Кіріспе

Канадалық астроном Дейл А. Фрейл – Ұлттық радиоастрономия обсерваториясында (NRAO) Нью-Мексико штатының Сокорро қаласында жұмыс істейтін канадалық астроном.

Ерте өмір

Ол Канадада туған, балалық шағының көп бөлігін Еуропада өткізген, ал кәсіби өмірі АҚШ-та өтті.

Мансап

Фрейль Канадада жоғары білім алды: алдымен Новая Шотландиядағы Акадия университетінен физика мамандығы бойынша бакалавр, содан кейін Торонто университетінен астрофизика мамандығы бойынша магистр және доктор ғылымдарының дәрежесін алды. 1989 жылы ол NSERC докторантурадан кейінгі тағылымдамасы бойынша АҚШ-қа көшті. 1993 жылы құрметті Jansky Postdoctoral Fellowship тағылымдамасын аяқтағаннан кейін, ол Ұлттық радиоастрономия обсерваториясының ғылыми қызметкерлеріне қосылды және бүгінге дейін сонда жұмыс істеп келеді. Ол 250-ден астам рецензияланған ғылыми мақаланың авторы, оның ішінде беделді Nature журналында 30-дан астам мақала жарияланды. Ол астрофизиканың көптеген саласына үлес қосты, соның ішінде гравитациялық толқындардың көп толқынды электромагниттік қарсылықтары, гамма-сәулелік жарылыстар, күннен тыс планеталар, жұмсақ гамма-сәулелік қайталамалар, жұлдызаралық орта, пульсарлар, мазерлер және супернова қалдықтары. Көпшілікке ол күннен тыс планеталар мен гамма-сәулелік жарылыстардағы жаңалықтарымен таныс. 2010 жылы ол Гуггенхайм стипендиясын алды. 2011 жылдың тамызынан 2015 жылдың қыркүйегіне дейін ол NRAO-ның Карл Г. Янскийдің өте үлкен массиві және өте ұзақ базалық массиві жөніндегі директордың орынбасары және Нью-Мексикодағы операциялар директоры болып қызмет етті. 2016 жылы Акадия университетінен құрметті ғылым докторы атағын алды.

Негізгі жаңалықтар

1992 жылдың басында Фрайл мен поляк астрономы Александр Вольщан PSR B1257+12 пульсарының айналасында екі планета және мүмкін үшінші планетаның бар екенін жариялады. Олардың ашылуы 1992 жылдың ортасында расталды. Бұл табылғандар пульсар планеталарының тұңғыш рет расталған ашылуы болып табылады, сонымен қатар, кез келген типтегі экзопланеталардың тұңғыш рет расталған ашылуы деп есептеледі. 1997 жылдан бастап Фрайл гамма-сәулелік жарқылдардың пайда болуының ұзақ жылдар бойы шешілмей келген сырын ашуға көмектескен Caltech NRAO тобының мүшесі болды. Олар GRB 970508 жарқылдарының оптикалық кейін қалдыруына Keck телескопы арқылы алынған оптикалық спектрді пайдаланып, гамма-сәулелік жарқылдардың космологиялық қашықтықта екенін анықтады. Содан кейін Very Large Array радиотелескопының осы жарқылдан радио толқындарының кейін қалдыруын анықтау арқылы объектінің мөлшерін өлшеді және оның көзі релятивистік түрде кеңейіп жатқанын болжады. Бұл екі байқау гамма-сәулелік жарқылдардың космологиялық от шар моделінің негізгі тастары болып қала береді. 2009 жылы Thomson ISI Фрайлді 1999 жылдан 2009 жылдың ақпанына дейінгі кезеңде гамма-сәулелік жарқылдар саласындағы үшінші ең көп сілтемеленген зерттеуші деп тізімдеді. Күннен тыс планеталар, гамма-сәулелік жарқылдар және олардың кейін қалдырулары туралы көптеген ғылыми-танымдық материалдар бар. Осы және басқа да мақалаларға сілтемелер төменде келтірілген.