Ақ тамақ шаңқайғышының сипаттамасы мен мінез-қалпы

Кіріспе

Құс түрлері

Ақ кеуделі шаян (Aeronautes saxatalis) – Солтүстік Американың батысында, оңтүстігінде, Гондурасқа дейін таралған, Apodidae тұқымдасына жататын шаян. Оның жағалаулық ареалы Солтүстік Калифорнияға дейін созылады, ал ішкі аймақтарда Ұлы Авантюра және Роки таулары аймақтарында көшіп-қонушы популяциялары кездеседі, олардың ареалы оңтүстік Британ Колумбиясына дейін жетеді. Еркек және ұрғашы құстардың дене мөлшерінде ешқандай айырмашылық жоқ. Ақ кеуделі шаян Американың батыс бөлігінде кездесетін қара шаян мен Вокс шаяндарына ұқсас болуы мүмкін, бірақ оларды екі басқа түрге тән емес ақ ішкі жағынан ажыратуға болады. Таксономиялық жіктеудегі қиындықтар көбінесе шаяндар арасындағы морфологиялық ұқсастықтарға байланысты, бұл эволюциялық айырмашылықтардың тарихын анықтауды қиындатады. Көшіп-қону аймағының оңтүстік бөлігінде құстар наурыздың ортасында келіп, қазанның ортасында кетеді, ал солтүстік бөлігінде сәуірдің ортасынан мамырдың басына дейін келіп, тамыздың соңынан қыркүйектің ортасына дейін кетеді. Қыстау үшін көшпейтін популяциялардың екі негізгі шоғырлану аймағы бар: біріншісі – Оңтүстік-Батыс Калифорния, Шығыс Аризона және Техас Панхандле, ал екіншісі – Сальвадор, Гватемала, Гондурас және Мексиканың Чиапас штаты. Ақ кеуделі шаяндар кейде жартасты шаян, қызғылт жасыл шаян және солтүстік қанатты шаян сияқты шаяндардың колонияларында ұялайды және демалады. Азық іздеу кезінде ақ кеуделі шаяндар шөптестер, егістіктер және таулы беткейлердің жиектеріндегі ашық алаңдардың үстінен ұшып жүреді. Ұшу кезінде шаяндар су бетін астыңғы жағымен соғып, кейін әуеде тазаланып, суға түсетінін байқауға болады. Асқазанның құрамын талдау нәтижесінде ақ кеуделі шаянның рационының басым бөлігін қоңыздар, шыбыштар, аралар және нағыз жәндіктер (Hemiptera) құрайтыны анықталды. Ересек шаяндар ұядағы балапандарына ауыз қуысындағы буынтық аяқтылардың тобын жеткізіп, тамақтандырады. Қауіпті жағдайларда шаяндар жылдам төмен түсіп, өсімдіктердің үстінен аз биіктікте ұшады. Таңертең және кешке ұялаған жерлерінде "шырқырау" дыбыстарын шығаруы мүмкін. Ұялардың диаметрі әдетте 8–10 см, ал тереңдігі 2,5–2,8 см, және олар бірнеше жыл қатарынан пайдаланылуы мүмкін. 4–6 күн ішінде орташа есеппен 4–5 ақ жұмыртқа салынады, ал инкубация әдетте соңғы жұмыртқа салынғаннан кейін басталады. Оңтүстік аймақтарда жұмыртқа салу сәуір айында жүзеге асады, бірақ солтүстік аймақтарда тұяқтар көбінесе мамыр айында салынады, ал алғашқы жұмыртқаның орташа мерзімі 13 мамыр. Инкубация кезеңі орташа есеппен 24 күнге созады, ал шаяндардың салмағы шамамен 2 грамм болып келеді. Ата-анасы екеуі де балапандарын тамақтандырады, ал ұшқан кезде олардың салмағы 46 граммға жетеді. Бірінші ұя сәтсіз аяқталған жағдайда, шаяндар екінші рет ұя салуға тырысатыны туралы құжатталған деректер жоқ.

The white throated swift (Aeronautes saxatalis) is a swift of the family Apodidae native to western North America, south to cordilleran western Honduras. Its coastal range extends as far north as Northern California, while inland it has migratory populations found throughout the Great Basin and Rocky Mountain regions, ranging as far north as southern British Columbia. and there is no difference in size between males and females. White throated swifts can appear similar to American black swifts and Vaux's swifts, which also occur in western North America, but they can be distinguished by their white underparts which both other species lack. The difficulty in taxonomic placement is largely due to the morphological similarities between swifts which make determining the history of evolutionary divergence difficult. In the southern part of its migratory range, birds arrive in mid March and depart in mid October, while in the northern portion, they do not arrive until mid April to early May and depart in late August to mid September. There are two main areas in which non breeding wintering populations can be found: the first includes southwestern California, eastern Arizona, the Texas Panhandle, while the second is in El Salvador, Guatemala, Honduras, and the Mexican state of Chiapas. White throated swifts will sometimes roost and nest in amongst colonies of swallows, including cliff, violet green, and northern rough winged swallows. While foraging, white throated swifts are found flying over meadows, agricultural fields, and open areas along the edges of ridges and hills. While in flight, swifts can sometimes be observed bathing by hitting the surface of the water with their underside, which is followed by airborne preening. Stomach content analysis has found that beetles, flies, bees, and true bugs (Hemiptera) constitute a majority of the white throated swift's diet. Adult swifts nourish their nestlings by carrying a bolus of arthropods in their buccal cavity and feeding it to the young. When predators are detected, swifts are known to quickly lower their altitude and fly just above the vegetation. In the morning and evening, "twittering" sounds may be made at their roost sites. These nests are usually 8–10 centimeters across, and 2.5–2.8 centimeters deep, and may be used for several years in a row. An average of 4–5 white matte eggs are laid over the course of 4–6 days, with incubation generally beginning only after the last egg is laid. In southern parts of their range, egg laying occurs in April, but in more northerly areas, clutches are usually laid throughout May, with a median first egg date of May 13. The incubation period lasts on average 24 days, with swifts weighing approximately 2 grams upon hatching. Both parents feed the nestlings, and by the time of fledging, swifts may weigh up to 46 grams. There are no documented cases of swifts attempting a second brood if the first nest fails.

Қорғау мәртебесі

Солтүстік Америкада ақ тамақ шаянының популяциясы 1966–1998 жылдар аралығында 2,8%-ға төмендеген, бұл маңызды азаю деп есептеледі. Мұндай азаюлар карьерлерді игеру, кен өндіру, ескі ғимараттарды бұзу салдарынан ұялау және қысқылау орындарының жоғалуымен, сондай-ақ пестицидтердің қолданылуынан туындаған қоректік базаның азаюымен байланысты болуы мүмкін. Дегенмен, кейбір аймақтарда шаян популяциясының өсу тенденциясы байқалады, ал көптеген популяциялар тұрақты көрінеді. Бұл түрдің дағдылы таралуы осы деректерді интерпретациялауды қиындатады, бірақ басқа да әуедегі жәндіктермен қоректенетін құстардың бір уақытта азаюы ескерілгенде, жалпы азаю алаңдау тудырады.