Кіріспе
4 ғасырдағы грек философы, философ Эскин Спеттский (Αἰσχίνης Σφήττιος, б.з.д. 425 ж. – б.з.д. 350 ж.) немесе Эскин Сократтық (Αἰσχίνης Σωκρατικός), Лисанийдің ұлы, Афина қаласының Спетт аймағынан шыққан, жастық шағында Сократтың ізбасары болған философ. Тарихшылар оны сол аттас, бірақ тарихи тұрғыдан әлдеқайда ықпалды афиналық шешеннен ажырату үшін "Сократтық Эскин" деп атайды. Оның есімі кейде, бірақ қазір сирек Айшин немесе Эшин деп жазылады.
philosopher
Aeschines of Sphettus (Αἰσχίνης Σφήττιος, c. 425 BC – c. 350 BC) or Aeschines Socraticus (Αἰσχίνης Σωκρατικός), son of Lysanias, of the deme Sphettus of Athens, was a philosopher who in his youth was a follower of Socrates. Historians call him Aeschines Socraticus—"the Socratic Aeschines"—to distinguish him from the more historically influential Athenian orator also named Aeschines. His name is sometimes but now rarely written as Aischines or Æschines.
Эскин мен Сократ
Платонның айтуынша, Спеттен шыққан Эскин Сократтың соты мен өлім жазасына қатысқан. Сократтың қайтысынан кейін Эскин де Платон сияқты, Сократтың басты тұлғасы болған философиялық диалогтар жазғанын білеміз. Эскиннің диалогтары тек үзінділер мен кейінгі авторлардың цитаталары түрінде жеткенімен, ол ежелгі заманда Сократтың сөздерін нақты бейнелегенімен танымал болды. Джон Бернеттің сөзіне қарағанда, Эскиннің Сократтық диалогты беру стилі Ксенофонтқа қарағанда Платонға жақын болған. (Кейбір қазіргі ғалымдар Ксенофонттың еңбектері Платонның және/немесе Антистен мен Гермоген сияқты басқа сократтардың ықпалымен жазылғанын айтады. Ал Эскиннің еңбектері Сократ туралы жеке естеліктеріне негізделмегенін ойлауға ешқандай себеп жоқ.)
Анекдоттар
Диоген Лаертий өзінің «Эсхиннің өмірі» деген қысқаша еңбегінде, Эсхиннің қаржылық жағдайы нашарлағандықтан Сиракузадағы Дионисий Кішінің сотына барғанын, ал Дион Дионисийді тақтан түсіргеннен кейін Афинаға оралғанын айтады. (Егер бұл рас болса, Эсхин кем дегенде 356 жылға дейін өмір сүрген болуы керек, яғни ол Афинада қарттықтан қайтыс болған, өйткені 399 жылы Сократтың соты кезінде ол 18 жастан кіші болмауы мүмкін.) Сондай-ақ, ол риторикамен айналысып, сотқа қатысушылар үшін сөздер жазған делінеді. Афиней Лисий жазған, «Эсхинге қарсы» деген жоғалған айыптау сөзінен үзінді келтіреді, онда Эсхинның қарсыласы оны хош иіссу сатушы болып жұмыс істегенде қарыз алып, оны қайтармағаны үшін кінәлайды. Бұл оқиға таңғажайып – демекші, Эсхин Сократтың шәкірті болған және олар екеуі де ізгілік пен әділдік туралы көп айтқан. Басқа айыптаулардың ішінде, сөздерде Эсхин негізінен софист ретінде сипатталады. (Бұл дауды Эсхин өзінің қарыз берушісіне қарсы тудырған, бірақ Афинейдің цитатында нақты көрсетілмеген себептермен деп түсінеміз.) Диоген Лаертий Платонның «Критонына» қарсы, Сократты соттан кейін Афинадан қашуға шақырған Крито емес, Эсхин болғанын мәлімдейді; Диоген Платонның Аристоппен байланысы болғандықтан Эсхинге жамандық жасағаны үшін Платон аргументтерді Критонның аузына салғанын айтады. Бірақ Диогеннің бұл дерек көзі – Лампсактың Идомені, белгілі аңқаушы. Дельфилік Хегесандрдан (б.з.д. 2-ғасыр) Афиней арқылы Платонның Эсхинның жалғыз шәкірті Ксенократты ұрлап кеткені туралы хабарды естідік. Бірақ Хегесандр өте сенімсіз, ал бұл оқиғаның ешқандай растауы жоқ. Эсхинның өзіндік «философиясы» болғанына және оның ізбасарлары болғанына басқа ешқандай дәлел жоқ.
Шәкіртақы
Эскинге қатысты сақталған үзінділер мен цитаталарды неміс ғалымы Генрих Диттмар жинаған. Алайда, бұл жинақты итальяндық ғалым Габриэле Джаннантонидің Сократ жазбаларына арналған еңбегі алмастырды. Ағылшын тіліндегі аудармаларын табу қиын. Г. С. Филд Алькибиадтың кейбір үзінділерін аударған, қалғандарына парафраз жасаған және Цицеронның Аспазиядан алынған үзіндісін аударған. Соңғы кезде Дэвид Джонсон Алькибиадтан сақталған барлық үзінділерді аудармамен шығарды. Чарльз Кан Эскиннің жазбалары туралы толық, жаңа мәліметтер береді, сондай-ақ бұл тақырыптағы қазіргі орта әдебиеттерге көптеген сілтемелер келтіреді. Кан Эскиннің жазбаларының, жалпы алғанда сол дәуірдегі барлық сократтық диалогтардың әдебиет екенін және тарихи ақпараттың толық сенімді көзі бола алмайтынын айтады. Канның бұл пікірін А. Э. Тейлордың Платон мен Эскиннің Сократты бейнелеудегі тарихи мұраны адал сақтағаны туралы пікірімен салыстыруға болады.