Кіріспе
Иранның бұрынғы президенті Мохаммад Хатами Самуэль П. Хантингтонның "Өркениеттер қақтығысы" теориясына жауап ретінде өркениеттер арасындағы диалог идеясын енгізді. Бұл терминді алғаш рет 1972 жылы ЮНЕСКО-ға жолдаған хатында австриялық философ Ханс Кёхлер қолданды. Ол "әр түрлі өркениеттер арасындағы диалог" (dialogue entre les différentes civilisations) тақырыбында халықаралық конференция өткізу идеясын ұсынған және 1974 жылы Сенегал президенті Леопольд Седар Сенгордың қолдауымен және басшылығымен "Ұлттардың мәдени өзіне түсінігі" тақырыбында мәдениеттер аралық диалогтың рөлі туралы бірінші халықаралық конференция ұйымдастырған.
Тарих
Өркениеттер арасындағы диалог алғаш рет 1902 жылы құрылған Сафа Ханех қоғамында, Иранның Исфахан қаласында өтті. Сафа Ханехті Хаж Ақа Нұролла және оның үлкен ағасы салған. Бұл орын мұсылмандар мен христиандардың өзара діндері туралы әңгімелесуіне арналған еді. Бұл әлемдегі алғашқы дінаралық орталықтардың бірі болды. Кейін Сафа Ханехте мұсылмандар мен христиандар арасындағы диалогтар негізінде журнал жарық көрді және ол Иран, Үндістан мен Англияда таратылды. Сафа Ханехтің негізін қалаушы Хаж Ақа Нұролла Иран Конституциялық дәуірінің жетекші тұлғаларының бірі болды. Оның үйі қазір "Исфахан Конституциялық үйі" деп аталатын мұражайға айналды.
Кіріспе
Біріккен Ұлттар Ұйымының өркениеттер арасындағы диалог жылына арналған бетінде мынадай идея ұсынылады:
Түрлілік дегеніміз не? Адамдар қарым-қатынас жолдарын ашу және түрліліктің мағынасын қайта анықтау үшін не істей алады? Түрлілікті қалай жақсырақ түсінуге болады? Түрлілікке деген жалпы көзқарас қандай? Бұл сұрақтар 1998 жылы Бас Ассамблея мүшелерін толғандырды, сол кезде 2001 жыл Біріккен Ұлттар Ұйымының өркениеттер арасындағы диалог жылы деп жарияланды. Өркениеттер арасындағы диалог дегеніміз не? Әлемде түрлілікті қауіп деп санайтын және оны дамудың мүмкіндігі мен ажырамас бөлігі деп қарастыратын екі топ өркениет бар деуге болады. Өркениеттер арасындағы диалог жылы түрлілікті қайта анықтау және осы екі топ арасындағы диалогты жақсарту мақсатымен құрылды. Сондықтан Өркениеттер арасындағы диалог жылының мақсаты – қақтығыстарды мүмкіндігінше алдын алуға және әмбебап қатысуға негізделген диалогты дамытуға бағытталған. Осы мақсатта Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы үкіметтерді, Біріккен Ұлттар Ұйымы жүйесін және басқа да тиісті халықаралық және бейүкіметтік ұйымдарды өркениеттер арасындағы диалог тұжырымдамасын насихаттау үшін мәдени, білім беру және әлеуметтік бағдарламаларды жоспарлауға және іске асыруға шақырды.
Байланысты ескертулер
Саяхаттар арасындағы диалог" ұсынысын іске асыру үшін саяси этикадағы түбірінен өзгеру қажет. (ЮНЕСКО, 1999 ж.) "Осы жерде берілген өркениеттер арасындағы диалог фразасының мағынасын түсіну үшін, бірнеше мәселеге жақын назар аударудан басқа жол жоқ: бірі – саясаткер мен суреткер арасындағы қарым-қатынас, екіншісі – этика мен саясат арасындағы байланыс." (Хатами, ЮНЕСКО, 1999 ж.) "Дэниел Перлдің мұсылман-иудей түсіністігіне арналған диалогы" – Дэниел Перлдің әкесі, Дэниел Перл қорының президенті, профессор Джудея Перл және Америка университетінің исламтану кафедрасының меңгерушісі доктор Акбар Ахмед арасындағы жеке, бірақ көпшілікке жария етілген әңгімелер сериясы. Бұл бағдарлама профессорлар Ахмед пен Перлдің әлемдегі мұсылман және еврей қауымдастықтары арасындағы қарым-қатынастың нашарлауына қатысты ортақ алаңдаушылығынан және осы екі Ибраһимдік діндер арасындағы келісімге ашық және құрметті диалог арқылы қол жеткізуге болатынына деген берік сенімінен туындады. Талқылаулар теологиялық мәселелерден бастап, тарихи көзқарастар мен қазіргі оқиғаларға дейін жетеді. 2006 жылы профессорлар Ахмед пен Перлге "қоғамның ең маңызды мәселелерін шешудегі қарапайым, бірақ инновациялық тәсілдері үшін" алғашқы жылдық "Мақсат сыйлығы" табысталды. Профессор Джудея Перл – белгілі компьютер ғалымы және Дэниел Перл қорының президенті. "Құрметті Президент Хатами, Ислам және Иудей-Христиан өркениеттері арасындағы диалогқа шақыруыңызды құптаймын, себебі мен осы екі ұлы әлемдік өркениет арасындағы шиеленіс әлемдік қауымдастық үшін жиырма бірінші ғасырға қадам басқандағы ең маңызды сыртқы саясат мәселесін білдіреді деп санаймын." ("Америкалық азамат жауап береді" атты үзінді, Антони Деннистің Иран президенті Хатамиге 2000 жылғы 18 тамызда жолдаған хаты) "Хатамиға хаттар: Өркениеттер арасындағы диалогқа шақыруға жауап". Бұл кітап 2001 жылғы 1 шілдеде жарық көрді және бұрынғы Иран президенті Хатамиге Батыстан түскен жалғыз жауап болып табылады. Хатами 1998 жылғы 7 қаңтарда Солтүстік Америкада CNN тілшісі Кристиан Аманпурмен өткізген сағаттық сұхбатында осындай диалогқа шақырған болатын.
"In order to understand the meaning of the phrase dialogue among civilizations as defined here, one has no choice but to closely pay attention to a number of points one of which is the relationship between a politician and an artist, and the other is the relationship between ethics and politics." (Khatami, UNESCO 1999)
The Daniel Pearl Dialogue for Muslim Jewish Understanding is a series of personal yet public conversations between Daniel Pearl's father, Professor Judea Pearl, President of the Daniel Pearl Foundation, and Dr. Akbar Ahmed, Chair of Islamic Studies at American University. The program grew out of Professors Ahmed and Pearl's shared concern about the deterioration of relationships between Muslim and Jewish communities around the world, and their strong belief that reconciliation between these two Abrahamic faiths can be achieved through frank and respectful dialogue. The discussions range from theological issues, historical perceptions to current events. In 2006 Professors Ahmed and Pearl were awarded the first annual Purpose Prize "in recognition of [their] simple, yet innovative approach to solving one of society's most pressing problems." Professor Judea Pearl is a well known computer scientist, and the President of the Daniel Pearl Foundation. "Dear President Khatami I welcome your call for a dialogue between Islamic and Judeo Christian civilizations because I believe that tensions between these two great world civilizations represent the most significant foreign policy challenge for the world community as we enter the twenty first century." Excerpt from "An American Citizen Replies" (letter by Anthony J. Dennis to Iranian President Khatami dated August 18, 2000) published in the book Letters to Khatami: A Reply To The Iranian President's Call For A Dialogue Among Civilizations. To date, this book, published and released on July 1, 2001, is the only published reply the now former Iranian President Khatami has ever received from the West in response to Khatami's call for such a dialogue in an exclusive, hour long interview on CNN with CNN Foreign Correspondent Christiane Amanpour broadcast in North America on January 7, 1998.