Каритайна: ежелгі тарихы мен қазіргі жағдайы

Кіріспе

Каритайна (Karytaina) – Грекияның Аркадия аймағындағы ауыл және қауымдастық. Каритайна Альфей өзенінің оң жағалауындағы төбеде, Лусиос өзенінің құятын жеріне жақын орналасқан. Бұл ауыл ежелгі Врентхиде орналасқан жерде, ежелгі Греция дәуірінен бастау алады. 1205 жыл шамасында крестшілер басып алған кезде Каритайна Ахея франк княздығының барондығының орталығына айналды, ал Каритайна қамалы 13 ғасырдың ортасында Брайль бароны Джеффри жартасты тік беткейге салды. 1320 жылы аймақ Византияның бақылауына қайта оралды, ал 1460 жылы Осман империясының үстемдігіне түсті. Венеция билігінің қысқа мерзімінен (1687–1715) кейін Каритайна Осман империясының бақылауына қайта оралды және әкімшілік және сауда орталығы ретінде гүлденді. Каритайна және оның тұрғындары 1821–1829 жылдардағы Греция Тәуелсіздік соғысы кезінде көтерілгендердің алғашқыларының қатарында болды. Бүгінде Каритайна қорғалатын дәстүрлі елді мекен болып табылады және франк қамалының қалдықтарымен қатар, бірнеше ортағасырлық және Османдық ескерткіштері бар.

Орналасқан жері

Каритаина Аркадияның астанасы Триполиден, Мегаполиден және Стемницадан, Акрейовуни төбесінің еңістерінде, теңіз деңгейінен шамамен 550 метр биіктікте салынған. Бұл қала бұрын Гортина муниципалитетінің орталығы болған, оған Ацихолос, Кацимпалис, Котилио, Куруниос, Кипариссия, Маврия, Сараккини, Влахорраптис, Зони, Палайокастро, Карвунари, Крионери, Калывакия, Стронгило, Палату ауылдары кірген. 2011 жылғы жергілікті басқару реформасынан кейін ол Мегалополи муниципалитетінің құрамына кірді.

Тарих

Каритайнаның орны көбінесе ежелгі Бренте қаласымен байланыстырылады, бірақ 1205 жыл шамасында франктар басып алғанға дейін онда елді мекен болғаны анық, алайда археологиялық жәдігерлердің көп бөлігі сақталмаған. Грек археологы Н. К. Мутсопулос Каритайна қамалының ішінде 12 ғасырға жататын шіркеу болған деген болжам жасаған. Қаланың атының шығу тегі нақты емес: ең көп таралған теориялар бойынша, ол славян тілінен немесе Гортина сөзінің бұрмалануынан шыққан, бірақ оны грек тіліндегі жаңғақ – каридион сөзінен немесе Каритаина есімді әйел атынан шығарған деген пікірлер де бар. Франктардың басып алуы және Ахая княздығының құрылуымен Каритайна Мореяны крестшілер бөліп алған әскери-феодалдық иеліктердің біріне айналды. Каритайна ірі иеліктердің бірі болды және стратегиялық маңызы зор еді: оның орналасуы оған таулы Скорта аймағының оңтүстік бөлігін және Альфей өзенінің шатқалы арқылы Аркадия таулы аймағы мен Элида жазықтықтарын байланыстыратын басты жолды бақылауға мүмкіндік берді. Иелік Бриель немесе Брюйер әулеттеріне тиесілі болды. Үшінші барон, Бриельдің Джеффриі, Каритайна қамалын салдырып, 13 ғасырдың ортасында Франк Грециясының істерінде маңызды рөл атқарды, тіпті Вильярдуин әулетінің ханзадасы Вильгельм II-ге қарсы тұрды. Джеффридің 1275 жылы қайтыс болғаннан кейін иелік князьдыққа қайтарылып, кейін Вильярдуиннің Изабелласы мен оның қызы Савойдың Маргарет иелігіне өтті. 13 ғасырдың соңынан бастап Каритайнаға Мистрас қаласының византиялық гректерінің шабуылдары күшейді және 1320 жылы олардың қолына түсті. Осыдан кейін қала мен қамалы маңыздылығын жоғалтты және 1460 жылы Осман империясының басып алуына дейін 14-15 ғасырларда сирек айтылды. 17 ғасырдың Осман саяхатшысы Эвлиа Челеби қала туралы айтқанмен, оны араламады, ал Венеция үкімдігі кезінде (1687-1715) Венеция губернаторлары қамалды емес, қала туралы ғана еске алды. 1715 жылдан кейін Осман билігінің екінші кезеңінде қамал тасталып, қирады және 19 ғасырға дейін солай қалды. Қаланың өзі аудан орталығы (қаза) және, әсіресе бидай саудасы үшін маңызды сауда орталығы ретінде дамыды; сонымен қатар жібек және кілем тоқу орталығы болды. 18 ғасырдың басында Франсуа Пуквиль округте 28 170 тұрғыны бар 130 ауыл бар екенін жазды, оның 3000-ы Каритайнада тұрды. Басты көрікті жері – 13 ғасырға жататын франк қамалы, төбесіне салынған, ең биік нүктесі қаладан жоғары көтеріледі. Ол 110 метрден асатын ұзын қабырғалары және шамамен 40 метрлік негізі бар үшбұрышты қоршаудан және баронның резиденциясы ретінде пайдаланған қамалдың су қоймасының үстіне салынған орталық құрылымнан тұрады. Қамал Колокотронис тарапынан жөнделді, ол Құдай анаға арналған шағын шіркеу салдырып, қабырғалар сыртында үй салдырды.

The site of Karytaina is often identified with the ancient city of Brenthe, but although a settlement certainly existed there before the Frankish conquest in c. 1205, few archaeological remains survive. The Greek archaeologist N. K. Moutsopoulos has suggested the existence of a 12th century church inside the Karytaina Castle. The name of the town itself is of uncertain provenance: the most common theories are that it derives either from a Slavic root or is a corruption of Gortyna, but it has also been suggested that it derives from the Greek word for walnut, karydion, or from the female name Karitaina. With the Frankish conquest and the establishment of the Principality of Achaea, Karytaina became one of the secular baronies into which the Morea was divided by the Crusaders. Karytaina was one of the largest baronies, and of special strategic importance: its position allowed it to control the southern part of the mountainous Skorta region and, through the ravine of the Alpheios valley, the main route connecting the Arcadian plateau with the coastal plains of Elis. The barony belonged to the Briel or Bruyères family. The third baron, Geoffrey of Briel, built the Castle of Karytaina and played a major role in the affairs of Frankish Greece in the middle of the 13th century, repeatedly defying even the Prince William II of Villehardouin. After Geoffrey's death in 1275, the barony gradually reverted to the princely domain, and was later held by Isabella of Villehardouin and her daughter, Margaret of Savoy. From the late 13th century, Karytaina was increasingly threatened by the attacks of the Byzantine Greeks of Mystras, until it finally fell to them in 1320. The town and its castle lost their importance thereafter, and are only intermittently mentioned in the 14th–15th centuries until the time of the Ottoman conquest in 1460. The 17th century Ottoman traveller Evliya Çelebi mentions the town but did not visit it, while under Venetian rule (1687–1715) only the town, and not the castle, is mentioned by the Venetian governors. During the second period of Ottoman rule after 1715, the castle was abandoned and fell in ruins, and remained so until the 19th century. The town itself grew in importance as the centre of a district (kaza) and a marketplace, especially for wheat; it was also a centre for silk and carpet manufacture. At the turn of the 18th century, François Pouqueville recorded that the district comprised 130 villages with 28,170 inhabitants, of which 3,000 in Karytaina itself. The main sight is the 13th century Frankish castle, built at the top of the hill, with its highest point rising above the town. It consists of a triangular circuit wall, over 110 m in the long sides and ca. 40 m at its base, and a central structure which served as the barons' residence, built above the castle cistern. The castle was repaired by Kolokotronis, who erected a small church dedicated to the Virgin Mary, and built his house outside the walls.