Кіріспе

Американдық метеоролог Джером Намиас (19 наурыз 1910 – 10 ақпан 1997) – американдық метеоролог, оның ғылыми еңбектері Эль-Ниньо құбылысын қамтыды.

Өмірбаян

Джером "Джерри" Намиас Коннектикут штатының Бриджпорт қаласында дүниеге келді. Ол оптометрик Джозеф Намиас пен Сейди Джейкобс Намиас отбасының екінші ұлы. Ол Массачусетс штатының Фолл-Ривер қаласында өскен. Мектепті бітіргеннен кейін Намиас Коннектикут штатындағы Веслиан университетіне төрт жылдық оқуға стипендия алды; алайда, әкесінің ауруы мен Ұлы депрессия кезеңінде Намиас үйде қалып, отбасына көмектесу үшін жұмыс іздеуге бел буды. Ол корреспонденциялық курстарға қатысып, метеорология саласында жұмыс істеуге мүмкіндік алды. Кейін ол Мичиган университетінде бір жыл оқыды, содан кейін 1936 жылы Массачусетс технология институтына (МТИ) ғылыми көмекші болып қабылданды. 1930 жылдары ол Шаңды дала құбылысын зерттеді. 1941 жылы МТИ-де магистр дәрежесін алды. 1941 жылдан 1971 жылға дейін ол АҚШ ауа райы бюросының (қазіргі Ұлттық ауа райы қызметі) ұзақ мерзімді болжау бөлімінің бастығы болды. 1940 жылдары ол 5 күндік болжамды, ал 1960 жылдары айлық және маусымдық болжамдарды жасады. Сонымен қатар, ол Солтүстік Африкадағы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде одақтастар үшін ауа райын болжауға жауапты болды. Намиас жолаушылар рейстері үшін ауа райын болжау жүйесін әзірлеуге көмектесті және мұхиттар мен атмосфера арасындағы өзара әрекеттестікті зерттеді. Ол Тынық мұхитындағы Эль-Ниньо құбылысын зерттеуге және оның жаһандық климатқа қатысы бар екеніне қатысты. 1971 жылы ол Скриппс институтына қосылып, алғашқы Эксперименталды климатты зерттеу орталығын құрды. Оның 1973 жылғы араб мұнай эмбаргосы кезінде жылы ауа райы туралы болжамы ішкі саясатқа зор көмек көрсетті.

Білім

Намиас Фолл-Ривердегі мемлекеттік мектептерде оқып, 1928 жылы Дурфи орта мектебін бітірді. Оған Веслиан университетінде төрт жылдық стипендия ұсынылды, бірақ алдағы экономикалық дағдарыс пен әкесінің денсаулығының нашарлауына байланысты Джером сол кезде үйде қалуды жөн көрді. Ұзақ уақыттан соң ол туберкулезбен ауырып, бірнеше жыл бойы үйде қамалды. Осы кезеңде ол Кларк университетінен метеорологияны қоса алғанда, корреспонденциялық курстарды оқыды. Ол бакалавр дәрежесін алмаса да, кейін Массачусетс технология институтынан ғылым магистрі дәрежесін алды (1941). Сонымен қатар, ол Рот-Айленд университетінен (1972) және Кларк университетінен (1984) құрметті докторлық диссертациясын алды. Вашингтондағы Ұлттық ауа райы қызметінде жұмыс істеген кезде Намиас МТИ-дегі жаңадан құрылған метеорология бөлімінің жетекшісі Карл Густаф Россбимен хат алмасты. Россбидің ықпалымен Намиас 1932 жылы МТИ-де бакалавриатқа түсті. Бірақ 1934 жылы ол МТИ-ден шығып, Ньюаркта және кейін Канзас-Ситидегі Trans World Airlines компаниясының жаңадан құрылған болжау бюросында жұмыс істеді, онда 1934 жылға дейін қызмет етті. 1934 жылы TWA үкіметтік әуе поштасымен жасасқан келісімшартынан айырылғандықтан, бұл жұмыс тоқтатылды, ал Намиас "МТИ және Блю-Хилл обсерваториясында жартылай уақыт жұмыс істеуге қуанды, тіпті студенттік стипендиямен күн көруге қайта үйренуге тура келсе де". 1934 жылы Намиас жоғары білім алуды шешті және МТИ-ге қарағанда оқу ақысы төменгі Миннесота университетіне түсті. Алайда, сол жылы ол денсаулығымен күресті (плеврит), және өзін-өзі оқытуды жалғастыру үшін Фолл-Риверге оралды. Фолл-Риверде ол атмосфералық инверсиялар туралы маңызды мақала жариялады (1936), бұл доктор Россбиді қайта таң қалдырды, ол Намиасқа 1936 жылдың күзінен бастап МТИ-де аспирантураға қабылдануға ұсыныс жасады. Ол МТИ-де оқу және жұмыс істеуін жалғастырып, 1941 жылы ғылым магистрі дәрежесін алды. Род-Айленд университеті Намиасқа 1972 жылы құрметті ғылым докторы (D. Sc.) дәрежесін берді, ал Кларк университеті 1984 жылы осымен бірге сыйлық берді.

Метеорология саласындағы мансап

1930-шы жылдардың басында туберкулезден емделгеннен кейін Намиас метеорология саласында жұмыс іздеді. Блю-Хилл метеорологиялық обсерваториясының қызметкері Х.Х. Клейтонға жазған бір өтініші нәтижесінде оған жұмыс ұсынылды. Намиас метеорологиялық деректерден болжамдар жасауға қатысты сынақтан өткен жеке сұхбатынан кейін жұмысқа қабылданды және Вашингтон қаласындағы ауа райы бюросына жіберілді. Ол әлемдік ауа райы жазбаларын және күннің ауа райына қатысты зерттеулерді жинақтаумен айналысты. NWS кітапханасында Намиас MIT-де Карл Г. Россбидің жаңа метеорология бөлімі шығарған ғылыми есептерді тапты. Ол Россбиге, еңбектердегі кейбір тұжырымдарға күмәнмен қараған хат жазды. Россби, күтпегендей, тез жауап беріп, Намиас айтқандардың бір бөлігінің дұрыс екенін мойындады және оны өзіне келуге шақырды. Россби Намиасқа зор ықпал етті. Ол Намиас үшін Шығыс Бостон әуежайындағы бөлімде қолданылатын зерттеу ұшақтарынан деректерді алу және талдау жұмыстарын ұйымдастырды. Кейде Намиас жұмыс күні он төрт сағатқа созылып, түрлі биіктіктегі желдің бағыты мен жылдамдығын анықтау үшін теодолит көмегімен шаналардың қозғалысын бақылауды қамтыды. 1934 жылы Россби, метеорологиялық бөлімдер құруға ниеттенген, қарқынды дамып келе жатқан авиакомпанияда жұмыс істеуге кеңес берді. Ол Trans World Airlines компаниясында жұмыс істей бастады, алдымен Ньюаркта, содан кейін Канзас-Ситиде трансконтиненталдық рейстерге болжам жасады. Алайда, TWA табысты үкіметтік әуе поштасы келісімшартынан айырылғаннан кейін уақытша штатты қысқартуға мәжбүр болды, ал Намиас жұмыссыз қалды. Ол осы кезде болашақты дұрыс болжай алатын сарапшы ретінде танымал болды. Ол биіктіктегі әуе шарымен рекордық ұшу жасаған Аугуст Пикардқа кеңес берді. Ол Нью-Йорктегі ұлттық желкендеу және ұшу байқауында көмектесті, онда Дупонт Намиас жасаған күшті фронттың өтуіне қатысты болжамды пайдаланып, Бостонға дейін ұзаққа желкендеу арқылы АҚШ үшін қашықтық рекордын жасады. 1936 жылы Намиас MIT-де жұмыс істеуге және оқуға оралды. Россби батыс желдеріндегі ұзын толқындар теориясын жаңадан бастаған еді және адамдарды оның дұрыстығына сендіруге тырысты. Россбидің идеяларын қолданудағы басты қиындықтардың бірі, әсіресе мұхиттар туралы деректердің жетіспеуі болды. Россбидің ұсынысы бойынша Намиас сандық бағалаулар арқылы жоғары деңгейдегі карта жасады, Солтүстік Атлантика және АҚШ үстіндегі ағын үлгілерін бағалады. Кейін Россбидің 1939 жылғы маңызды еңбегіне есімдері жазылмаған бірнеше авторлардың арасында Намиас та болды. MIT-де оқығанда Намиас изоэнтропиялық талдаулардың жақтаушысы болды. Осы тақырыпта жазған 1938 жылғы мақаласы үшін ол 1938 жылы Америка метеорологиялық қоғамының бірінші Кларенс Лерой Мейзингер сыйлығын алды. Ол сондай-ақ ұзақ мерзімді ауа райын болжаудың сенімді әдістерін әзірлеуге арналған MIT командасының мүшесі болды (бір аптаға дейін). Топтың жұмысы Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде АҚШ әскерінің назарын аударды, ал 1941 жылы Намиастан Вашингтондағы болжам жасау жұмысын басқару үшін MIT-ден бір жылдық демалыс алуы сұралды. Бір жылдық демалыс созылды, ал Намиас теңіз деңгейін карталау жұмыстарын бақылады, болашақ әскери ұшқыштар мен азаматтық болжаушыларды бірнеше оқу орталықтарында оқытты және бірнеше ауқымды әскери шабуылдар үшін ұзақ мерзімді болжамдар жасады. Ол Солтүстік Африкаға шабуыл жасау үшін теңіздің күйі туралы жасаған болжамы үшін әскери-теңіз министрі Франк Нокстан алғыс хат алды. Намиас сондай-ақ жарамсыз кемелерді жөндеу үшін басқа порттарға ауыстыруға қолайлы кезеңдер, Жапониядан келетін өртке қарсы шамалардың жолын болжау, Жапонияға шабуыл жасауға қолайлы және қолайсыз жағдайлар және бомбалау шабуылдарына қатысты метеорологияның кейбір аспектілері туралы болжамдар жасады. Доктор Россби соғыстан кейін Швецияға оралып, Халықаралық метеорология институтын құрды және Намиасты Стокгольмге шақырды. Ол сол жердегі уақытын жоғары ауа ағынының өзгеруін зерттеуге жұмсады. Ол және әріптесі Фил Клэпп 1949 жылы жоғарғы деңгейдегі желдердің асимметриялық өзгеруін сипаттайтын мақала жариялады, ал 1950 жылы индекс циклының маңызды зерттеуін жасады. 1953 жылы Намиас өзінің бес күндік болжау процедураларына жеткілікті сенімділік сезінді, оларды отыз күнге дейін ұзарта бастады. Ол сондай-ақ дауылдар туралы ай сайын ескертулер жариялай бастады. Бұл оған 1955 жылы Америка метеорологиялық қоғамының ең жоғары марапаты – ерекше ғылыми жетістіктер үшін сыйлықты әкелді. 1955 жылы Намиас Рокфеллер қоғамдық қызмет сыйлығын да алды, бұл оған таңдаған жерде бір жыл оқуға мүмкіндік берді. Ол осы қаржыны Стокгольмге қайта оралуға жұмсады. Ол жер және қардың атмосфералық қозғалысқа тигізетін әсерін түсіндіретін еңбектерін жариялады. 1955 жылғы мақаласында АҚШ-тың Ұлы жазығындағы топырақтағы ылғалдың Ұлы жазық құрғақшылығына атмосфераға берілетін жылу мөлшерін өзгерткені арқылы маңызды рөл атқаратыны туралы болжам жасалды. Намиас 1957 жылы Скриппс океанография институтының Калифорния ынтымақтастық балық шаруашылығы конференциясында (CalCOFI) сөз сөйлеуге шақырылды. Ол әдеттегі орташа биіктіктегі ерекше оқиғалар туралы стандартты баяндама жасады, содан кейін басқа спикерлерді тыңдау үшін отырып қалды. Тынық мұхитының шығысындағы судың айқын жылынуы (қазір Эль-Ниньо деп аталады) жақында болған еді. Оңтүстіктік балықтар солтүстік суларында ұсталды, ерекше тайфундар байқалды, атмосфера мен мұхит әдеттегіден өзгеше әрекет етті. Ауа райының қалыпты өзгеруінен болған бұл күрт өзгеріс Намиас назарын аударды, содан кейін ол ауа райы зерттеулерінде мұхит бетінің әсерін зерттеуге кірісті. Алайда, осы құбылысты түсінуге толыққанды көңіл бөлгені бірнеше жылдан кейін болды. Оның ұстазы Россби және жақын досы, қарындасының күйеуі Гарри Векслер жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды, сондай-ақ ол 1963 жылы жүрек талмасын бастан өткерді. 1964 жылы ол Бостонда автокөлік апатына ұшырады. Бюджеттік даулардан шаршаған ол 1964 жылы Ауа райы қызметінен зейнетке шығу туралы өтініш берді. Намиас NWS-тен кетті, бірақ зерттеулерін жалғастыру үшін Скриппске көшті. 1981 жылы Намиас Америка метеорологиялық қоғамынан ауа мен теңіз арасындағы өзара әрекеттерге қатысты пионерлік еңбектері үшін Свердруп алтын медалін алды.

Жеке

Намиас 1938 жылы Эдит Пайпертке үйленді. Олардың Джудит есімді бір баласы болды. Ол қайтыс болған кезде, әйелі, қызы және немерелері сақталып қалды. Ол 1989 жылы Калифорния штатының Ла-Холла қаласында инсульт салдарынан, дененің жартысы қозғалмайтын, сөйлей және жаза алмайтын жағдайда, сондай-ақ 1997 жылы пневмониядан көз жұмды. Ұзақ және қарқынды карьерасы бойы Намиас көлік жүргізуді ешқашан үйренбеді. Оны әрдайым әріптестері, студенттері немесе отбасы мүшелері жеткізетін.