Кіріспе

Итальян суретшісі (1659–1734)
Читта-делла-Пьеве епископы

Себастьяно Риччи (1 тамыз 1659 – 15 мамыр 1734) – Венеция барокко мектебінің итальян суретшісі. Пиаццеттамен шамалас жастағы және Тиеполодан үлкен суретші, ол фрескалық сурет салудың күшті әрі жарқын Кортоне стилінің кейінгі нұсқасын көрсетеді. Ол Марко Риччитің (1676 – 1730) қарындасы болды, ол оның шәкірті болды және пейзаж суретінде жаңашыл атанды.

Алғашқы жылдар

Ол Беллунода Андреана мен Ливио Риччидің ұлы болып дүниеге келді. 1671 жылы Венециялық Федерико Сервеллиге шәкірт болды. Басқалары Риччидің алғашқы ұстазы Себастьяно Маццони болғанын айтады. 1678 жылы жас кезінде жасаған абайсыздағы қателік нәтижесінде күтілмеген жүктілік болды, содан кейін Риччиді үйленбеу үшін жас әйелді улауға тырысқандығы үшін айыптаған үлкен дау туды. Ол түрмеге қамалып, тек ақсүйек адамның, мүмкін Пизани отбасының мүшесінің араласуы арқасында ғана босатылды. 1691 жылы ол баласының анасына үйленді, бірақ бұл одақтың өзі қиын болды. Бостандыққа шыққаннан кейін Болоньяға көшіп, Сан-Микеле-дель-Меркато шіркеуінің жанында тұрды. Оның сурет салу стиліне Джованни Джозеффо дал Соле әсер еткені байқалады. 28 қыркүйекте 1682 жылы ол "Флоренцияның Әйелдер Қоғамынан" Иоанн Крестительдің басын кесуін салуға шарт жасады. 9 желтоқсанда 1685 жылы Парма маңындағы Сан-Секондо графы Ораторио-делла-Беата-Верджин-дель-Сераглионың безендіруін тапсырды, Риччи оны Фердинандо Галли Бибиенамен бірлесіп 1687 жылдың қазанына дейін аяқтады және 4,482 лира төлем алды. 1686 жылы Парма герцогы Рануччо II Фарнезе жаңа Капуцин монастыры үшін Пиета жасауды тапсырды. 1687 жылы Риччи Пьяченцадағы Парменс герцогинясының пәтерлерін Фарнезе папасы Пауль III-нің өмірін көрсететін картиналармен безендірді.

Турин және Венецияға қайта оралу

1688 жылы Риччи әйелі мен қызынан бас тартып, Болониядан суретші Джованни Перуццинидің қызы Магдаленамен бірге Туринге қашып кетті. Ол қайтадан тұтқындалып, жазаға тартылуға жақын болды, бірақ Парма герцогінің араласуымен босатылды. Герцог оны жұмысқа алып, ай сайын 25 крона жалақы және Римдегі Фарнезе сарайында тұру орны берді. 1692 жылы Людовик XIV атынан Ватикан қаласында Рафаэльдің Шарльдің тәж кию рәсімін көшіру жұмысы тапсырылды, ол бұл жұмысты тек 1694 жылы аяқтады. 1694 жылдың желтоқсанында оның қорғаушысы болған герцог Рануччоның қайтысы Риччиді Римді тастап, Миланға келуге мәжбүр етті. 1695 жылдың қараша айында ол Сан-Бернардино деи Морти шіркеуінің сүйек сақтау бөлмесіндегі фрескаларды аяқтады. 1697 жылдың 22 маусымында граф Джакомо Дурини оны Монца соборында сурет салуға шақырды. 1698 жылы ол он жылға Венеция республикасына оралды. 1700 жылдың 24 тамызында ол Падуадағы Санта-Джустина шіркеуіндегі Сантиссимо-Сакраменто капелласын фрескамен безенді. 1701 жылы Венеция географы Винченцо Коронелли Римдегі Санти Апостоли базиликасының сакристиясының төбесіне орнатылатын Аспанға көтерілу картинасын тапсырды. 1702 жылы ол Шёнбрунн сарайындағы Көк залдың төбесіне болашақ император Иосиф I-нің тәрбиесі мен адалдығын бейнелейтін Княздық қасиеттер мен ізгілік сүйіспеншілігі аллегориясын салған фреска жасады. Венада Саксонияның курфюрсті Фридрих II Август басқаларды өзінің католицизмге шын ниетпен келгеніне көндіру үшін, оның Польша патшасы болуына мүмкіндік беру мақсатында Аспанға көтерілу картинасын сұрады. 1704 жылы Венецияда Бергамо соборы үшін Сан-Проколо (Сан-Прокулус) және Флоренцияның Сан-Франциско де Макчи шіркеуі үшін айқышқа шегелену картинасын салды.

Флоренция фрескалары

1706 жылғы жазда ол Флоренцияға сапар шекті, онда көптеген адамдар оның шедеврлері санайтын туындысын аяқтады. Флоренцияда болған кезінде ол алғаш рет қазіргі Маручелли Фенци немесе Палаццо Фенци (қазір Флоренция университетінің бөлімдері орналасқан) деп аталатын аллегориялық және мифологиялық тақырыптардағы үлкен фрескалар сериясын аяқтады. Осы жұмыстан кейін Риччи, квадратурист Джузеппе Тонеллимен бірге, Ұлы герцог Фердинандо де Медичидің тапсырысымен Питти сарайындағы бөлмелерді безендірді, ондағы оның "Венера Адониспен қоштасады" атты туындысы бұрынғы флоренциялық фрескалар серияларынан гөрі көктемдірек және жарқырақтау бейнелеулерді қамтиды. Бұл жұмыстары оған атақ пен шетелдерден сұраныстар әкелді және Венециялық сурет өнерінің Италияның басқа аймақтарына ықпалын күшейтті. Ол флоренциялық Рококо стиліндегі суретші Джованни Доменико Ферреттиге әсер етті. 1708 жылы ол Венецияға оралып, Сан-Джорджо-Маджоре шіркеуі үшін Баласымен біргегі Мадоннаны аяқтады. 1711 жылы ол енді өзінің жүрегі туысы Марко Риччимен бірге екі картина жазды: "Эстер Асуэроға" және "Нілден құтқарылған Мұса", оларды Таверна сарайы үшін салған.

Лондон мен Париж

Ол ақырында Лондонға шетелдік демеушілік алды, Лорд Берлингтон оған сегіз картинаға 770 фунт стерлинг сомасында тапсырыс берді, оларды өзі және оның жүрегі туысы Марко мифологиялық көріністерді бейнелейтін картиналарды аяқтады: Купидон мен Юпитер, Бакх Бақшамен кездеседі, Диана мен Нимфалар, Бакх пен Ариадна, Венера мен Купидон, Диана мен Эндимион және Купидон мен Флора. Ол Генри Бентинк, Портлендтің 1-ші герцогы үшін Джеррардс Кроссқа жақын Бульстрод үйіндегі капелланы Мәсіхтің өмірінен көріністерді бейнелейтін қабырғалық суреттермен безендірді. Джордж Верту бұл жобаны «асыл, еркін ойлау» деп сипаттады, «жарық пен көлеңкенің күшті күші, композицияның әртүрлілігі мен еркіндігі». Капелла 19 ғасырда бұзылып, бірақ майлы модельдер әлі де сақталып қалған. Риччи сондай-ақ Чандос герцогының Канностағы капелласы үшін әйнек суреттерін жасады. Шамамен 1710-15 жылдары Риччи Корольдік Челси ауруханасының капелласындағы апсидіде қайта тірілуді бейнеледі. 1716 жылдың соңында ол жүрегі туысымен бірге Англиядан Парижге кетті, онда ол Уоттомен танысты және 1718 жылдың 18 мамырында Француз Корольдік Сурет және Мүсін Академиясына қабылдану үшін «Білімнің Надандық үстінен жеңісі» атты туындысын ұсынды. Ол 1718 жылы Венецияға бай адам ретінде оралды және Әулие Марк Прокуратурасының ескі ғимаратында жайлы тұрақ сатып алды. Сол жылы Риччилер Беллуноның жанындағы Белведерде Джованни Франческо Бембоның вилласын безендірді. 1722 жылы ол Венециядағы Сант-Стае шіркеуіндегі декоративтік схеманың бөлігі ретінде апостолдардың бірінің суретін салуға шақырылған он екі суретшінің бірі болды. Басқа суретшілердің арасында Тиеполо, Пьяцетти және Пеллегрини болды.

Соңғы жылдар

1724 - 1729 жылдары Риччи Туриндегі Савой корольдік үйі үшін қарқынды жұмыс істеді. 1724 жылы ол «Агардың бас тартуын» және «Силен құдайларға табынады» деген суреттерді, 1725 жылы «Даңқталған Мадоннаны», ал 1726 жылы Туринде «Даниелге көрсетілген Сузаннаны» және «Мұса тастан су шығарады» суретін аяқтады. 1727 жылдың қазан айында ол Венециядағы Климентин академиясына қабылданды. Риччидің стилі Франческо Полаццо, Гаспар Дициани, Франческо Миглиори, Гаэтано Зомпини және Франческо Фонтебассо (1709–1769) сияқты басқа венециандық суретшілердің арасында жақтастар тапты және оларға әсер етті. Ол 1734 жылдың 15 мамырында Венецияда қайтыс болды.

Верона тіліндегі көшірмелері

Риччи Паоло Веронезедің жекелеген бас суреттерінен де, толық композицияларынан да көптеген көшірмелер жасады. Осы бас суреттерінің кейбірін Джордж III сатып алды. Патша сондай-ақ Мұсаның табылуын бейнелейтін суретті сатып алды, оның адамы Джозеф Смит бұл суреттің Веронезеге тиесілі екенін мәлімдеді, бірақ бұл да Риччидің Веронезе стилінде жасаған немесе қазір жоғалып кеткен туындының көшірмесі еді. Риччи Андреа Палладионың портреті деп есептелетін суретті салды, оны Бернар Пикарт Палладионың «Сәулет кітабының» (1715) алғашқы ағылшын басылымының бетіне түсірді. Рудольф Витковердің сөзіне сүйенсек, бұл сурет Палладионы бейнелемейді, тіпті Риччидің толыққанды ойлап тапқан туындысы болып табылады.

Саналы бағалау

Риччи, бастапқыда Веронестің тамаша өнерінің үлгісіне сүйене отырып, жаңа идеалды қалыптастырды – айқын және бай түстік сұлулық: осы арқылы ол Тиеполоға жол ашты. Роккокодан Венецияға дейінгі суреттер Риччи болмағанда даму жолын түсіну мүмкін емес. Тиеполо Риччи бастаған жұмысты осыншалықты байлыққа және сәнге жеткізді, тіпті Риччи оның көлеңкесінде қалды, бірақ Себастьяно "Дершау" айтуынша, алғашқы қадамды жасаушы рөлінде танылды. "Ол – қайта жандандырылған он бесінші ғасыр стилінің шебері, оның суретшілік ерекшеліктері жүйкелік экспрессиямен байытылған және әдетте 17-ғасырға тән" (Рудольф Виттковер). Виттковер өзінің антологиясында Риччидің оңай, жарқыраған стилін Пьяццеттаның қараңғы, эмоционалды түрғысынан күшті суретімен салыстырады. Тиеполо сияқты Риччи де халықаралық суретші болды, ал Пьяццетта – жергілікті. "Біз оның барокколық сәндік пен жеке және мағыналы суреттің синтезін көреміз, осы синтезді кейін Тиеполода да көреміз. Бір жағынан Кортонаның тікелей және жанама ықпалы, екінші жағынан Магнасконың байқағыш суреті; академиялық құштарлықтар күшейіп, толыққан, босатылған, ал ауалы, жарқыраған әсерлер ашық ауада, сиқырлы бұхталар мен қараңғы бұрыштарға айналады. Бұл – жаңа синтез, ол сурет өнерінің жаңа горизонттарын ашты, тіпті сахна балетке ұқсамаса да, түстің кереметінде, одан да дірілдеп, өткір, шапшаң акценттерде сезіледі" (Москини). "Барокко дәуірінің басында венециялықтар барокко суреттерінің ұлы идеяларынан оқшауланды. Риччилер – Венециядан шыққан алғашқы саяхатшы суретшілер, олар Питти және Маручелли сарайларындағы рококо бөлмелерін ашуға қол жеткізді" (Роберто Лонги). Риччи "Венеция дәстүріне веронездік түстердің ақылды түсіндірілуі және Магнаско сияқты суретшінің соққылары арқылы жаңа дірілдегі жарқыраумен шешілген түстік экспрессияның байлығын қайтарды. Ол 16-ғасырдың шектеулерінен арылып, "қараңғы" стильге қарсы тұрды, Пьяццеттаға да қарсы болды – Федерико Бенкович. Ол Тиеполоға Пьяццеттизмнен бас тартқаннан кейін пайдалануға жарамды суретшілік тілді ұсынды" (Паллучини). "Венеция, Неапольден де артық, Лука Джорданоның керемет саудасының Риччи мұрасын жинады. Себастьяно оны қайтадан жаңғыртады, кеңейтеді, содан кейін Себастьяно Маццони мектебі үшін жетілдіреді" (Арган).