Кіріспе

Транскрипцияны реттеуге қатысатын ақуыздар класы. Коактиватор – геннің немесе гендер жиынтығының транскрипция жылдамдығын арттыру үшін активаторға (транскрипция факторына) байланысатын транскрипциялық корегулятордың бір түрі. Активатор ДНҚ-ға байланысатын доменге ие, ол ДНҚ промоторлық учаскесіне немесе энхансер деп аталатын ДНҚ-ның белгілі бір реттеуші тізбегіне байланысады. Активатор-коактиватор кешенінің байланысуы промоторға жалпы транскрипция механизмін тарту арқылы транскрипция жылдамдығын арттырады, соның салдарынан ген экспрессиясы жоғарылайды. Активаторлар мен коактиваторларды пайдалану жасуша типіне және даму кезеңіне қарай нақты гендердің өте жоғары дәлдікпен экспрессиялануына мүмкіндік береді.

Механизм

Кейбір коактиваторлар гендік экспрессияны белсендіреуішпен байланысып, оның конформациялық өзгерісін тудыру арқылы жанама түрде реттейді, бұл белсендіреуіштің ДНК-ның күшейткіш немесе промотор тізбегіне байланысуына мүмкіндік береді. Активатор-коактиватор кешені күшейткішке байланысқаннан кейін, РНК полимераза II және басқа да жалпы транскрипциялық машиналар ДНК-ға тартылып, транскрипция басталады.

Гистон ацетилтрансферазасы

Ядролық ДНҚ әдетте гистондардың айналасына тығыз оралған, бұл транскрипция механизмінің ДНҚ-ға қол жеткізуін қиын немесе мүмкін емес етеді. Бұл байланыс негізінен ДНҚ мен гистондар арасындағы электростатикалық тартылысқа байланысты, себебі ДНҚ фосфат тірекшесі теріс зарядталған, ал гистондар лизин қалдықтарына бай, олар оң зарядталған. ДНҚ мен гистонның тығыз байланысы ДНҚ-ның РНҚ-ға транскрипциялануына кедергі келтіреді. Көптеген коактиваторлар гистон ацетилтрансферазасы (ГАТ) активтілігіне ие, яғни олар гистонның N-терминалдық құйрығындағы нақты лизин қалдықтарын ацетилдей алады. Бұл әдісте активатор энхансерге байланысады және HAT кешенін тартады, ол оң зарядталған лизин қалдықтарын бейтараптандыру арқылы нуклеосомалық промоторға байланысқан гистондарды ацетилдейді. Ацетилдеу ақуыздар мен РНК транскриптерінің синтезі, тұрақтылығы, функциясы, реттелуі және локализациясы үшін маңызды. ГАТ-тың қатысуымен жүзеге асырылатын гистон ацетилациясы гистон деацетилазасы (HDAC) арқылы кері қайтарылады, ол лизин қалдықтарының гидролизін катализдеп, гистоннан ацетил тобын алып тастайды.

Басымдылық

Көптеген коактиваторлар кейбір жағдайларда корепрессорлар ретінде де жұмыс істейді. Активация және коактивацияны пайдалану, ақуыздың қашан, қайда және қандай мөлшерде өндірілетінін жақсырақ бақылауға мүмкіндік береді.