Кіріспе

Cirrus SR22 – 2001 жылдан бері АҚШ-тың Миннесота штатындағы Дулут қаласындағы Cirrus Aircraft компаниясы құрастырған бір қозғалтқышты, төрт немесе бес орындық композиттік ұшақ. Бұл Cirrus SR20-нің жетілдірілген нұсқасы, үлкен қанаты, жоғары отын сыйымдылығы және 310 ат күші (231 кВт) қуатты қозғалтқышы бар. SR22 сериясы 2003 жылдан бері әлемдегі ең көп сатылатын жалпы авиациялық (GA) ұшақ болып табылады. 2001–2023 жылдар аралығында 7737 дана жеткізілді, ал SR20 ұшағымен бірге жалпы саны 9548 данаға жетеді. Бұл 21-ші ғасырдың ең көп өндірілген GA ұшағы және композиттік материалдан жасалған ең көп өндірілген GA ұшағы, сонымен қатар бүкіл поршеньдік ұшақ нарығының шамамен 50% құрайды. Cirrus SR22 ұшағында бүкіл ұшақты құтқаруға арналған парашют жүйесі бар: Cirrus Airframe Parachute System (CAPS). Бұл оның нарықтағы сәттілігіне үлкен үлес қосып, "парашюті бар ұшақ" деген атқа ие болуына себеп болды.

Жобалау және әзірлеу

SR22, 2000 жылдың қарашасында сертификатталған, SR20-нің күшті нұсқасы болып табылады. Ұшақ өндірісі 2001 жылы басталды. SR22 – композиттік конструкциялы, төмен қанатты, консольді моноплан. Ол тұрақты (қайта тартпайтын) үш дөңгелекті қону шассисімен жабдықталған, мұрын дөңгелегі басқаруға арналған және негізгі дөңгелектердегі дифференциалды тежегіштер арқылы басқарылады. Оның қуаты 310 а.к. (231 кВт) Continental IO 550 N поршенді қозғалтқышымен қамтамасыз етіледі. Төрт орындық кабинаға фюзеляждың екі жағындағы есіктер арқылы кіруге болады. SR сериясы өз класындағы өндірістегі жалғыз ұшақ болып табылады, ол дәстүрлі руль тұтқасының элементтерін біріктіретін (индустрияда "жанама руль" деп аталатын) жанама басқару таяқшаларын қамтиды. 2004 жылы компания SR22 G2 (2-ші буын), ал 2007 жылы SR22 G3 (3-ші буын) ұшақтарын ұсынды. Екеуі де ұшақ корпусын өзгерту арқылы ерекшеленеді, G2 фюзеляжымен, ал G3 қанаты мен қону шассисімен. 2012 жылы Flying журналындағы шолуда сол кездегі бас редактор Роберт Гойер Cirrus SR22-ні "қазімге дейін жасалған ең күрделі бір қозғалтқышты азаматтық ұшақ" деп атады. 2013 жылы өндіруші SR22 G5 (5-ші буын) ұшағын ұсынды (G4 болған жоқ). Негізгі өзгерістерге жалпы салмақтың ұлғаюы және кабинадағы бес орындық стандартты орналасу кірді. G5 2014 жылы интеграцияланған LED жарықтандыру және Beringer тежегіштері сияқты шағын өзгерістерге ие болды. 2014 жылы SR22 және SR22T 12 жыл қатарынан әлемдегі төрт-бес орындық тұрақты қанатты ұшақтардың ең көп сатылатын ұшақтары болды. 2016 жылы Cirrus SR сериясына Bluetooth сымсыз байланысы, қашықтан кілтсіз кіру, ыңғайлы жарықтандыру жүйесі және оңай ашылатын есік құлпы сияқты жақсартулар енгізді. 2017 жылы компания SR22 G6 (6-шы буын) ұшағының электроникасын және навигациялық жарықтандыруын жаңартты. 2019 жылдың қыркүйегінде Cirrus TRAC ұшағын ұсынды, ол SR сериясының оқуға бағытталған нұсқасы болып табылады. Ол қарапайым интерьерге, берік отыратын материалға, бақылаушының әуе қозғалысын басқарумен байланысуына мүмкіндік беретін артқы радио тарату қосқышына, интеграцияланған қозғалтқыш көрсеткіштеріне және экипажға ескерту/ескерту жүйелеріне ие. Сонымен қатар, оқу-жаттығу ұшулары кезінде курсанттар мен нұсқаушыларға қону шассисінің жұмысын және ақауларын имитациялауға мүмкіндік беретін симуляцияланған қону шассисінің басқару элементтері мен позициялық шамдары бар (нақты қону шассисі тұрақты бекітілген). 2020 жылдың қаңтар айында компания SR сериясы үшін "Cirrus IQ" деп аталатын жаңа мобильді қосымшаны ұсынды, ол ұшақпен қашықтан байланыс орнатуға мүмкіндік береді, соның ішінде отын және оттегі деңгейі, батарея кернеуі, май температурасы, ұшақтың орналасуы және ұшу сағаттары сияқты ұшу алдындағы ақпаратқа қол жеткізуге мүмкіндік береді. 2020 жылдың қазан айында 2003 жылғы SR22 ұшағы 2022 жылы ашылған Смитсонов институтының Ұлттық әуе және ғарыш мұражайындағы "Біз бәріміз ұшамыз" атты жаңа жалпы авиация көрмесінде көрсетілетіні белгілі болды. 2022 жылдың қаңтар айында Cirrus G6 SR сериясының жылдамдығы мен эстетикалық жақсаруларын жариялады, крейсерлік жылдамдықты арттырды, IQ мобильді қосымшасын жаңартты, USB A және USB C зарядтау порттарын қосты. 2024 жылдың қаңтар айында компания SR22 G7 (7-ші буын) ұшағын ұсынды, ол интерьер мен электроникасын толық жаңартып, оны Cirrus Vision Jet пилот кабинасына жақындатты, сонымен қатар қауіпсіздік пен қозғалтқышты іске қосуды жақсартты және автоматты отын таңдау жүйесін енгізді.

Турбокомпрессорлы модельдер

Cirrus компаниясы 2006 жылы SR22 Turbo ұшағын ұсынды, ол қосымша типтік сертификат бойынша зауытта орнатылған Tornado Alley турбонормализациялық жаңарту жиынтығымен жабдықталған. Оған екі турбонормализатор және екі интеркулер кірді. Конверсияға кіріктірілген оттегі және Hartzell үш пернелі (кейін опция ретінде төрт пернелі) пропеллер кіреді.

2010 жылы Cirrus SR22T ұшағын ұсынды. Онда 7.5:1 сығылу қатынасымен және 94 октанды отынмен жұмыс істей алатын Continental TSIO 550K жаңа қозғалтқышы қолданылды.

Шынылы кокпит

2003 жылға дейін жасалған SR22 және SR20 ұшақтары дәстүрлі аналогты аспаптармен және 10" (кейін 12") көп функциялы дисплеймен (MFD) жабдықталған. 2003 жылдың ақпан айында Cirrus компаниясы SR22 ұшақтарын Avidyne Entegra негізгі ұшу дисплейімен (PFD) ұсына бастады, бұл ұшақты шыны кабинасымен жабдықталған алғашқы ұшақ етті. Сол жылдың соңында бұл аспаптар SR сериясының барлық ұшақтары үшін стандартты жабдыққа айналды және жалпы авиацияда маңызды өзгерістерге бастама берді, нәтижесінде 2006 жылға қарай барлық жаңа жеңіл ұшақтардың 90% астамы шыны кабиналармен жабдықталды. Ескі SR ұшақтарын жаңарту мүмкіндігі бар, ол аналогты аспаптар панелін PFD, жаңа MFD және қосымша резервтік механикалық аспаптармен алмастыруды қамтиды. 2008 жылдың 22 мамырында Cirrus компаниясы Garmin компаниясы жасаған "Cirrus Perspective" шыны кабинасын таныстырды. Екі кабина да біраз уақыт қолжетімді болды (Avidyne кабинасы бастапқыда стандартты жабдық болды), ал 2008 жылдан кейін SR22 ұшақтары тек Perspective панелімен сатылды. 2009 жылы үшінші буын Cirrus SR22 GTS жаңа жетілдірілген көру жүйесімен (EVS) жабдықталды, бұл инфрақызыл және синтетикалық көруді ұсынатын күрделі екі толқынды аспап. 2010 жылғы EAA AirVenture көрмесінде Cirrus компаниясы Cirrus SR22 ұшағында Garmin компаниясының ESP (электрондық тұрақтылық және қорғау) жүйесін сертификаттау жоспарларын жариялады. Бұл жүйе ұшақты бір түймемен тұрақтандырып, спиральға түсуін болдырмауға мүмкіндік беретін, ұшу шегін қорғайтын жетілдірілген технологияны қамтыды. Cirrus Perspective Plus авиациялық ұшу палубасы 2017 жылы ұсынылды, ол жоғары өңдеу жылдамдығы, анимациялық деректер байланысы арқылы ауа райы ақпаратын алу, пайдалы жүктемені басқару, визуалды қону мүмкіндіктері, сымсыз деректер базасын жүктеу, шыныдан жасалған резервтік аспаптар және тағы да басқа мүмкіндіктерге ие.

Белгілі бір балшыққа ұшып өту

Cirrus 2009 жылдың 12 қаңтарында белгілі мұздық жағдайларда ұшуға арналған сынақтарды (FIKI) аяқтады. Жабдықтарды өзгерту TKS мұздан қорғау жүйесі үшін үлкенірек сұйықтық багін орнатуды және ұшақтың көбірек бөліктерін қорғауды қамтыды. FAA жаңа орнатуды 2009 жылдың сәуірінде мақұлдады.

Пайдалану тарихы

Бірнеше жыл бойы Cirrus SR22 ұшақтарының ең ірі паркін ImagineAir компаниясы басқарды, ол 2007–2018 жылдар аралығында қызмет етті. Бұрын, ең ірі парк SATSair компаниясына тиесілі болды, ол 26 ұшақтан тұрды. Компания 2004 жылы жұмысын бастап, 2009 жылы жабылды. Еуропадағы ең ірі оператор – 2009 жылы құрылған бельгиялық үлестік меншік компаниясы Fly Aeolus, ол 13 SR22 ұшағын пайдаланады. 2022 жылдың мамыр айында Калифорниялық Joby Aviation әуе такси компаниясы FAA-дан SR22 ұшақтарын пайдалануға 135-ші бөлімше бойынша әуе қызметі сертификатын алды, eVTOL ұшағының сертификаты шығуын күтіп отыр. Австралиялық ұшқыш Райан Кэмпбелл 19 жасында SR22 ұшағымен әлемді жеке өзі айналып өткен ең жас ұшқыш атанды (бұл атақты ол шамамен бір жыл бойы сақтап қалды). Ол саяхатын 2013 жылдың 7 қыркүйегінде Вуллонгонг қаласында аяқтады. Оның SR22 ұшағы, "Spirit of the Sapphire Coast" деп аталатын, үш орынды алып тастап, фюзеляжға жанармай бакі қосылды. Француз әуе және ғарыш күштері алты SR22 ұшағын оқу үшін пайдаланады, ал Сауд Арабиясы Корольдік әуе күштері 2013 жылы 25 SR22 ұшағын сатып алды, ол Король Фейсал әуе академиясындағы негізгі оқу ұшақтары ретінде Cessna 172 ұшақтарын алмастырды. 2015 жылы Emirates компаниясы оқу мақсатында 22 ұшақ сатып алды. Миннесота штатының полициясы "Cirrus Perception" SR22 арнайы ұшағын құқық қорғау операцияларында, бақылауда, іздеу-құтқару жұмыстарында және басқа да мақсаттарда пайдаланады.

Қауіпсіздік рекорды

2001 және 2014 жылдың мамыр айы аралығында АҚШ-та тіркелген 147 Cirrus SR22 ұшағы апатқа ұшырап, 122 адам қаза тапты. 2011 жылы Aviation Consumer журналы SR20/SR22 ұшақтарының апат статистикасын қарастырды. Зерттеу нәтижесінде, осы модельдердің жалпы апат көрсеткіші жеңіл ұшақтар арасында орташа деңгейден жоғары екені, тек Diamond DA40 және DA42 ұшақтары ғана одан жақсы көрсеткіштерді көрсеткені анықталды. Дегенмен, оның қазаға әкеп соққан апаттарының көрсеткіші 100 000 ұшу сағатына 1,6 құрап, АҚШ-тың авиацияның жалпы көрсеткішінен (1,2) жоғары, сондай-ақ Diamond DA40 (0,35), Cessna 172 (0,45), Diamond DA42 (0,54), Cessna 182 (0,69) және Cessna 400 (1,0) ұшақтарынан да жоғары болды. Бұл SR22 ұшағының толыққанды әуе парашют жүйесіне қарамастан орын алды. 2013 жылдың соңына қарай қаза болғандардың көрсеткіші 100 000 ұшу сағатына 1,01-ге дейін төмендеді. Бұл, әсіресе, баллистикалық парашют жүйесін пайдалану бойынша жақсы оқытылғандыққа байланысты болды. 2014 жылы қаза көрсеткіші тағы да төмендеп, 100 000 ұшу сағатына 0,42-ге жетті, бұл саладағы ең төменгі көрсеткіштердің бірі. Бұл Cirrus компаниясы 2001 жылдан бергі бір жылдағы ең аз қаза болған жағдай және алғаш рет CAPS (қатерлі жағдайларда парашютті іске қосу жүйесі) іске қосылғандардың саны (12) қаза болғандардың санын (3) басып өтті. 2018 жылдың қыркүйегіне дейін ұшқыштар SR сериялы парашютті 79 рет пайдаланып, 163 адамды құтқарды. 2021 жылдың наурыз айында CAPS жүйесін іске қосу сәтсіз аяқталғаннан кейін, Cirrus компаниясы техникалық еңбекнәме шығарды және 347 Cirrus SR ұшағы мен 26 SF50 Vision ұшағының CAP жүйелеріндегі (парашюттің ракетасын тұтандыратын праймер материалды басқаратын) атылу механизмін ауыстырды.

Азаматтық

SR22 ұшағы ұшу мектептерімен, бірнеше әуе тасымалдау және шағын әуе такси компанияларымен, сондай-ақ жеке адамдар мен мекемелермен қолданылады.