Кіріспе
I Харихара, сондай-ақ Хакка және Вира Харихара I деп аталады, Виджаянагара империясының негізін қалаушы, ол 1336 жылдан 1356 жылға дейін билік жүргізді. Ол және оның мұрагерлері империяны басқаратын төрт әулеттің алғашқысы – Сангама әулетін құрды. Ол Бхавана Сангаманың тұңғыш ұлы болды. Хакка мен оның інісі Букканың ерте өмірі салыстырмалы түрде белгісіз және көптеген есептер әртүрлі болжамдарға негізделген. Теорияларға сәйкес, Букка мен Хакка Варангалдың Какатия патшасының әскеріндегі қолбасшылар болған. Варангал патшасы Мұхаммед бин Туглақтан жеңілгеннен кейін, Букка мен оның бауыры тұтқынға алынып, Делиге жіберілді, онда екеуі де ислам дінін қабылдады. Букка мен оның ағасы ақырында қашып, Видьяраньяның ықпалымен индуизмге қайта оралды және Виджаянагара империясын құрды. Баллаппа Данданайака, Хойсала патшасы Веера Баллала III-тің немересі, Харихараның қызына үйленген. Бұл Харихараның Хойсала сарайымен байланысты екенін көрсетеді. Билікке келгеннен кейін ол қазіргі Карнатаканың батыс жағалауындағы Баркуруға қамал салды. Жазбалардан оның 1339 жылы қазіргі Карнатаканың солтүстік бөлігін Гутидегі (Гути) резиденциясынан басқарып отырғаны көрінеді. Ол 1343 жылы Хойсаланың Веера Баллала III қайтыс болғаннан кейін бүкіл аймақты толық бақылауға алудан бұрын, бастапқыда Хойсала патшалығының солтүстік бөліктерін басқарды. Өзінің уақытындағы каннада жазуларында оны Карнатака Видья Вилас ("үлкен білім мен дағдылардың шебері"), Бхашеге таппува раяра ганда ("өздерінің уәделерін орындамаған феодалдарды жазалаушы") және Арирайавибхада ("душпан патшаларына от") деп атаған. Бауырлары арасында Кампана Неллур аймағын басқарды, Муддпа Мулабагалу аймағын басқарды, Мараппа Чандрагуттиді бақылады, ал Букка Рая оның оң жақтағы қолбасшысы болды. Оның алғашқы әскери табыстары Тунгабхадра өзені аңғарында билігін орнатты, ал біртіндеп ол Конкан мен Малабар жағалауының кейбір аймақтарына билігін кеңейтті. Сол кезде Хойсала билеушісі Веера Баллала III Мадурай сұлтанына қарсы шайқаста қайтыс болды, және осылайша туған бос орын Харихараның өзінің билігі астындағы барлық Хойсала аумақтарымен егемендік күш ретінде көтерілуіне мүмкіндік берді. 1346 жылы Срингери матасына жасалған сыйлық туралы жазуда Харихара I "шығыс және батыс теңіздерінің арасындағы бүкіл елдің" билеушісі ретінде сипатталған, ал Видья Нагара (яғни білім қаласы) оның астанасы ретінде көрсетілген. I Харихарадан кейін оның інісі I Букка Сангама әулетінің бес билеушісінің (Панчасангама) ішіндегі ең беделдісі болды.
The early life of Hakka and his brother Bukka is relatively unknown and most accounts are based on various speculative theories. According to the theories Bukka and Hakka were commanders in the army of the Kakatiya King of Warangal. After the King of Warangal was defeated by Muhammad bin Tughlaq, Bukka and his brother were taken prisoners and sent to Delhi, where they both converted to Islam. Bukka and his brother eventually escaped, reconverted to Hinduism under the influence of the sage Vidyaranya, and founded the Vijayanagara Empire. Ballappa Dandanayaka, a nephew of the Hoysala king Veera Ballala III, had married a daughter of Harihara. This shows that Harihara was associated with the Hoysala Court. Immediately after coming to power, he built a fort at Barkuru, on the west coast of present day Karnataka. It appears from inscriptions that he was administering the northern parts of present day Karnataka from his seat at Gooty (Gutti), Ananthpur district in 1339. He initially controlled the northern portions of the Hoysala Kingdom before taking full control over its entire range after the death of Hoysala Veera Ballala III in 1343. Kannada inscriptions of his time call him Karnataka Vidya Vilas ("master of great knowledge and skills"), Bhashege tappuva rayara ganda ("punisher of those feudatories who don't keep their promise"), and Arirayavibhada ("fire to enemy kings"). Among his brothers, Kampana governed the Nellur region, Muddppa administered the Mulabagalu region, Marappa oversaw Chandragutti and Bukka Raya was his second in command. His initial military exploits established his control over the valley of Tungabhadra River, and gradually he expanded his control to certain regions of Konkan and Malabar Coast. By that time, the Hoysala ruler Veera Ballala III had died fighting the Sultan of Madurai, and the vacuum thus created allowed Harihara to emerge as a sovereign power with all the Hoysala territories under his rule. An inscription dated 1346 regarding a grant to the Sringeri matha describes Harihara I as the ruler of "whole country between the eastern and the western seas" and describes Vidya Nagara (that is, the city of learning) as his capital. Harihara I was succeeded by his brother Bukka I who emerged as the most distinguished amongst the five rulers (Panchasangamas) of the Sangama dynasty.
Әкімшілік
Харихара – қабілетті әкімші еді. Виджаянагар – үш негізгі тілдік және мәдени аймаққа гегемония орнатып, олардың арасында саяси бірлік құрған Оңтүстік Үндістанның алғашқы мемлекеті болды. Патшалықтың әкімшілігі белгілі бір деңгейде орталықтандыруға қол жеткізді, бірақ центробектік тенденциялар үнемі пайда бола берді. Сангама әулетінің бауырлары бақылаған бастапқы бес раджьяға (провинция) жаңалары жаулап алынған жерлер қосылды. Осы аймақтардың ішінде және арасында бәсекелес әулеттердің күрделі мозаикасы түрлі деңгейде билік жүзеге асырды, бірақ кейбір тарихшылар айтқандай, толық дербестікке ие болған жоқ. Орталық әкімшіліктің кіріс және әскери бөлімдері болды, бірақ салық жинау және әскер шақыру ісінің көп бөлігі провинциялық губернаторлар мен олардың төменгі лауазымдағы қызметкерлерінің жауапкершілігінде болды. Орталық үкімет салыстырмалы түрде аз әскер ұстады, бірақ провинциялық губернаторлардың жерлеріне баға берді және әр провинцияның кірісінен қамтамасыз етілетін әскер санын анықтады. Харихара жаңа мемлекетке индустар мен Дели сұлтандары тарапынан туындайтын қауіп-қатерлерді жақсы сезінді. Ол Дели билеушілерінің шапқыншылығына қарсы қорғаныс үшін Бадами қаласының ескі бекінісін нығайтты. Готиді (Анантпур ауданында) Хойсала әулетінен қорғану үшін бекітті. Сондай-ақ Удайгириді мықты қамалға айналдырып, кіші інісі Кампананы оның басшысы етіп тағайындады. Өзінің қабілетті министрі Анатараса Чikka Удайяның көмегімен екі жүз жылдан астам уақыт бойы сақталған азаматтық әкімшілікті қайта ұйымдастырды. Наянкара жүйесі бойынша әскери қолбасшылар «найака» (жергілікті губернатор) болып тағайындалып, әскер жинау және жергілікті басшыларды бақылау мақсатымен мүліктерінен кіріс алды. Мемлекеттің ресурстарын арттыру үшін шаруаларды орманды кесіп, осы жерді өңдеуге мәжбүр етті. Патшалық стала, наду және симаға бөлінді. Әкімшілікті жүргізу және кірістерді жинау үшін бірқатар лауазымды адамдар тағайындалды.
The central administration had both a revenue and a military side, but the actual business of raising taxes and troops was mostly the responsibility of the provincial governors and their subordinates. The central government maintained a relatively small body of troops, but it assigned a value to the lands held by the provincial governors and determined the number of troops that were to be supplied from the revenues of each province. Harihara was fully conscious of the dangers which the parvenu state faced both from both Hindu rival kings and the Delhi sultans. He strengthened the old fort of Badami as a protection against invasions from Delhi rulers. He fortified Gooty in Anantpur District as a safeguard against Hoysala kings. He also converted Udayagiri into a strong fort and placed his younger brother Kampana in charge of it. With the help of his able minister Anantarasa Chikka Udaiya, he reorganized the civil administration that survived for more than two hundred years. Under the nayankara system, military commanders were appointed 'nayaka' (local governor) and granted income from estates for the purpose of raising troops and maintain control over local chiefs. In order to increase the resources of the state, he forced the farmers to cut down forests and bring this land under cultivation. The kingdom was divided into sthalas, nadus and simas. A number of officers were appointed to run the administration and collect the revenues.