Кіріспе

Дыбысты қалпына келтіру – жазылған дыбыстардағы кемшіліктерді (мысалы, сызылу, импульстік шу, сыңғырлау, дірілдеу, фондық шу және желілік гул) жою процесі. Дыбысты қалпына келтіруді жазба тасымалдағышында тікелей (мысалы, граммофондық пластинканы тазалау ерітіндісімен жуу) немесе компьютердегі дыбыстың цифрлық бейнесі арқылы (мысалы, AIFF немесе WAV файлы) жүргізуге болады. Жазбаны қалпына келтіру – бұл граммофондық пластинкалардың зақымдалған дыбысын қалпына келтіруге бағытталған дыбысты қалпына келтірудің нақты бір түрі. Қазіргі заманғы дыбысты қалпына келтіру әдістері әдетте аналогтық тасымалдағыштардан, мысалы лакталған жазбалардан, оптикалық көздерден және магниттік ленталардан дыбыс көзін цифрлық форматқа аудару арқылы жүзеге асырылады. Цифрлық ортаға енгеннен кейін, жазбаларды арнайы, дербес цифрлық өңдеу құрылдарымен, мысалы, декликерлер, декрекерлер, дегизерлер және диалогтік шуды басу құрылдарымен немесе цифрлық аудио жұмыс станциялары (DAW) арқылы қалпына келтіруге және тазартуға болады. DAW кең жолақты шуды азайту, декликинг және декракинг, сондай-ақ гул мен шуды жою үшін алгоритмдерді қолдана отырып, аномалияларды жою үшін әртүрлі автоматтандырылған әдістерді орындай алады. Дыбыс инженерлері мен дыбыс редакторлары көбінесе жазбалардан «паптар мен сықырлауларды» жою үшін DAW-ты пайдаланады, ал соңғы спектрографиялық «реттеу» әдістері дискретті жағымсыз дыбыстарды басуға немесе жоюға мүмкіндік береді. DAW ең кішкентай аномалияларды да алып тастауға қабілетті, көбінесе артефакттар мен оларды жоюдың басқа белгілерін қалдырмай. Толық автоматтандырылған шешімдер болғанымен, дыбысты қалпына келтіру кейде музыка мен кино түсіру техникасында тәжірибесі бар білікті дыбыс инженерлерін қажет ететін, уақытты көп алатын процесс болып табылады.

Шолу

Қазіргі таңда аудионы қалпына келтірудің көп бөлігі музыкалық дыбыс жазбалары және кинофильмдер мен телебағдарламалардың саундтректері үшін жасалады. Қайта қалпына келтірілген аудиоға деген сұранысты CD және DVD сияқты жаңа медиа тұтыну технологиялары күшейтті. Заманауи аудио көшіру жүйелері тыңдау тәжірибесін жақсарту үшін дыбыс көздерінің ең жақсы жағдайда болуын қажет етеді. Медиа мазмұнының иелері өздерінің медиа активтерінің коммерциялық құнын арттыру үшін өнімдерінде таза дыбыс болуының маңыздылығын түсінді. Осы қалпына келтіру жұмыстарының нәтижесінде көптеген аудио көздері цифрлық ортаға енгізіліп, болашақта пайдалану үшін сақталады. Өкінішке орай, өткен ғасырдың басынан бері жасалған көптеген дыбыс жазбалары мен кинофильмдердің саундтректері тиісінше сақталмауы және ұмытылуы салдарынан жоғалып кеткен. Кино саундтректеріне жиі өзгерістер енгізіледі. Мысалы, моно немесе стерео саундтрек алып, оны қазіргі заманғы 5.1 айналмалы дыбыс саундтрегіне қайта араластыру. Егер диалог, музыка және дыбыс эффектілерін қамтитын бастапқы дискретті аудио "бөлімдерінің" көздері қолданылып, дұрыс қалпына келтірілсе, жақсартулар маңызды және өте тиімді болуы мүмкін. Жыл сайынғы Грэмми сыйлығы қалпына келтірілген жазбаларды мойындау үшін "Ең жақсы тарихи альбом" сыйлығын тартады.

Соңғы өзгерістер

Лоренс Беркли ұлттық зертханасының екі зерттеушісі Виталий Фадеев пен Карл Хабер ескі жазба құралын жоғары ажыратымдылықтағы цифрлық фотосурет түсіру арқылы дыбысты қалпына келтіру әдісін тәжірибелеп жатыр. Олар 78 айналымдық пластинкадағы иектің бейнесін жасау үшін дәл оптикалық метрологиялық жүйені (силиций детекторларын сканерлеуге арналған) пайдаланады. Цифрлық файлды өңдегеннен кейін, олар иектің қабырғаларындағы өзгерістерді көрсететін дыбыс ағынын алады, бұл оларға фонографтың инесін пайдаланбастан пластинканы "ойнатуға" мүмкіндік береді. 2D суреттерді жылдам жасауға болады және олар 78 айналымдық пластинкалардағы жанындағы кесулердегі зерттеулерге лайық деп танылды. 3D әдісі де мүмкін, бірақ жазбаны фотосуретке түсіруге көбірек уақыт кетеді және үлкен цифрлық файлды сақтау үшін де көбірек орын қажет. 3D әдістері "жота мен сай" жазбалары (Pathé компаниясының ерте тік кесу әдісі), Эдисон цилиндрлері және Диктабелт рулондары сияқты жазық емес құралдар үшін қажет. Стереофонографиялық жазбалар үшін ішкі және сыртқы иектің қабырғаларының толық мәліметтерін түсіру үшін 3D бейнелеу қажет. 2007 жылдың жазында АҚШ Конгресі кітапханасы аудио, бейне және фильмдерді қалпына келтіру тобын Вирджиния штатының Калпепер қаласына көшірді, онда жаңадан аяқталған Packard Campus ұлттық аудиовизуалды сақтау орталығы орналасқан. Джин ДиАнна жазбалар бөлімінің басшысы. Архивте 3 миллионнан астам дыбыс жазбасы және синхронды дыбысы бар көптеген фильмдер мен бейнелер бар. Дыбыс бөлімінің миссиясы екі есе: ескі дыбыс жазбаларының қазынасын сақтау және коллекцияға қоғамның қолжетімділігін арттыру. Қолжетімділікті арттырудың бір жолы – аналогтық құралдарды мұқият цифрландыру. Кітапхана өзінің винил және шелак пластинкаларының кең жинағын жылдам цифрлық архивтеу үшін Фадеев/Хабердің 2D бейнелеу әдісіне қызығушылық танытты. Дыбысты қалпына келтіру жұмыстары цифрландырумен бірге жүргізіледі. Көп петабайттық үлкен сақтау массиві аяқталуға жақын; ол үлкен цифрлық аудио және бейне файлдарын сақтайды.

Субъективті мәселелер

Аудионы қалпына келтіру – субъективті процесс, және аудио инженері немесе дыбыс редакторы қолдана алатын көптеген стратегиялар немесе көзқарастар бар. Архивтік көзқарас бойынша аудионы қалпына келтіру жазбаны бастапқы жағдайына қайтаруға бағытталған, ал коммерциялық көзқарас жазбаны қалпына келтіріп қана қоймай, оны қазіргі заманғы тыңдаушыларға ең тартымды ету үшін жақсарту қажет дейді.