Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лоусонит – формуласы CaAl₂Si₂O₇(OH)₂·H₂O болатын сулы кальций-алюминий сорросиликаты минералы. Лоусонит орторомбтық жүйеде призмалық, көбінесе кестелі кристалл түрінде кристаллданады. Кристаллдардың арасындағы өзара байланыс жиі кездеседі. Ол мөлдірден ақшылға дейін түссүз, ақ, қызғылт, көкшілден қызғылт сұрға дейін шыныдай немесе майлы кристаллдар түрінде кездеседі. Сыну көрсеткіштері: nα = 1.665, nβ = 1.672 – 1.676 және nγ = 1.684 – 1.686. Жұқа бөлігінде әдетте түссіз болады, бірақ кейбір лоусониттер бағытына байланысты түссізден ашық сарыға дейін, содан кейін ашық көк түске дейін плеохроизмдік қасиет көрсетеді. Минералдың Мосс шкаласы бойынша қаттылығы 7.5, ал меншікті салмағы 3.09-ға тең. Онда екі бағытта жақсы жарылыс бар және сынықтар бұрынғыдай жұп-жұқа. Невадада кенделіп алынатын ларсонитпен шатастырмаңыз. Лоусонит – көк шүберек фациясына тән метаморфты минерал. Ол сондай-ақ өзгерген габбро мен диоритте екіншілік минерал ретінде кездеседі. Қатар жүретін минералдарға эпидот, титанит, глаукофан, гранат және кварц жатады. Эклогиттің сирек кездесетін құрамдас бөлігі болып табылады. Жер бетіне шығарылған эклогитте оның аздығы субдукция аймақтарындағы тереңдегі оның көптігін емес, лоусониттің басқа минералдармен оңай алмастырылатынын көрсетеді. Лоусонит алғаш рет 1895 жылы Калифорния штатының Марин округіне қарасты Тибурон түбегіндегі Ринг тауында сипатталған. Оның аты Калифорния университетінің геологы Эндрю Лоусонның (1861–1952) құрметіне оның екі аспиранты Чарльз Палач және Фредерик Лесли Рэнсом берген.
Lawsonite is a hydrous calcium aluminium sorosilicate mineral with formula CaAl2Si2O7(OH)2·H2O. Lawsonite crystallizes in the orthorhombic system in prismatic, often tabular crystals. Crystal twinning is common. It forms transparent to translucent colorless, white, pink, and bluish to pinkish grey glassy to greasy crystals. Refractive indices are nα= 1.665, nβ= 1.672 – 1.676, and nγ= 1.684 – 1.686. It is typically almost colorless in thin section, but some lawsonite is pleochroic from colorless to pale yellow to pale blue, depending on orientation. The mineral has a Mohs hardness of 7.5 and a specific gravity of 3.09. It has perfect cleavage in two directions and a brittle fracture. Not to be confused with Larsonite, a fossiliferous jasper mined in Nevada. Lawsonite is a metamorphic mineral typical of the blueschist facies. It also occurs as a secondary mineral in altered gabbro and diorite. Associate minerals include epidote, titanite, glaucophane, garnet and quartz. It is an uncommon constituent of eclogite. Its scarcity in eclogite that has been exhumed to the Earth's surface does not reflect its abundance at depth in subduction zones but rather the fact that lawsonite is easily replaced by other minerals. Lawsonite was first described in 1895 for occurrences on Ring Mountain of the Tiburon peninsula, Marin County, California and was named after geologist Andrew Lawson (1861–1952) of the University of California by two of Lawson's graduate students, Charles Palache and Frederick Leslie Ransome.
Құрамы
Лоусонит – метаморфтық силикат минералы, химиялық және құрылымдық тұрғыдан эпидот минералдары тобымен байланысты. Оның идеалды құрамы CaAl2Si2O7(OH)2·H2O шамасында болып, оған анортит CaAl2Si2O8 (оның сусыз эквиваленті) сияқты химиялық құрамға ұқсастық береді, алайда лоусониттің тығыздығы жоғары және алюминийдің координациясы өзгеше (Comodi және басқалар, 1996). Лоусониттің кристалдық құрылымында байланысқан судың көп мөлшері, проградтық метаморфизм кезінде тығыз минералдарға ыдырағанда босатылады. Бұл лоусониттің суды субдукцияланатын мұхиттық литосфераның терең қабаттарына жеткізе алу қабілетін көрсетеді (Clarke және басқалар, 2006). Лоусониттің әртүрлі температура мен қысымдағы реакцияларын өзгерту мақсатындағы зерттеулер оның ең көп зерттелген аспектілерінің бірі болып табылады, себебі осы қасиеттері оның антигорит, талк, фенгит, ставролит және эпидот сияқты OH-топтарын қамтитын басқа фазаларға ұқсас, мантияның тереңдігіне су тасымалдау қабілетіне әсер етеді (Comodi және басқалар, 1996).
Lawsonite is a metamorphic silicate mineral related chemically and structurally to the epidote group of minerals. It is close to the ideal composition of CaAl2Si2O7(OH)2·H2O giving it a close chemical composition with anorthite CaAl2Si2O8 (its anhydrous equivalent), yet lawsonite has greater density and a different Al coordination (Comodi et al., 1996). The substantial amount of water bound in lawsonite’s crystal structure is released during its breakdown to denser minerals during prograde metamorphism. This means lawsonite is capable of conveying appreciable water to great depths in subducting oceanic lithosphere (Clarke et al., 2006). Experimentation on lawsonite to vary its responses at different temperatures and different pressures is among its most studied aspects, for it is these qualities that affect its abilities to carry water down to mantle depths, similar to other OH containing phases like antigorite, talc, phengite, staurolite, and epidote (Comodi et al., 1996).
Геологиялық құбылысы
Лоусонит – өте кең таралған минерал және табиғаттағы орташа және жоғары қысым (6000–25000 бар) және төмен температура (300–600 °C) жағдайларының маңызды көрсеткіші ретінде көп қызығушылық тудырды (Кларк және басқалар, 2006). Ол негізінен континенттік шекараларда (субдукция аймақтарында) кездеседі, мысалы: Калифорния штатындағы Рид станциясындағы Францискан формациясы, Калифорния штаты Марин округындағы Тибурон түбегі; Жаңа Зеландия, Жаңа Каледония және Тынық мұхитының айналасындағы оргендік белдеудегі басқа да жерлердегі шисталар; Италияның Пьемонт метаморфтық тау жыныстары; Қытай, Жапония, Грекия және Түркия.
Lawsonite is a very widespread mineral and has attracted considerable interest because of its importance as a marker of moderate to high pressure (6,000–25,000 bar) and low temperature (300–600 °C) conditions in nature (Clarke et al., 2006). This mainly occurs along continental margins (subduction zones) such as those found in: the Franciscan Formation in California at Reed Station, Tiburon Peninsula of Marin County, California; schists in New Zealand, New Caledonia, and from other points in the circum Pacific orogenic belt; the Piedmont metamorphic rocks of Italy; China, Japan, Greece, and Turkey.
Кристалдық құрылым
Лоусонит пен анорттың құрамы ұқсас болғанымен, олардың құрылымы өте ерекше. Анортит алюминийдің (Al фельдспарттардағы Si-ды алмастырады) тетраэдрлік координациясына ие болса, лоусонит Al-дың октаэдрлік координациясына ие, бұл оны Cmcm кеңістіктік тобы бар орторомбтық соросиликат етеді, ол Si2O7 топтарынан және O, OH, F және H2O-дан тұрады, ал катиондар [4] және/немесе >[4] координациясында болады. Бұл эпидот тобына әлдеқайда ұқсас, және лоусонит олармен бірге жиі кездеседі, олар да соросиликаттар, себебі олардың құрылымы екі байланысқан SiO4 тетраэдрінен және жалғастыратын катионнан тұрады. Оның құрылымындағы су екі алюминий октаэдрі және екі Si2O7 тобынан құралған сақиналар арқасында мүмкін болады, олардың әрқайсысы жеке су молекуласын және кальций атомын қамтиды. Гидроксил тобы Al октаэдрінің ортақ жиегіне байланысады (Баур, 1978).
Though lawsonite and anorthite have similar compositions, their structures are quite different. While anorthite has a tetrahedral coordination with aluminium (Al substitutes for Si in feldspars), lawsonite has an octahedral coordination with Al, making it an orthorhombic sorosilicate with a space group of Cmcm which consists of Si2O7 Groups and O, OH, F, and H2O with cations in [4] and/or >[4] coordination. This is much more similar to the epidote group which lawsonite is often found in conjunction with, which are also sorosilicates because their structure consists of two connected SiO4 tetrahedra plus connecting cation. The water contained in its structure is made possible by cavities formed by rings of two Al octahedral and two Si2O7 groups, each containing an isolated water molecule and calcium atom. The hydroxyl units are bound to the edge sharing Al octahedral (Baur, 1978).
Физикалық қасиеттері
Лоусонит орторомбтық призмалық кристалдық формаға ие, яғни кристаллдар жұқа призмалар немесе түтікше тәрізді болып келеді, бір бағытта жұқа өлшемдермен сипатталады және екі жақтан жақсы жарылады. Бұл кристалл мөлдірден ақшыл көк түске дейін, тіпті түссіз де болуы мүмкін, ақ сызығы бар және шыны немесе майлы жылтырмен көзге түседі. Оның тығыздығы салыстырмалы түрде төмен – 3,1 г/см³, ал Моос шкаласы бойынша қаттылығы 7,5-ке жетеді, бұл кварцтан сәл жоғары. Микроскоп астында лоусонит жазық поляризацияланған жарықта көк, сары немесе түссіз түспен көрінеді, сахна бұрылғанда. Лоусониттің үш сыну көрсеткіші бар: nα = 1.665, nβ = 1.672–1.676 және nγ = 1.684–1.686, бұл δ = 0.019–0.021 мөлшерінде екіосьті интерференция тудырады және оптикалық оң болып табылады.
Lawsonite has crystal habits of orthorhombic prismatic, which are crystals shaped like slender prisms, or tubular figures, which form dimensions that are thin in one direction, both with two perfect cleavages. This crystal is transparent to translucent and varies in color from white to pale blue to colorless with a white streak and a vitreous or greasy luster. It has a relatively low specific gravity of 3.1 g/cm3, and a pretty high hardness of 7.5 on the Mohs scale of hardness, slightly higher than quartz. Under the microscope, lawsonite can be seen as blue, yellow, or colorless under plane polarized light while the stage is rotated. Lawsonite has three refractive indices of nα = 1.665, nβ = 1.672–1.676, and nγ = 1.684–1.686, which produces a birefringence of δ = 0.019–0.021 and an optically positive biaxial interference figure.
Лоусониттің маңызы
Лоусонит – маңызды метаморфты минерал, себебі оны жоғары қысым жағдайларын көрсету үшін индекс минералы ретінде қолдануға болады. Индекс минералдары геологияда тау жынысының қандай метаморфизмге ұшырағанын анықтау үшін пайдаланылады. Жаңа метаморфты минералдар қатты күйдегі катион алмасу арқылы протолитке (метаморфқа дейінгі тау жынысына) түсетін қысым мен температураның өзгеруінен кейін пайда болады. Метаморфталған тау жынысында пайда болатын жаңа минерал – индекс минералы, ол минералдың түзілуі үшін протолиттің қандай ең төменгі қысым мен температураға жетуі керек екенін көрсетеді. Лоусонит жоғары қысымда, төмен температурада түзіледі, көбінесе субдукция аймақтарында кездеседі, онда суық мұхиттық қабық мұхит траншеялары арқылы мантияға батып кіреді (Comodi және басқалар, 1996). Плитаның бастапқыда төмен температурасы және онымен бірге батып кіретін сұйықтықтар изотермаларды төмендетіп, плитаны қоршаған мантиядан әлдеқайда суық ұстайды, бұл ерекше жоғары қысымды, төмен температуралы жағдайлардың қалыптасуына мүмкіндік береді. Глаукофан, гранат, фенгит және зоизит немесе басқа эпидот тобының минералдары – көк тақталы шыншырда кең таралған басқа минералдар. Базальтты аналық жыныстардан түзілген көк тақталы шыншырларда лаусонит немесе эпидот болады. Глаукофан + лаусонит немесе эпидоттың бірге кездесуі көк тақталы шыншырдың диагностикалық белгісі болып табылады. Лоусонит эклогитте де кездеседі, бірақ геологиялық жазбаларда сирек сақталады. Лоусонит эклогитіндегі кең таралған минералдық жиынтық – гранат + омфацит + лаусонит + фенгит + рутил ± глаукофан. Лоусонит гранаттың ішкі қосымшасы ретінде, матрицалық фаза ретінде және тамырларда кездеседі, бұл субдукция мен эксгумацияның егжей-тегжейлі тарихын ұсынады. Лоусонит көбінесе метабазальтты тау жыныстарында кездеседі, сонымен қатар метакерт және метакарбонат тау жыныстары сияқты метаседименттік тау жыныстарында да түзіледі. Ол сондай-ақ субдукция кезінде метасоматизм арқылы түзілетін тау жыныстарында, мысалы ультрамафикалық тау жыныстарының (серпентинит) және басқа тау жыныстарының жанасу аймағында да пайда болады. Лоусонит кристалдық құрылымында судың маңызды көзі болып табылады (11,5 салмақтық%), сонымен қатар оның құрамында уран, торий, қорғасын, стронций және сирек жер элементтері басқа минералдарға қарағанда көп мөлшерде кездеседі. Кейбір лоусониттерде темір, хром және титан да бар. Бұл элементтердің мөлшері әдетте бір кристалл ішінде өзгереді. Лоусониттің ыдырауы субдукция аймақтарында орташа тереңдіктегі жер сілкіністерін тудыратын механизмдердің бірі ретінде қарастырылады.
Lawsonite is a significant metamorphic mineral as it can be used as an index mineral for high pressure conditions. Index minerals are used in geology to determine the degree of metamorphism a rock has experienced. New metamorphic minerals form through solid state cation exchanges following changing pressure and temperature conditions imposed upon the protolith (pre metamorphosed rock). This new mineral that is produced in the metamorphosed rock is the index mineral, which indicates the minimum pressure and temperature the protolith must have achieved in order for that mineral to form. Lawsonite is known to form in high pressure, low temperature conditions, most commonly found in subduction zones where cold oceanic crust subducts down oceanic trenches into the mantle (Comodi et al., 1996). The initially low temperature of the slab and fluids taken down with it depress isotherms and keep the slab much colder than the surrounding mantle, allowing for these unusual high pressure, low temperature conditions. Glaucophane, garnet, phengite, and zoisite or other epidote group minerals are other common minerals in blueschist. Blueschists that form from basaltic parent rocks contain either lawsonite or epidote. The coexistence of glaucophane + lawsonite or epidote is diagnostic of the blueschist facies. Lawsonite also occurs in eclogite, although it is rarely preserved in the geologic record. A common assemblage in lawsonite eclogite is garnet + omphacite + lawsonite + phengite + rutile ± glaucophane. Lawsonite occurs as inclusions in garnet, as a matrix phase, and in veins, providing a detailed history of subduction and exhumation. Lawsonite most commonly occurs in metabasaltic rocks but also forms in metasedimentary rocks such as metachert and metacarbonate rocks. It also forms in rocks that form by metasomatism during subduction, such as in the contact zone of ultramafic rocks (serpentinite) and other rocks. In addition to being a major host for water (11.5 wt%) in its crystal structure, lawsonite contains significant amounts of trace elements such as uranium, thorium, lead, strontium, and rare earth elements relative to other minerals in blueschists and eclogites. Some lawsonite also contains iron, chromium, and titanium. The abundance of these elements typically varies within single crystals. The breakdown of lawsonite has been invoked as one mechanism by which intermediate depth earthquakes are generated in subduction zones.