Кіріспе
Жан Алинге Баою (Jean Alingué Bawoyeu, 18 тамыз 1937 жыл), француз тілінде «vieux sage» деп аталатын, мағынасы «ақылды қарт» деген Чад саясаткері, 1991-1992 жылдары Чад премьер-министрі болған. 1970 жылдары ол АҚШ және Франция елшісі қызметін атқарды. Кейін 1990 жылы Ұлттық Ассамблеяның төрағасы болды. 2008 жылдан 2010 жылға дейін Әділет министрі, ал 2010 жылдан 2013 жылға дейін Пошта және жаңа ақпараттық технологиялар министрі болып үкіметте қызмет етті. Христиан дінін ұстанатын ол, Оңтүстік Чадтағы Танджиле аймағында өсіп-өнді және сондан қолдау табады.
Jean Alingué Bawoyeu (born August 18, 1937), known in French as the vieux sage, which translates as "wise elder", is a Chadian politician who was Prime Minister of Chad from 1991 to 1992. During the 1970s, he served successively as Ambassador to the United States and France. Later, he was President of the National Assembly in 1990. He served in the government as Minister of Justice from 2008 to 2010 and as Minister of Posts and New Information Technologies from 2010 to 2013. A Christian, his base of support is in Tandjilé, in southern Chad, from which he originates.
Ерте мансап
Алинге 1937 жылы Форт-Ламиде дүниеге келген. 1977 жылдан 1979 жылға дейін Францияда елші болып қызмет етті. 1979 жылы Нджаменадағы бірінші шайқастан кейін орталық билік толығымен ыдырағаннан кейін, ол Уэдль Абделькадер Камугге басқаратын Оңтүстік тұрақты комитетінің бас хатшысы болды, бұл комитет Чадтың оңтүстігінің іс жүзіндегі үкіметі еді. 1982 жылы Бавоеу Гукуни Уэддейдің қаржы министрі лауазымына қысқа мерзімге тағайындалды. 1983 жылы Комитет құлағаннан кейін, ол Франсуа Томбалбае мен Феликс Маллум үкіметтерінде маңызды қызметтер атқарған басқа оңтүстік өкілдерімен бірге «Groupe des patriotes et democrates tchadiens» оппозициялық партиясын құрды. 1984 жылдың 27 сәуірінде Лагоста бұл топ «Forces Populares et Revolutionnaires du Tchad» күштерімен келісімге келді, мақсаты – Чад үкіметіне де, GUNT бүлікшілеріне де қарсы үшінші күш құру болды.
Ұлттық Ассамблеяның төрағасы және Премьер-Министр
Үкіметпен келісіп, Алинге 1988 жылғы 8 шілдеде президент Хиссен Хабре құрған конституциялық комиссияның төрағасы болды. Комиссияның міндеті жаңа конституцияны әзірлеу болды, ол ұлттық сауалнаманы, миссияларды және сұрақнамаларды қамтыды. Жаңа конституция 1989 жылғы 10 желтоқсанда референдум арқылы мақұлданды. Осы конституция негізінде 1990 жылғы шілдеде парламент сайлауы өтті, және Алинге Ұлттық Ассамблеяға сайланды. 1990 жылғы 5 тамызда жаңа Ұлттық Ассамблея алғашқы отырысын өткізгенде, ол Алингені Ұлттық Ассамблея төрағасы етіп сайлады. Алинге, Нджаменадағы жоғары тұрған азаматтық билік ретінде, ұлттық радио арқылы ел азаматтарын сабырлы болуға шақырды және өзінің әріптестерінен құралған уақытша үкіметтің басшылығын қабылдағанын, сондай-ақ елдегі француз әскерлерінің оны қорғап отырғанын мәлімдеді. Ол сондай-ақ генерал Дебимен келіссөздердің басталғанын және үкімет күштерін қаруларын төмендетуге шақырғанын қосты. Конституция бойынша президенттік лауазым бос болған жағдайда мемлекет басшысы лауазымын алуға құқылы болғанымен, Алинге осы мүмкіндікті пайдаланбады, орнына Дебидің келуіне дайындық жасауды жөн көрді. Кейін саяси мансабында ол осы қадамда әлсіздік пен қорқыныштылық танытты деген айыптауларға жауап беріп, егер ол билікке келгенде елді қажетсіз қан төгіске ұшырататынын айтты. Алинге мен Деби арасындағы билікті беру жөніндегі келіссөздер келесі күні Деби әскерлері астанаға кірген кезде басталды. 6 желтоқсанда Деби, Чадтың жаңа басшысы ретінде, Ұлттық Ассамблеяны таратып, 33 мүшеден тұратын Мемлекеттік Кеңестен құралған жаңа уақытша үкімет құрды, оның құрамына Алинге де кірді. 1991 жылғы 4 наурызда Деби Чад президенті болып жарияланды және ол келесі күні Мемлекеттік Кеңесті таратуға кірісті. Жаңа үкіметте Алингеге тиімсіздігі зор премьер-министр лауазымы берілді, ол 1992 жылғы 20 мамырға дейін осы лауазымды атқарды, содан кейін оның орнына, оны сияқты Оңтүстік Чадтан шыққан Джозеф Йодойман келді. Алинге бұл жұмыстан босатуды саяси мойындықсыздық деп қабылдады, ол уақыт өте келе оны президенттің жақтас қарсыласына айналдырды. Өкіметтік өкілеттігі кезінде, 1991 жылғы қазан айында Министрлер Кеңесі саяси партияларды тіркеуге бағытталған ұсыныстарды қабылдады, осылайша бірпартиялық жүйеге нүкте қойылды.
БЖЗ-нің пайда болуы
Премьер-министр болған кезінде ол жаңа саяси партиялардың бірі – Демократия және Республика Одағын (UDR) құрды; ол 1992 жылғы наурыз айында партияның ресми танылуына дейін оның президенті болып сайланды. Ұйым Чадтың ең белгілі саяси партияларының бірі деп есептелді. Алинге өз партиясын 1991 жылғы сәуірде Моен-Чаридегі бірқатар жас жергілікті кадрлар мен зиялылар құрған зерттеу тобымен біріктірді, олардың арасында 1995 жылы премьер-министр болған Коибла Джимаста да болды. Бұл одақ UDR-ді саяси феодалдық конгломератқа айналдырды, Алингедің жеке Танджиледегі базасын Моен-Чаридегі одақтастарымен біріктірді. Бұл одақ 1996 жылы ұсынылған конституцияны мақұлдау немесе мақұлдамау мәселесі бойынша ыдырауға бастады. Өткен референдумда Джимаста өзінің аймағында "иә" деп белсенді түрде үгіт жүргізді, ал Алинге "жоқ" дауыс берушілердің жетекші өкіліне айналды. Алинге бұрын "иә" деп дауыс беруді қолдаған, бірақ кейіннен 1996 жылғы наурызда оны азшылыққа түсірген партиясының ықпалымен "жоқ" деп дауыс беруге мәжбүр болды. Бұл бас тартудан кейін тағы бір маңызды Моен-Чари UDR саясаткері Абдулай Дьонума да бас тартты, бұл Моен-Чари – Танджиле коалициясының ыдырауына және Алингедің UDR партиясын тек аймақтық партия деңгейіне дейін төмендетті. Референдумға дейін Алинге 1993 жылы Ұлттық Егемендік Конференциясын (CNS) шақыру кезінде маңызды рөл атқарды. Ол саяси партияларды өкілдік еткен мүшелердің атынан сөйледі және 7 наурыздан бастап келіссөздердің шешуші кезеңдеріне төрағалық етті, олар үстелдегі соңғы мәселелерді анықтауға бағытталған. Атап айтқанда, ол сайлау өткізілгенге дейін өкілеттік мерзімінде қалатын ауыспалы заң шығарушы органның құрамы мен мөлшеріне байланысты туындаған күрделі дағдарысты шешуде маңызды рөл атқарды. Көптеген нәтижесіз дауыс беруден кейін Алинге, саяси партиялар атынан сөйлеген, ешқандай келіссөздер мен пікірталасқа жол берілмеген компромисстік ұсынысты ұсынды.
Сайлаулар
1996 жылғы 2 маусымда Алинге UDR туын көтеріп, тәуелсіздік алғаннан бергі елдің алғашқы бәсекелі президенттік сайлауына үміткер ретінде ұсынылды. Ол 8,31% дауыспен төртінші орынды иеленді. Алинге, тағы 14 оппозициялық кандидатпен бірге, президент Дебиге көмектесу үшін жасалған кең ауқымды әрекеттер мен заңсыздықтарға байланысты сайлаудың бірінші турында күшін жоюға тырысты, бірақ олардың 19 маусымдағы апелляциялық сотқа берген бірлескен өтініші қабылданбады. Алинге басқа кандидаттармен бірге сайлаушыларды екінші кезеңге бойкот жасауға шақырды. Оның партиясы UDR 1997 жылғы парламент сайлауына қатысып, төрт мандат алды. 1998 жылы ол Чад әскерлерінің Конго соғысынан шығуының жақтасы болды, себебі Чад пен Конго Киншаса арасында қорғаныс келісімі болмағандықтан, Конгода Чад әскерлерінің болуының заңдық негізі жоқ еді. Ол 2001 жылғы 20 мамырда өткен президенттік сайлауға қатысты, бірақ соңғы орынды иеленді, 2,05% ғана дауыс алды. Бұл көрсеткіш 1996 жылмен салыстырғанда, оның Танджиледегі бекінісінде 26%-ға, ал Нджаменада 14%-ға төмендеді. Барлық оппозициялық кандидаттармен бірге ол сайлаудың нәтижелерін жоққа шығарып, қайта сайлау өткізуді талап етті. Оның партиясы UDR 2002 жылғы парламент сайлауын және 2005 жылғы конституциялық референдумды бойкоттады. Соңғысының нәтижелері жарияланғаннан кейін, ол нәтижелер бұрмаланғанын мәлімдеді және Дебиді саяси династия құруға тырысқаны үшін айыптады. 2005 жылғы 26 наурызда Қоғамдық қауіпсіздік және көші-қон министрі Абдерахман Муса Алингенің паспортын жарамсыз деп алып қойды, осылайша оның 2005 жылғы 27 наурызда Париждегі оппозиция жетекшілерінің маңызды жиналысына қатысуына кедергі келтірді. Оппозициялық газеттер паспорттың жарамды екенін, Алинге 2002 жылдан бері сол паспортпен саяхаттағанын, ешкім оның жарамдылығына күмән келтірмегенін хабарлады. 2008 жылғы 23 сәуірде жарияланған премьер-министр Юсуф Салех Аббастың үкіметінде Алинге Әділет министрі болып тағайындалды. Ол Конституцияны қорғау үшін саяси партиялар координациясының төрт мүшесінің бірі болды.