Кіріспе

Enez ескі қала орталығынан тұрады, ол көрші Грекиямен шекараны құрайтын Meriç / Evros өзеніне тікелей жапсарлас; порты және Пирланта жағасы, лагуна арқылы оңтүстік-батысқа қарай 3 км қашықтықта; және Алтынқұм жағасы, тағы 2 км оңтүстікке қарай, ол негізінен жергілікті туристерге қызмет көрсететін курорттық аймақ ретінде дамыған. Enez Грекия шекарасына жақын болғанымен, құрлық арқылы шекарадан өтуге мүмкіндік жоқ. Грекияға өту үшін солтүстікке қарай Ипсалаға сапар жасау қажет.

Орналасқан жері

Қала Мерич өзенінің сол (шығыс) жағалауында орналасқан (грекше: Evros, тарихи түрде Хебрус), оның сағасы кеңейіп Сарос шығанағына (ежелгі Мелас шығанағы) және содан кейін Эгей теңізіне құяды. Енез кең батпақтармен қоршалған таулы қыратта орналасқан. Көне гректер дәуірінде ол Қара теңізден Эгей теңізіне қарай сауда жолында жатқан және шығыс және орталық Фракияда өндірілген ағаш пен жемістерді тасымалдауға арналған порты болған.

Ежелгі дәуір

Миф бойынша, ежелгі грек қаласы Айн/Аен қаласын құрған – Аполлон құдайының ұлы, Цизикстің әкесі Аней. Тағы бір мифтік билеуші, Посейдонның ұлы Полтис, Геракл Айнға келгенде оны құрметпен қарсы алды. Сол кезде Геракл Полтистің мақтанкеш інісі Сарпедонды Айн жағалауында өлтірді. Страбонның сөзіне қарағанда, Сарпедон – Айнға жақын жағалаудың атауы, сондықтан Полтис де, Сарпедон да эпонимдер болып саналады. Суда алғашқы қоныстанушылар Алопеконнес аралынан келген гректер болса, кейін Митилен мен Кимеден де қоныс аударушылар келгенін айтады, бұл Харпократионның жазғандарымен сәйкес келеді. Атауларының ұқсастығына байланысты Вергилий, Троя қирағаннан кейін Анейдің қала құрғанын жазды. Қаланың ежелгілігін растайтын нақты дәлел – "Илиада" да, Гомер Трояның фракиялық одақтастарын басқарған Пейрустың Айннан келгенін айтады. Геродот (7.58) пен Фукидид Айнды эолиялық колония деп санайды. Псевдо Скимн мен Скимн Хий (696) отарлаушылардың Лесбос аралындағы Митиленнен келгенін, ал Стефан Византий олардың (сондай-ақ?) Кумадан келгенін айтады. Страбонның (319-бет) мәліметінше, бұл жердің ежелгі атауы Полтиобрия болған, ал Стефан оны Апсинтус деп те атаған. 1463 жылы Мехмед II Айнды Мореяның қуылған деспоты Деметрий Палеологқа, аппанаж ретінде (Тасос және Самофракияның бір бөлігімен бірге) сыйға берді. Ол 1467 жылға дейін қаланың билеушісі болды, содан кейін опасыздыққа ұшырады. 1469 жылы венециялықтар қалаға қысқа мерзімге басып кірді.

Қазіргі заман

Қала өзінің атын Енос Мидия желісіне берді, ол Бірінші Балқан соғысының апатты салдарынан Осман империясының Еуропадағы шекарасын қысқа мерзімге белгіледі. Түріктер Екінші Балқан соғысында Едирне қаласын қайта басып алғаннан кейін шекара солтүстік-батысқа қарай жылжытылды. Энезде үлкен грек халқы тұрды және 19-шы ғасырдан бастап этникалық қақтығыстар мен ұлтшылдық талпыныстардың ықпалында болды. Түрік Тәуелсіздік соғысынан (1919–1923) кейін Лозанна шарты Түркияның қазіргі шекараларын анықтады және грек қауымдастықтарын Түркиядан, ал түрік қауымдастықтарын Грекия мен Болгариядан кетуге міндеттеді. Бір түндік ішінде Энез провинциялық шалқып жатқан, жабық шекараға тірелген қалаға айналды. Қала гарнизондық және әскери аймақ болды, және 21-шы ғасырға дейін шетелдіктерге кіруге тыйым салынды. Шетелдіктерге енді келуге рұқсат берілсе де, қазіргі Энез негізінен жергілікті туризм есебінен күш алып отыр. Жақсартылған тас жолдар Стамбулдан көптеген демалыс күндерін әкеледі. Алғашқы қалада халық саны тұрақты, ал жағалау жолағында жазда халық саны артып, қыста дерлік нөлге жетеді. Энез Еуропа құрлығындағы ең батыс түрік қаласы болып қала береді (Имброс аралын есептемегенде). Александруполи (Дедеагач) қаласы Грекиямен шекараның ар жағында орналасқан, бірақ екі қаланы батпақты қорғау аймағы және Эврос/Мерич өзенінің дельтасы бөліп тұрады, сондықтан қысқа сапарға шамамен 1,5 сағат уақыт кетеді. 2010 жылдардың соңы мен 2020 жылдардың басында аймақ Түркияны Еуропалық Одақтан бөлетіндіктен ерекше маңызға ие болды. Шекара маңындағы жағдай дамуды шектеді, бұл дельтадағы жануарлар дүниесі үшін жақсы жағдай жасады.

Көрікті жерлер

Энез – 12 ғасырда салынған Византиялық Әйя София шіркеуі (кейбір дереккөздер 6 ғасырды көрсетеді), бірақ солтан Мехмед II билік құрған кезде мешітке айналдырылды. 18 ғасырда мешіт бірнеше рет жөнделді, алайда 1965 жылғы жер сілкінісінен кейін қирап қалды. 2016 жылы жаңа қалпына келтіру жұмыстары басталды және мешіт 2021 жылы қайта ашылды. Мешіт Енез қамалының (түрікше: Enez Kalesi) қалдықтары ішінде орналасқан, ол Византия императоры Юстиниан I билік кезінде салынған және Балқаннан жасалған шабуылдарға қарсы қорғаныс мақсатында қолданылған болуы мүмкін. Хас Юнус Бей Түрбесі – бұл византиялық шіркеу ретінде пайда болған, қамалдан оңтүстікке қарай 300 метр қашықтықта орналасқан тарихи мешіт және зират. Хас Юнус би – Осман империясы үшін Энезді басып алған және осы жерге жерленген қолбасшы. Энез курортындағы жалғыз тарихи ескерткіш – Сахил Кервансарайы, ол Османдық кервансарайдың құрылысы, бұл кеден кеңсесі ретінде де қызмет еткен болуы мүмкін. Ол 16 ғасырға дейін сақталған деп есептеледі, сол кезде ол қазіргідей 500 метр қашықтықта орналасқан жағалауда тұрған. Жергілікті тұрғындардың айтуынша, ол Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскери мақсатта қолданылған, сондықтан ол «Англия казармасы» (İngiliz Kışlası) деп аталады.

Дін тарихы

Қала 4-ші ғасырда епископтық орынға ие болды, епископ Олимпидің басшылығымен. Ариандар Констанций II билігінде оны епископтықтан қуды. Алғашында ол Родопа Рим провинциясының астанасы Траянополис қаласының қарастырылатын епископтығы болды, бірақ Псевдо-Эпифанийдің "Епископтық тізімінде" (шамамен 640 ж.) автокефальды архиепископтыққа айналды және 11-ші ғасырдың соңында жеке метрополиялық орынға (қарастырылатын епископтықтары жоқ) көтерілді. Макарий Халкидон соборында (451 ж.), Пауыл Константинополдің екінші соборында (553 ж.), Георгий 692 жылғы Трул соборында, ал Иоанн Константинополдің Фотий соборында (879 ж.) қатысты. Тағы бір Иоанн 1030/38 жылдардағы соборларға, ал Михаил 1092 және 1094 жылдардағы соборларға қатысты. 1285 және 1315 жылдар аралығында бұл орын Писидиядағы Антиохия митрополитіне берілді. 1361 жылы кафедра Макре митрополитіне, екі жылдан кейін Сугдая митрополитіне, ал 1369 жылы Атира епискобына берілді. 1923 жылы Грекия мен Түркия арасындағы халық алмасуға дейін ол Грек православие шіркеуінің тұрақты орыны болып қалды. Қазір тұрақты епископтық емес, Aenus католик шіркеуінің титулярлық орыны ретінде тізімделген.