Иоганн Герхард Кёниг: Балтық немісі, ботаник және дәрігер

Кіріспе

Балтық немісі ботаник және дәрігер Иоганн Герхард Кениг (29 қараша 1728 – 26 маусым 1785) – Балтық немісі ботаник және дәрігер, ол Үндістанның Транкебар миссиясында қызмет еткен, кейін Аркот әкіміне, одан соң Англияның Шығыс Үндістан компаниясына қызметке түсті. Ол аймақтан табиғаттану үлгілерін, әсіресе медициналық маңызы бар өсімдіктерді жинады. Оның құрметіне бірнеше түр аталған, соның ішінде кәрі ағашы (Murraya koenigii).

Өмірбаян

Кениг Польшаның Ливониясындағы Кройцбургке жақын жерде дүниеге келген, қазір ол Латвиядағы Крустпилс қаласы. 1757 жылы Карл Линнейдің жеке шәкірті болды және 1759 жылдан 1767 жылға дейін Данияда тұрды, осы кезеңде Исландияның өсімдіктерін зерттеді. 1767 жылы Транкебар миссиясына медициналық офицер болып қабылданды, Үндістанға сапар жасағанда Кейптауннан өтті, онда Линнейдің ұсынысы арқылы губернатор Рийк Тулбагпен танысты. 1768 жылдың 1-28 сәуірінде Үстел тауы аймағындағы өсімдіктерді жинады. Кениг, Хальде білім алған дәрігер Сэмюэл Бенджамин Кноллдың (1705–67) қайтысынан босаған орынға тағайындалды. 1774 жылы Аркот навабының натуралисі қызметіне ауысып, одан да жақсы жалақы алды және 1778 жылға дейін осы лауазымда қызмет етті. 1773 жылы Копенгаген университетінен «De remediorum indigenorum ad morbes cuivis regioni endemicos expuguandos efficacia» атты еңбегі үшін, жергілікті емдік шөптерге жасаған зерттеулері үшін докторлық диссертациясын қорғады. 1774 жылы Аркот навабының натуралисі болып тағайындалды және Мадрастың солтүстігіндегі тауларға, сондай-ақ Цейлонға сапар жасады, оның сипаттамасы кейіннен Данияның ғылыми журналында жарияланды. 1778 жылдың 17 шілдесінде Кениг Британдық Шығыс Үндістан компаниясының Мадрастағы натуралисі болып тағайындалды және өмірінің соңына дейін осы қызметте болды, бірнеше ғылыми сапарлар жасады және Уильям Роксбург, Йохан Кристиан Фабрициус және сэр Джозеф Бэнкс сияқты көрнекті ғалымдармен бірге жұмыс істеді. Кениг Транкебардағы Моравиялық Оңтүстік Азия миссиясының үлгісін алып, табиғаттану объектілерін ірі көлемде жинап, саудалады. Кенигтің және оның ізбасарларының көптеген өсімдіктері Еуропаға жіберілді және А.Ж. Ретциус, Рот, Шредер, Вильденов, Мартин Валь және Джеймс Эдвард Смит сияқты ғалымдармен сипатталды. Тек Роттлер ғана өз сипаттамаларын жариялады. Кениг аймақ бойынша бірнеше сапарлар жасады, ең танымал сапары 1778–80 жылдары Сиам мен Малакка бұғазына жасаған сапары болды. Осы кезеңде ол Пхукет аймағының флорасы мен фаунасын бірнеше ай бойы зерттеді. 1782 жылы Транкебарға келген Патрик Расселлмен танысты және олар үнемі хабарласып тұрды. Веллоре және Амбур маңындағы төбелерге сапар жасады, ал 1776 жылы Джордж Кэмпбеллмен бірге Нагори төбелеріне барды. 1784 жылы Калькуттаға жолда Визагапатнамда Расселлді көрді. Жолда дизентерияға шалдықты, ал Роксбург, Самалкотада оның емделуін қадағалады. Бірақ ол жазыла алмады және 1785 жылы Какинададағы Джаганадхапурамда қайтыс болды. Өзінің қағаздарын сэр Джозеф Банкске қалдырды. Үнді медицинасында қолданылатын көптеген өсімдіктерді сипаттады және Оңтүстік Үндістанның термиті мен олардың қанатты түрлерін жинау және тамақ ретінде пайдалану сияқты табиғаттанудың басқа да аспектілері туралы жазбалар жасады. Фабрицийдің Оңтүстік Үндістан жәндіктері туралы сипаттамаларында Кенигтің жинақтары қолданылған болуы мүмкін. Линей оның құрметіне «Koenigia» туысын атады, сондай-ақ, зиренің бір түрі «Murraya koenigii» деп аталды.

König was born near Kreutzburg in Polish Livonia, which is now Krustpils in Latvia. He was a private pupil of Carl Linnaeus in 1757, and lived in Denmark from 1759 to 1767 during which time he examined the plants of Iceland. In 1767 he joined as a medical officer to the Tranquebar Mission and on his voyage to India, he passed through Cape Town where he met Governor Rijk Tulbagh with an introduction from Linnaeus, collecting plants in the Table Mountain region from 1 to 28 April 1768. König replaced the position made available following the death of Halle educated physician Samuel Benjamin Cnoll (1705–67). In 1774 he took up a better paying position as naturalist for the Nawab of Arcot, serving in that position until 1778. In 1773, he received the Doctor's degree in absentia from the University of Copenhagen possibly for his studies on indigenous remedies published as De remediorum indigenorum ad morbes cuivis regioni endemicos expuguandos efficacia. He became naturalist to the Nawab of Arcot in 1774 and embarked on a trip to the mountains north of Madras and to Ceylon, a description of which was later published in a Danish scientific journal. On 17 July 1778, König was appointed Naturalist at Madras with the British East India Company where he remained until his death, undertaking several scientific journeys and working with notable scientists like William Roxburgh, Johan Christian Fabricius and Sir Joseph Banks. König followed the example of the Moravian South Asian Mission in Tranquebar in collecting and trading natural history objects on a large scale. Most plants of König and his successors were sent back to Europe and described by A. J. Retzius, Roth, Schrader, Willdenow, Martin Vahl and James Edward Smith. Only Rottler published his own descriptions. König made several visits around the region and perhaps the most notable of his journeys was to Siam and the Malacca Straits in 1778–80, in this period he spent several months studying the flora and fauna in Phuket. He met Patrick Russell who arrived in India in 1782 at Tranquebar and the two remained in constant communication. He made trips to the hills near Vellore and Ambur and in 1776 a trip to the Nagori hills with George Campbell. In 1784, he visited Russell at Vizagapatnam on his way to Calcutta. On the way he suffered from dysentery and Roxburgh who was at Samalkota oversaw his treatment. He however did not recover and died at Jagannadhapuram, Kakinada in 1785. He bequeathed his papers to Sir Joseph Banks. He described many plants used in Indian Medicine and kept notes on other aspects of natural history including the termites of southern India and the collection and use of their alates as food. Koenig's collections of insects from southern India may have been used in descriptions by Fabricius. The plant genus Koenigia was named for him by Linnaeus, as was a species of curry leaf tree Murraya koenigii.