Кіріспе

Италиялық математик (1530–1590)

Джанбаттиста (Джанбаттиста) Бенедетти (14 тамыз 1530 – 20 қаңтар 1590) – Венеция қаласынан шыққан итальяндық математик, сонымен қатар физика, механика, күн сағаттарын жасау және музыка ғылымымен де қызығушылық танытқан.

Қозғалыс туралы ғылым

Өзінің "Resolutio omnium Euclidis problematum" (1553) және "Demonstratio proportionum motuum localium" (1554) еңбектерінде Бенедетти еркін құлаудағы денелердің жылдамдығы туралы жаңа ілім ұсынды. Сол кезде қабылданған Аристотельдік ілім еркін құлайтын дененің жылдамдығы дененің жалпы салмағына тікелей пропорционал және ортаның тығыздығына кері пропорционал екендігі туралы болды. Бенедеттидің пікірінше, жылдамдық дене мен ортаның меншікті салмағы арасындағы айырмашылыққа байланысты. Аристотельдік теорияға қарама-қарсы, оның теориясы бір материалдан жасалған, бірақ салмағы әртүрлі екі нысан бірдей жылдамдықпен құлайды, сонымен қатар вакуумдағы әртүрлі материалдардан жасалған нысандар әртүрлі, бірақ шекті жылдамдықпен құлайды деп болжайды. "Demonstratio" екінші басылымында (1554), ол бұл теорияны ортаның қарсылығының әсерін қосу үшін кеңейтті, ол дененің көлденең қимасы немесе бетінің ауданына пропорционалды екенін айтты. Осылайша, бір материалдан жасалған, бірақ әртүрлі бет ауданы бар екі нысан тек вакуумда бірдей жылдамдықпен құлайды. Ол өзінің теориясының осы нұсқасын кейінірек "Diversarum speculationum mathematicarum et physicarum liber" (1585) еңбегінде қайталады. Бұл еңбегінде ол өз теориясын сол кездегі импульс теориясы тұрғысынан түсіндіреді. 1562 жылы иезуит Жан Тайнье Кёльндегі Иоганн Биркман баспасынан "Opusculum perpetua memoria dignissimum, de natura magnetis et ejus effectibus, Item de motu continuo" атты еңбек шығарды. Бұл плагиат деп есептеледі, себебі Тайнье Питер де Марикурдың "Epistola de magnete" және Бенедеттидің "Demonstratio" екінші басылымын өзінің еңбегі ретінде ұсынады.

Музыка

Бенедетти 1563 жылы Циприано де Рореге жазған хатында дыбыс ауа толқындары немесе дірілдерден тұратындықтан, ең үйлесімді интервалдардағы қысқа, жиі толқындар ұзын, сирек толқындармен белгілі бір аралықта сәйкес келетінін айта отырып, консонанс себептерінің жаңа теориясын ұсынды. Сол хатында ол рационалды интервалдың алымы мен бөлімінің ең төменгі түрінің көбейтіндісін алып, консонанстық өлшемін ұсынды; мұны алғашқы биіктік функциясы деп қарастыруға болады. Исаак Бикман мен Марин Мерсенн келесі ғасырда осы теорияны қабылдады. Олар Декарттан Бенедетти теориясы туралы пікір сұрағанда, Декарт консонанстың жақсылығын мұндай рационалды әдіспен бағалаудан бас тартты. Декарт дірілдердің сәйкестігінен емес, музыкалық контекстке байланысты бір немесе екіншісін құлақтың қалауын айтты. Ғасырлар өткен соң Герман фон Гельмгольц «Тон сезімдері» (1863) еңбегінде консонанстың жоғарғы гармоникалардың сәйкес келуіне байланысты екенін ұсынды, ал Дэвид Коуп бұл тұжырымды интервалдық күш (1997) түсінігінде жетілдірді, ұқсас өлшемді (кіші коэффициенттер көбірек консонансқа ие) ұсынды, бірақ басқа механизмды (негізгі толқындардың кезеңді сәйкес келуі емес, жоғарғы гармоникалардың сәйкес келуі). Джеймс Тенни Бенедетти өлшемінің логарифмін өзінің «гармоникалық қашықтығы» ретінде пайдаланды (1983): \log 2(ab) – b/a қатынасының 1/1 кездейсоқ тональдік орталықтан өлшенген гармоникалық қашықтығы, және геометриялық тұрғыдан координаттары қатынас мүшелерінің логарифмдері болатын нүктеден такси қашықтығына сәйкес келеді.