Кіріспе

Роджер Зелазнидің 1992 жылғы романы. Роджер Зелазнидің кітабы.

«Мұнда айдаһарлар бар» – американдық жазушы Роджер Зелазнидің балалар кітабы. Бұл оның балаларға арнап жазған екі әңгімесінің бірі, екіншісі – «Жолы биікке», және қаһармандық кейіпкерлері жоқ үш кітаптың бірі. Екі балалар кітабы алғаш рет бөлек шаң жамылғылармен басылып шықты, бірақ «Мұнда айдаһарлар бар/Жолы биікке» деген атаумен ортақ қалталарда ғана сатылды. 1992 жылы әр кітаптың мың данасы Зелазнидің қолымен, Вон Боденнің суреттерімен шығарылды. Зелазни 1968-69 жылдары балалары үшін «Мұнда айдаһарлар бар» және «Жолы биікке» жазды. Ол жер асты комикс суретшісі Вон Боденің жұмысына қатты әсерленіп, оған екі кітапты суреттеп беруді тапсырды. Суреттер 1969 жылы Сент-Луисте өткен Дүниежүзілік ғылыми-фантастика конвенциясында көрсетілді, бірақ кітаптар жарияланбастан бұрын Боде Зелазниге суреттерге құқығы болғанымен, оларды көбейту құқығына ие емес екенін хабарлады. Кристофер С. Ковакс Зелазнидің әдеби өмірбаянында бұл мәселені былай түсіндіреді: «Зелазни кітапты Боденің суреттеген екі әңгімесі ретінде қарастырды, ал Боде оны Зелазнидің мәтінімен жарық көрген өнерінің көрмесі деп ойлады». Зелазни мен Боде тең авторлық гонорар талап еткендіктен кітаптардың жариялануы тоқтап қалды. Боде 1975 жылы қайтыс болды, ал оның мұрагерлері 1992 жылы Боденің суреттерімен кітаптарды басып шығаруға келісті.

Кейіпкерлер

Вильгельм – Патшаның төртінші кеңесшісі патша қызының он жылдық мерекесіне салют орнына түрлі түсті шамдары бар орташа өлшемдегі айдаһарды табу үшін ізденіс сапарына шығады. Патша – Биік, тік таулармен қоршалған шағын, оқшау патшалықтың ақымақ билеушісі, өзінің төрт кеңесшісіне қызының туған күніне салют дайындауды бұйырады. Мистер Гибберлинг – Патшалық картографы карталарының белгісіз аймақтарының шеттеріне «МҰНДА АЙДАҺАРЛАР БАР» деп жазады. Белл / Белкис – Белл – Вильгельм тұтқындаған, мерекеге орташа өлшемдегі айдаһар ұсынуға уәде берген кесіртке. Алайда, мерекеде ол өзін үлкен, қатыгез, отты демдейтін айдаһар Белкиске айналдырады.

Кескіннің қысқаша мазмұны

Бұл оқшауланған патшалықта адамдар шетелге саяхат жасамайды, себебі патшалық биік таулармен қоршалған және олар таулардың ар жағында қатыгез айдаһарлар бар деп ойлайды. Олар айдаһар бар деп ойлайды, өйткені патшаның картографы, Мистер Гибберлинг, таулардың ар жағында не бар екенін білмейді, сондықтан карталарының шетіндегі бос орындарға "МҰНДА АЙДАҺАРЛАР БАР" деп жазады. Патша қызының туған күніне отшашуды қалайды, бірақ отшашу шебері ешкімге өнерін үйретпей қайтыс болады. Патша төрт кеңесшісімен ақылдасады. Бірінші кеңесші тойға түрлі-түсті шамдары бар орташа өлшемді айдаһар әкелуді ұсынады. Патша бұл идеяны тамаша деп санайды және біршама талқыдан кейін бірінші үш кеңесші айдаһарды іздеу жұмысын төртінші кеңесшіге, Уильям есімді жас жігітке жүктейді. Уильям осындай айдаһарды табуға шығады, бірақ ол тек Белл есімді кесірткені ұстайды. Кесіртке Уильямға тойға түрлі-түсті шамдары бар орташа өлшемді айдаһар жасайтынын уәде етеді. Бірақ тойда Белл Белкис есімді үлкен, қорқынышты, отты демдеп шығаратын айдаһарға айналады. Айдардың бір ғана қызығушылығы бар екені белгілі болады – Мистер Гибберлингтің карталарына "МҰНДА АЙДАҺАРЛАР БАР" деп жазу әдеті. Ол айдаһарлардың өте азы бар екенін, олар тыныштықта қалуды қалайтынын және адамдардан жасыру үшін кесіртке сияқты зиянсыз жануарларға айналатынын айтады. Ол Мистер Гибберлингтің өзінің арқасына мініп, патшалық маңындағы жерлердің нақты картасын жасауын және карталардан айдаһар туралы барлық жазбаларды жоюын талап етеді. Мистер Гибберлинг содан кейін бүкіл аймақтың тамаша карталарын жасайды. Бірақ карталарының бір жағында зор мұхит және одан әрі белгісіз жерлер бар. Ол онда не бар екенін білмейтіндіктен: "МҰНДА ТЕҢІЗ ЖЫЛАНДАРЫ БАР" деп жазады.

Қабылдау

Кэролин Кушман "Locus" журналында "Аждаһалар бар" туындысын "Турберлік идея" деп атап, "[Зелазни] оны өте жақсы жеткізеді" дейді. Одан әрі ол былай деп жазады: "Бұл сүйкімді әңгіме, маңызды білім беру элементтері жоқ, және барлық жастағы оқырмандардың қиялын оятуға жеткілікті шындық, ғажайып және әзіл бар." Ол оны "сатирикалық өткірлігі мен жас ерекшелігіне қарамастан тартымдылығы үшін" жақсы көреді. Даррел Швайцер "Абориген ғылыми фантастикасында" "Аждаһалар бар" және оның қосымша туындысы "Way Up High" - "шындықтан әдемі және кеңінен таратуға лайық" деп жазады.