 1877 жылы әкесі құрған «Эмпресс Миллс» мақта фабрикасында мақта саудасын үйрену үшін Нагпур қаласына жіберілді.
Dorab was the elder son of Parsi Zoroastrian Hirabai and Jamsetji Nusserwanji Tata. Through an aunt, Jerbai Tata, who married a Bombay merchant, Dorabji Saklatvala, he was a cousin of Shapurji Saklatvala who later became a Communist member of the British Parliament. Tata received his primary education at the Proprietary High School in Bombay (now Mumbai) before travelling to England in 1875, where he was privately tutored. He entered Gonville and Caius College, Cambridge, in 1877, where he remained for two years before returning to Bombay in 1879. He continued his studies at St. Xavier's College, Bombay, where he obtained a degree in 1882. Upon graduating, Dorab worked for two years as a journalist at the Bombay Gazette. In 1884, he joined the cotton business division of his father's firm. He was first sent to Pondicherry, then a French colony, to determine whether a cotton mill might be profitable there. Thereafter, he was sent to Nagpur, to learn the cotton trade at the Empress Mills which had been founded by his father in 1877.
Неке
Дорабжидің әкесі Жамшетжи іскерлік сапармен Оңтүстік Үндістанның Майсур штатына барып, парси және сол штаттың алғашқы үндістандық Білім инспекторы доктор Хормусжи Бабхамен кездеседі. Бабха үйіне барғанда ол Бабханың жалғыз қызы Мегербаймен танысып, оны ұсынады. Бомбейге оралған соң Жамшетжи Дорабты Майсур штатына, әсіресе Бабха отбасына бару үшін жіберді. Дораб солай істеді және 1897 жылы Мегербайға үйленді. Олардың балалары болмады. Мегербайдың әкесі – өнеркәсіпші Диншау Манекжи Петит, ал бауыры Джехангир Бабха белгілі заңгер болған. Ол ғалым Хоми Дж. Бабханың әкесі еді. Осылайша Дорабжи Хоми Бабханың әйелінің туысы болды. Тата тобы Бабханың зерттеулерін және оның зерттеу институттарын, соның ішінде Тата фундаментальды зерттеулер институтын қаржыландырды.
Dorabji's father, Jamshetji, had visited Mysore State in south India on business, and had met Dr. Hormusji Bhabha, a Parsi and the first Indian Inspector General of Education of that state. While visiting the Bhabha home, he had met and approved of young Meherbai, Bhabha's only daughter. Returning to Bombay, Jamshetji sent Dorab to Mysore State, specifically to call on the Bhabha family. Dorab did so, and duly married Meherbai in 1897. The couple had no children. Meherbai's grandfather was the industrialist Dinshaw Maneckji Petit and her brother, Jehangir Bhabha, was a reputed lawyer. He was the father of scientist Homi J. Bhabha. Thus Dorabji was Homi Bhabha's uncle by marriage. The Tata Group funded Bhabha's research and his research institutions, including the Tata Institute of Fundamental Research.
Индустриалистік мансап
Дорабжи әкесінің заманауи темір және болат өнеркәсібі туралы идеяларын іске асыруға тымысылы қатысты және осы өнеркәсіпті қуатпен қамтамасыз ету үшін гидроэлектр энергиясының қажеттілігіне келісті. Дораб 1907 жылы әкесі құрған Tata Steel конгломератын және 1911 жылы Tata Power компаниясын құрғандығымен ерекшеленеді, олар қазіргі Tata Group-тың негізін құрайды. Дорабжи темір кендерін іздеген минералогтармен бірге сапар шекті. Оның қатысуы зерттеушілерді әлдеқандай жағдайда назардан тыс қалған аймақтарды іздеуге ынталандырды дегенді айтады. Дорабжидің басқаруымен, бір кезде үш мақта фабрикасы мен Бомбейдегі "Тадж" қонақ үйін қамтыған бизнес Үндістанның ең ірі жеке сектордағы болат компаниясына, үш электр компаниясына және Үндістанның жетекші сақтандыру компанияларының біріне дейін өсті. 1919 жылы Үндістанның ең ірі жалпы сақтандыру компаниясы New India Assurance Co Ltd. негізін қалаушы Дорабжи Тата 1910 жылдың қаңтарында VII Эдуардпен марапатталып, Сер Дорабжи Тата атанды.
Dorabji was intimately involved in the fulfilment of his father's ideas of a modern iron and steel industry, and agreed to the necessity for hydroelectric electricity to power the industry. Dorab is credited with the establishment of the Tata Steel conglomerate in 1907, which his father founded and Tata Power in 1911, which are the core of the present day Tata Group. Dorabji accompanied the mineralogists searching for iron fields. It is said that his presence encouraged researchers to search areas that would otherwise have been neglected. Under Dorabji's management, the business that had once included three cotton mills and the Taj Hotel Bombay grew to include India's largest private sector steel company, three electric companies and one of India's leading insurance companies. Founder of New India Assurance Co Ltd. in 1919, the largest General Insurance company in India, Dorabji Tata was knighted in January 1910 by Edward VII, becoming Sir Dorabji Tata.
Кәсіпкерлік емес мүдделер
Дорабжи спортқа өте бейім болған және Үндістан Олимпиадалық қозғалысының негізін қалаушысы болды. Үндістан Олимпиадалық қауымдастығының президенті ретінде ол 1924 жылы Париж Олимпиадасына барған үндістандық делегацияны қаржыландырды. Тата отбасы, Үндістанның көптеген ірі бизнесмендері сияқты, үндістандық ұлтшылдар еді. Тата Бірінші дүниежүзілік соғыс пен Екінші дүниежүзілік соғыс аралығында Халықаралық Олимпиада комитетінің мүшесі болды.
Dorabji was extremely fond of sports, and was a pioneer in the Indian Olympic movement. As president of the Indian Olympic Association, he financed the Indian contingent to the Paris Olympics in 1924. The Tata family, like most of India's big businessmen, were Indian nationalists. Tata was a member of the International Olympic Committee during most of the years between World War I and World War II.
Өлім
Мегербай Тата 1931 жылы 52 жасында лейкемиядан қайтыс болды. Ол қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай Дорабжи қан ауруларын зерттеуді дамыту үшін Леди Тата еске алу қоры құрды. 1932 жылдың 11 наурызында, Мегербайдың қайтысынан бір жыл өткен соң және өзінің қайтысына аз уақыт қалғанда, ол "мекенжайына, ұлтына немесе дініне қарамастан" білім мен зерттеуді, апаттан зардап шеккендерге көмек көрсетуді және басқа да қайырымдылық мақсаттарды ілгерілету үшін пайдаланылатын сенім қорын құрды. Бұл қор бүгінде Сэр Дорабжи Тата қоры деп белгілі. Дорабжи сонымен қатар, Бангалор қаласындағы Үндістанның жетекші ғылыми және инженерлік зерттеу институтын құруға қажетті бастапқы қаржыны бөлді. Дорабжи 1932 жылдың 3 маусымында 73 жасында Германияның Бад-Киссинген қаласында қайтыс болды. Ол әйелі Мегербаймен бірге Англияның Уокинг қаласындағы Бруквуд зиратында жерленген. Олардың балалары болған жоқ.
Meherbai Tata died of leukaemia in 1931 at the age of 52. Shortly after her death, Dorabji established the Lady Tata Memorial Trust to advance study of diseases of the blood. On 11 March 1932, one year after Meherbai's death and shortly before his own, he established a trust fund which was to be used "without any distinction of place, nationality or creed", for the advancement of learning and research, disaster relief, and other philanthropic purposes. That trust is today known as the Sir Dorabji Tata Trust. Dorabji additionally provided the seed money to fund the setting up of India's premier scientific and engineering research institution, the Indian Institute of Science, Bangalore. Dorabji died in Bad Kissingen, Germany, on 3 June 1932, at the age of 73. He is buried alongside his wife Meherbai in Brookwood Cemetery, Woking, England. They had no children.