Кіріспе

Спирит көлінің қырғыны (1857 жылдың 8-12 наурызы) – қатал қыста Санти Сиуктардың Вахпекут тайпасы Айова штатының шекаралық елді мекендеріне жасаған шабуыл. Азық-түлік жетіспеушілігінен зардап шеккен, Инкпадута (Скарлет Пойнт) атты көсем 14 Сиу индейін Миннесота шекарасына жақын, Айованың солтүстік-батыс аймағындағы Окободжи және Спирит көлдері маңындағы елді мекендерге шабуыл жасады. Бұл шабуыл Генри Лотттың Инкпадутаның інісі Сидоминадота мен оның отбасын өлтіруіне жауап ретінде жасалды. Сиу тайпасы шашыраңқы жерлерде 35-40 шаруаларды өлтіріп, төрт жас қызды тұтқынға алып, солтүстікке қарай жол тартты. Ең кішкентай тұтқын Әби Гарднер жаздың басында құны төленген соң босатылды. Бұл Айова штатындағы отаршыларға жасалған соңғы индей шабуылы болды, бірақ осы оқиғалар Сиу тайпасы мен Миннесота аймағындағы отаршылар арасындағы шиеленісті күшейтті. Оқиғадан шамамен 30 жыл өткен соң, 1885 жылы Гарднер Шарп «Спирит көлінің қырғыны және мисс Эбби Гарднердің тұтқындыққа түсуінің тарихы» атты естеліктерін жариялады, ол жеті рет кішкентай тиражбен қайта басылды. Бұл еуропалық американдықтардың индейлерге тұтқынға түсуі туралы жазылған соңғы естеліктердің бірі еді. 1891 жылы Гарднер Шарп қарапайым отбасылық үйді сатып алып, үйіне қайтып келді. Өмірінің соңғы 30 жылында ол кітаптары мен сувенирлерін сатудан түскен аз табыспен күш көрді. Қала шабуылды еске алу үшін тарихи ескерткіш орнатты. Қазір Айова штаты паркті және Эбби Гарднер Шарптың үйін сақтап тұр.

Өмірбаян

Инкпадута 1840 жылы бас қолбасшысының өлтірілуінен кейін одан бөлініп шыққан вахпекуттердің шағын тобын басқарды. (Осы аймақтағы сиулардың ірі топтарының ішінде вахпетон және сиссетон да болды.) Оның тобында әйелдер мен балалар да болды, олар аң аулау арқылы күнкөріс жасады, бірақ жаңа қоныстардың кеңеюіне байланысты аңның саны азайып, олардың жағдайы қиын болды. Олар 1851 жылғы Traverse des Sioux және Mendota келісімдері бойынша белгілі бір аннуитеттер алды, бірақ сиулардың жерлерін мәжбүрлеп алуға байланысты АҚШ оларға тиіс соманы толық төлемеді. Traverse des Sioux келісімі бойынша Миннесота өзенінің бойында, Форт Риджлиден шамамен 15 миль жоғарыда резервация құрылды. Уәделенген жақсартулар уақтылы жасалмады, ал федералды үкімет тиісті және уақтылы аннуитет төлемдерін жасаудан үнемі бас тартты, тіпті осы мақсат үшін Ішкі істер министрлігіне жеткілікті бюджет бөлуге де кедергі келтірді. Білім беру шаралары бірнеше жыл бойы басталмады, тек бірнеше миссионерлер ғана сиу тайпаларын оқытты. Жер егістікке жарамды болу үшін тиісті түрде өңделмеді. Жабдықтар кешігіп, жеткіліксіз мөлшерде жеткізілді, сондықтан сиулар олардың есебінен өмір сүре алмады. 1856 жылға қарай көптеген мдевакантондықтар мен вахпекуттер резервацияға тек аннуитет төлемдерін алу үшін келіп, қыс мезгілінде аман қалу үшін бұрынғы аңшылық жерлеріне оралды. Жаңа қоныс аударушылардың көбеюіне байланысты қақтығыстар туды. 1856 жылдың жазында Чарльз А. Фландроу қайта ұйымдастыру барысында АҚШ-тың үнді агенті болып тағайындалды. Ол тәжірибелі саудагер және адал адам ретінде танылды, жағдайды жақсартуға тырысты, бірақ көп жұмыс істеуге тиіс еді. Инкпадутаның тобынан басқа көптеген сиулар үкіметтің сәтсіздіктеріне байланысты резервациядан тыс жерде өмір сүрді. 1856-1857 жылдардың суық қысында азық-түлік тапшылығына ұшыраған Инкпадута мен оның тобы Солтүстік-Батыс Айовадағы еуропалық американдық қоныстардан тамақ сұрап жалбарынды. Сол қыста күресіп жатқан ақ адамдар үндістерге зорлық көрсетті, ал Инкпадутаның тобы қоныстанушының итін өлтіргеннен кейін, олардың қаруын алып қойды. Олар қайта қаруланды және Спирит көліндегі және басқа да қоныстарға шабуыл жасады. Сол түні үндістер лагерьді тастап кетті. Қорғаусыз және аш болған топ солтүстікке қарай жылжи бастады. Бірінші шабуыл Айова штатындағы Гиллет Гроув маңында болған болуы мүмкін. Гиллеттің үйіне жақындаған топтың бір жауынгері, Гиллетт ханымға қызығушылық танытып, тамақ және мылтық іздеген кезде, үйге бірнеше рет келгеннен кейін атылып құлады. Олар жол жүріп үйлерді қиратты және адамдардың өмірін құртты, содан кейін Жоул Хоуға тап болды, оны да бас кесіп өлтірді. Жасы мен жынысына қарамастан, 35-40 қоныс аударушыны өлтірді. Көптеген құрбандықтардың бас сүйектерінен айырылды. Сиулар төрт жас әйелді тұтқынға алды, олардың ішінде 14 жасар Эбби Гарднер және үш үйленген әйел болды, содан кейін Миннесота аумағына қайтты. Шабуыл туралы хабар тарады, ал АҚШ-тың үнді агенті ақ нәсілді азаматтардан құралған қарулы жасақ ұйымдастырды. Қатты қарға байланысты Форт-Додждегі көмекші топ уақытында келмеді. Миннесота штатындағы Форт-Риджлиден шыққан тағы бір экспедиция Инкпадута мен оның тобының соңынан қуып, бірақ оларды ұстай алмады. Эбби естеліктерінде лейтенант Мюррей мен оның адамдары Спрингфилд, Миннесота шабуылдан кейін екінші күні көзге көрінетінін, бірақ олар сиуларға қаншалықты жақын болғанын білмегенін айтады. Қоныс аударушылар кек алуды талап еткен кезде және аңыздар көбейген кезде, аумақтық билік тұтқындар қайтарылғанша сиуларға қарсы әрекет жасамауға шешім қабылдады. Қоныс аударушылар олардың жанында аң аулап жүрген бейкүнә сиуларды өлтірді. Инкпадутаның тобымен байланыс орнатылған кезде, екі тұтқын әйелдің өлтірілгені анықталды. Мамыр айында аумақтық заң шығарушы орган құн төлеуге рұқсат берді, ал бірнеше күннен кейін екі вахпетондық адам үшінші әйел, миссис Маргарет Энн Марблды құн төлеу үшін әкелді. Эбби Гарднердің құнын өтеу жөніндегі келіссөздер екі сиссетондықпен Миннесота өзеніндегі Upper Sioux агенттігіне әкелгеннен кейін аяқталды. Мүмкін, Үнді соғыстары аяқталғандықтан, кітап өте танымал болды және бірнеше рет қайта басылды, 1892 және 1910 жылдары қайта басылды. Бұл АҚШ-тағы тұтқындық оқиғалары деп аталатын әдеби жанрдағы соңғы еңбектердің бірі, ол еуропалық американдықтарды американдық тумасы ұстаған оқиғаларды сипаттайды. Гарднер Шарп үйленгеннен кейін және басқа жерде өмір сүргеннен кейін 1891 жылы Спирит көліне оралды және бұрынғы отбасылық үйін сатып алды. Ол 1921 жылы қайтыс болғанға дейін оны туристік нысан ретінде пайдаланды, сондай-ақ кітаптарын, открыткаларын және сувенирлерін сатты. 1895 жылы штат Арнольдс Паркіндегі оқиға орнына қоныс аударушыларға арналған ескерткіш орнатты. Спирит көлі қонысының ауданы кейіннен YMCA жасөспірімдерінің жазғы лагері болып қайта құрылды, Camp Foster, онда оқиғаларға байланысты аңыздар мен қорқынышты оқиғалар айтылады.

Эбби Гарднердің Sharp Cabin

Эбби Гарднердің Sharp Cabin үйі, сонымен қатар Spirit Lake Massacre Log Cabin деп белгілі, онда Гарднер бала кезінде өмір сүрді және кейіннен оны туристік орын ретінде басқарды, қазір де Арнольдс Паркте, Айова штатында тұр. 1941 жылы штаттық табиғатты қорғау комиссиясы бұл үйді сатып алып, 1974 жылы Айова штатының тарихи қоғамына тапсырды. Архитекторлар мен археологтардың жетекшілігімен ол 1856 жылғы түріне келтірілді. Парктің келушілер орталығында осы кезеңмен және сиу тайпасы мен еуропалық америкалық қоныс аударушылардың мәдениеттерімен байланысты заттар көрсетілген.

Көркем әдебиет және кино

1927 жылы "Көктем көліндегі қасапқа қатысқан Отырған Бұқа" атты үнсіз фильм осы оқиғаларға шала-шала негізделген; шындығында, Отырған Бұқаның бұл шабуылдарға ешқандай қатысы болмаған. Маккинлей Кантор өзінің "Көктем көлі" (1961) романын осы тарихи оқиғаларға негіздеген.