Израиль шарап өндірісінің шолуы

Кіріспе

Израильдегі шарап өндірісінің шолуы

Израильдік шарапты жүздеген шарап зауыттары өндіреді, олардың мөлшері шағын бутик кәсіпорындарынан бастап жылына он миллионнан астам бөтелке өндіретін ірі компанияларға дейін жетеді. Израиль жерінде шарап ежелгі заманнан бері өндіріліп келеді. Рим дәуірінде Римге шарап экспортталған, бірақ мұсылман билеушілері тұсында шарап өндірісі дерлік тоқтатылған. Крестшілер кезінде шарап жасау уақытша жанданды. Қазіргі израильдік шарап өнеркәсібін Бордодағы Шато Лафит Ротшильд иесі, барон Эдмонд Джеймс де Ротшильд қалады. Бүгінде израильдік шарап өсіру бес аймақта жүзеге асырылады: Галиле (Галилея, Голан биіктіктерін қоса), биік орналасқан, салқын желдер соғатын, күндізгі және түнгі температураның айқын өзгерістері мен бай, жақсы кеуекті топырағы бар шарап өсіруге ең қолайлы аймақ; Иерусалим қаласын қоршап жатқан Яһуда таулары; Яһуда таулары мен Жағалау жазығының арасында орналасқан Шимшон (Самсон); Негев – жартылай шөлді, тамшылатып суару арқасында жүзім өсіру мүмкін болған аймақ; және Жерорта теңізі жағалауына жақын, Хайфаның оңтүстігінде орналасқан Шарон жазығы, Зихрон Яков және Биньямина қалаларын қоршап, Израильдегі ең ірі жүзім өсіретін аймақ болып табылады. 2012 жылғы мәліметтер бойынша, Израильде 12 355 акр жүзімдіктер бар.

Ежелгі және классикалық дәуір

Исраил жерінде жүзім өсіру библиялық дәуірден бері бар. Ескі өсиет кітабында жүзім жемісі Исраил жерінде өсетін жеті бағалы жемістің бірі ретінде тізімделген (Ескі өсиет. 8:8). Исраилдің Месопотамия мен Египет арасындағы тарихи шарап сауда жолында орналасқандығы, аймаққа шарап жасау білімі мен әсерін әкелді. Шарап ертедегі израильдіктердің дінінде маңызды рөл атқарды, жүзім өсіру, жинау және шарап жасау суреттері діни ұғымдарды түсіндіру үшін жиі қолданылды. Рим дәуірінде Израильден Римге шарап экспортталды, ең ізделісті шараптар – амфораға шарапшының аты жазылған, ескі жылдардағы шараптар болды.

Орта ғасырлар

Ислам үкімділігі шектеген шарап жасау, шамамен 1100-1300 жылдар аралығында крестонос мемлекеттерінде уақытша қайта жанданды, бірақ ислам үкімділігінің қайта орнауы және одан кейінгі еврей халқының таралуы осы өндірісті қайтадан тоқтатты.

Израиль тәуелсіздік алғаннан кейін

Қазіргі заманғы тарихының көп бөлігінде Израиль шарап өнеркәсібі негізінен еврей қауымдастықтарына әлем жүзіне экспортталатын кошер шараптарын өндіруге бағытталған. Бұл шараптардың сапасы әртүрлі болды, олардың көптегені сапаға қарағанда жоғары өнімді жүзімдіктерден көп мөлшерде өндірілді. Көптеген шараптар сәл тәтті болды. 1960 жылдардың соңында «Кармель» шарапханасы құрғақ дастарқан шарабын жасаған алғашқы израильдік шарапхана болды. Бүгінде Израиль шараптарының 15%-дан азы ғибадатқа арналған мақсаттар үшін өндіріледі. Үш ірі өндіруші – «Кармель» шарапханасы, «Баркан» шарап қоймалары және «Голан биіктіктері» шарапханасы – ішкі нарықтың 80%-дан астамын құрайды. АҚШ – ең ірі экспорттық бағыты.

Климат және география

Израильдің климаты ерекше Жерорта теңіздік типке жатады, ел Сан-Диего және Мексика – АҚШ шекарасымен шамамен бірдей ендікте орналасқан. Жылдың екі негізгі мезгілі бар: сәуірден қазанға дейінгі ыстық, ылғалды жазғы маусым, онда жауын-шашын өте аз болады, және қазанның соңынан наурызға дейінгі суық, жаңбырлы қысқы маусым. Қыс мезгіліндегі орташа жауын-шашын мөлшері шамамен 50 см (20 дюйм) құрайды, ал кейбір аймақтарда жылына 90 см (35 дюйм) дейін жауады. Сенімсіз дереккөз: дата=2021 жылдың қарашасы. Израиль шарабы бес аймақта өндіріледі: Ғалилея (Голан биіктіктері, Жоғарғы Ғалилея және Төменгі Ғалилея кіші аймақтарын қамтиды); Оңтүстік Батыс жағалау мен Жағалау жазығы арасында орналасқан Самсон аймағы; Негев шөлі; Батыс жағалау және Жерорта теңізі жағалауына жақын, Хайфаның оңтүстігінде орналасқан Шарон жазығы. 2012 жылғы мәліметтер бойынша, Израильде 50 000 дунам жүзімдіктер бар. Сенімсіз дереккөз: 2021 жылдың қарашасы. Израильде отырғызылған жүзімдіктердің 80%-дан астамы Оңтүстік Батыс жағалауда, Самсон және Ғалилея аймақтарында шоғырланған.

Жүзім сорттары

Исламның бірнеше ғасырлық үкімдігі кезінде алкогольді ішімдіктердің өндірілуіне тыйым салынды, бұл исламдық диета заңдарының бір бөлігі болды. Мұсылман үкімдігі кезінде елде өсірілген ежелгі жүзүмдіктер шарап жасау үшін емес, тек тамаққа пайдалану үшін қолданылды. Араб географы әл-Мукаддаси (985 ж.б.э.) өз заманында Палестинадағы ең жақсы кішміздер 'Айнуни және Дури деп аталатын түрлерден дайындалғанын, олар Бейт 'Айнун мен Дурада өскен жүзімдерден жасалғанын жазды, бұл орындар Хебронның солтүстік-шығысы мен оңтүстік-батысында орналасқан. 19 ғасырдың ортасы мен соңында елде еуропалықтар қоныстанған кезде араб шаруалары өсірген жүзімнің сорттарының атауларында ақ сорттардың ішінде Хеврони, Дабуки, Марави (сонымен қатар Хамдани), Халбани, Шарвиши, Жандали, ал қызыл сорттардың ішінде Зейтани, Каркашани, Разаки, Караши, Балути (Балади) және Битуни сияқты атаулар болды. Олардың көпшілігі Бетлехем немесе Хеброн аймақтарында, негізінен арабтар өсірді және атаулары олардың араб тегін көрсетеді. Бұл сорттар сол кездегі еврей шарап зауыттарына сатылды. Бүгінде шарап өндірісі негізінен 19 ғасырдың соңында импортталған француз жүзімдерінің сорттарынан тұрады. Ең көп егілген сорттарға Каберне Совиньон, Шардоне, Мерло және Совиньон Бланк жатады. Соңғы кезде танымалдылығы артып келе жатқан жаңа сорттарға Каберне Франк, Гевурцтраминер, Мускат Канелли, Рислинг және Сира жатады. Басқа да маңызды дәрежеде егілетін сорттарға Emerald Riesling, Muscat of Alexandria және Argaman гибриді жатады. Израильдіктердің шарапқа орташа жылдық тұтынуы бір адамға шаққанда 4,6 литрді құрайды.

Энотуризм

2008 жылдың басында Зихрон Яков пен Биньямина арасындағы төбелерде ауданның туризмін және Израильдегі энотуризмді жалпы дамыту мақсатында шарап паркі ашылатыны жарияланды.

Шарап сыншыларының бағасы

2005 жылдан 2012 жылға дейін жыл сайын Израильдің жетекші шарап сыншысы және Haaretz газеті үшін тамақ және шарап сыншысы Даниэль Рогов өзінің «Израиль шараптарына нұсқаулық» кітабында израильдік шараптарды бағалап келді. 2012 жылғы басылымда Рогов 150-ден астам израильдік шарап зауытынан алынған 2500-ден астам шарапты сипаттап, сұрыптап, рейтинг берді. Бүгінде израильдік шарап зауыттары әлемдік шарап индустриясынан жоғары баға алып, маңызды шарап сыйлықтарын жеңіп жүр. Израильдік шарап зауытының әлемдік аренадағы алғашқы жетістіктерінің бірі – 2001 жылы Domaine du Castel шарапханасының ақ шарабы ең жақсы жаңа өнімдердің бірі ретінде таңдалды. 2012 жылы Голан Биіктіктері шарап зауыты Wine Enthusiast журналынан Wine Star сыйлығын алды. Голан Биіктіктері шарап зауыты 2011 жылғы Vinitaly байқауында «Ең жақсы шарап өндірушісі» атағын Gran Vinitaly арнайы сыйлығымен бірге жеңіп алды. Шарап сарапшысы Роберт Паркер бес жылдан бері Израиль шараптарын бағалап келеді, осы кезеңде көптеген израильдік шараптар 90 балдан жоғары ұпай жинады. Yatir Winery шарапханасының Yatir Forest шарабы жеті жыл қатарынан 90 балдан жоғары баға алды, ал Domaine du Castel шарапханасының Grand Vin шарабы да осы жетістікті қайталады. Яһуда тауларындағы Flam Winery шарапханасының Cabernet Reserve шарабы француздық La Revue Du Vin France журналының «100 үздік шарап» тізіміне енді. Galil Mountain Winery 2011 жылы Франциядағы Vinexpo 2011 көрмесінде өткен Citadelles du Vin 2011 байқауында екі жүлде жеңіп алды. Әйгілі британдық шарап сыншысы Хью Джонсонның шарап кітабында Domaine du Castel шарапханасы толық 4 жұлдызды, ал Yatir Winery шарапханасы 3 жұлдызды баға алды, бұл 2008 жылдан бері қол жеткізілген ең жоғары рейтинг. Хью Джонсон сондай-ақ Domaine du Castel Grand Vin шарабын әлемнің түкпір-түкпірінен таңдалған өзінің 200 сүйікті шарапының бірі деп атады. Израильдің қызыл, ақ және розе шараптары Роберт Паркер мен Оз Кларктан да жоғары баға алды. Паркер 2007 жылы израильдік шараптарды алғаш рет бағалағанда, 14 шарапқа 100 балдық жүйе бойынша 90 балдан жоғары ұпай берді, оларды әлемдік деңгейдегі деп таныды. Кларк өзінің Pocket Wine Book 2010 кітабында екі израильдік шарапхананы – Domaine du Castel және Yatir Winery-ді қосты. Wine Spectator журналының бас редакторы Ким Маркус 1990 жылдары израильдік шарап зауыттарына қызығушылық танытпаған, бірақ 2008 жылы сапаның, әсіресе қызыл шараптың айтарлықтай жақсарғанын жазды.

Annually from 2005 to 2012 Daniel Rogov, Israel's leading wine critic and Food & Wine Critic for Haaretz, ranked Israeli wines in his Rogov's Guide to Israeli Wines. In the 2012 edition, Rogov describes, sorts and ranks more than 2500 wines from over 150 Israeli wineries. Today Israeli wineries receive recognition from the worldwide wine industry as they are highly rated and win the most important wine awards. One of the first accomplishments by an Israeli winery in the global world of wines was made by Domaine du Castel when their white wine was chosen as one of the best new releases in 2001. In 2012, Golan Heights winery received a Wine Star award from Wine Enthusiast magazine. The Golan Heights winery has also won the Gran Vinitaly Special Award as the best wine producer title in Vinitaly competition of 2011. The wine advocate Robert Parker has been rating Israel's wines for more than five years now, when many Israeli wines received a score of more than 90. Yatir Forest wine by Yatir winery scored above 90 points for seven consecutive vintages, the same was achieved by Domaine du Castel's Grand Vin wine. The Cabernet reserve of Flam winery of the Judean Hills, was included in the French La Revue Du Vin France magazine list of 100 outstanding wines. Galil Mountain winery won two awards in the Citadelles du Vin 2011 competition which was held at the Vinexpo 2011 in France. In Hugh Johnson's wine pocket book, written by the British important wine critic, Domaine du Castel winery received the full 4 stars and Yatir winery 3 4 stars, the highest rating available, since 2008. Hugh Johnson has also selected Domaine du Castel's Grand Vin wine to be one of his personal 200 favorite wines from all around the world. Israel's reds, whites and rosés also have been praised by Robert Parker and Oz Clarke. When Parker first reviewed Israeli wines in 2007, he awarded 14 of them more than 90 out of a maximum 100 points, rating them world class. Clarke included two Israeli wineries, Domaine du Castel and Yatir Winery, in his Pocket Wine Book 2010. Kim Marcus, managing editor of Wine Spectator magazine, was not impressed by Israel's wineries in the 1990s, but in 2008, he wrote that quality had improved immensely, especially the red wines.

Кошерлік шарап

Кошер деп саналуы үшін шарапты жүзім езілгеннен бастап тек сақты еврейлер ғана ұстауы керек. Егер шарап қайнатылса немесе пастеризацияланса, онда оның кошер статусы жоғалмай, кез келген адам ұстауы мүмкін. Сонымен қатар, кошер шарапқа кошер емес ингредиенттер немесе исінгласс, желатин немесе казеин сияқты тұндырғыштар қосылмауы тиіс. Израиль шараптарының барлығы кошер емес болғанымен, Израильдегі ірі өндірушілердің көпшілігінде кошер сертификаты бар.

Араб христиан шарап өндірушілері (кошер емес)

Израильде кем дегенде екі араб шарап өндірушісі бар, екеуі де христиан. Олар Ливан шекарасына жақын орналасқан Ашкар шарап зауытын және Жаскала шарап зауытын тиісінше басқарады. Кафр Ясифтегі шарап зауытын Икрит ауылының христиан тұрғындарының ұрпақтары басқарады. Жаскала шарап зауыты Жиш қаласында орналасқан. Шарап кошер емес және өндірушілер Назарет, Хайфа, Рамалла, Иерусалим және Акра сияқты қалалардағы араб мейрамханаларына, сондай-ақ Тель-Авивтегі кошер емес мейрамханаларға қызмет көрсетеді. Израильдік шеф-аспаз Йотам Оттоленги олардың клиенттерінің бірі болып есептеледі.

Экспорттық мәселелер

"Иудея таулары" мен Голан биіктіктерінен шыққан шараптар Израильдің оккупациялаған аумақтарына сілтеме жасауы мүмкін. Бұл мәселе шетелде заңдық талас-тартыс тудырады. 2011 жылы Бейбітшілік үшін әйелдер коалициясы жасаған есепте зерттеушілер Израильдің ірі шарап зауыттарының барлығы Голан биіктіктері мен Батыс жағалаудың оккупацияланған аумақтарынан жиналған жүзімді пайдаланатынын мәлімдеді. Салық жеңілдіктерін пайдаланып, Израильдің ең ірі өндірушісі – Баркан шарап зауыты, Петах Тиквадағы ескі шарап зауытының негізінде Батыс жағалаудағы Баркан өнеркәсіптік паркінде өндіріс орнын құрды. 2011 жылы Батыс жағалауда Израиль кәсіпкерлері басқаратын 29 шарап зауыты бар екені, ал Голан биіктіктерінде 14 шарап зауыты бар екені анықталды. Батыс жағалаудағы ірі өндіріс орталықтарының бірі Шило, Эли, Рехлим және Маале Левона елді мекендерімен шектелген аумақта орналасқан, бұл жерлер палестиналықтарға тиесілі немесе талас даулы болып табылады. Ятир шарап зауыты ресми түрде Израильдің танылған шекарасында орналасқан, бірақ жүзім Батыс жағалаудағы Бейт Ятир, Кармел, Маон және Сусия сияқты елді мекендерде өсіріледі. 2015 жылдың қарашасында Еуропалық Одақ оккупацияланған аумақтарда өндірілген өнімдерге "Израильде жасалған" деген таңбаны қолдануға тыйым салды және Израиль қоныстарында өндірілген шараптарды "израильдік" деп сипаттау "жалған, шатастыратын және алдаушы" екенін мәлімдеді. Каттенбергтің бастапқы шағымын Канаданың азық-түлік инспекциясы (CFIA) қабылдады, бірақ бірнеше сағаттан кейін CFIA Канада мен Израиль арасындағы еркін сауда келісімі (CIFTA) тұтынушылардың құқықтарын қорғауға қатысты ұлттық заңдарға басымдық беретінін растады. Алайда, бұл кейбір тұтынушылар мен Парламент мүшелерінен қосымша шағымдарды тудырды. Systembolaget компаниясы бұл мәселені шешу үшін өнімнің шығару орнын сөрелерде де, каталогтарда да көрсетуден бас тартып, шарапты "басқа шығу тегі" ретінде жіктеді. Дау кезінде шараптар өзгеріссіз қалды және өндірушінің ағылшын тіліндегі таңбалары сақталды. 2013 жылдың 12 ақпанында Der Spiegel журналы Израильдің Голаннан шығарылған өнімдерді "Израильде жасалған" деп жалған таңбалап, шарапты мысал ретінде келтірді. 2019 жылдың маусым айында Еуропалық соттың бас адвокаты 2018 жылы француз сотының Батыс жағалаудағы израильдік шараптардың шығу тегін көрсету талабын алып тастаған шешімінің жарамсыз екенін мәлімдеді. Міндетті шешім 2019 жылдың 12 қарашасына дейін кейінге қалдырылды, сол күні сот бөлшек саудагерлердің азық-түлік тауарын сату кезінде олар оккупацияланған аумақтардан, соның ішінде Шығыс Иерусалимнен келетінін және израильдік қоныста өндірілгенін көрсетуі керек екенін растады. 2020 жылы Нидерландтың азық-түлік және тұтыну өнімдерінің қауіпсіздігі басқармасы "Христиане для Израиля" христиандық сионисттік ұйымын Кириат Арбада (Хебронның жанында) "Иудея мен Самариядағы израильдік ауылда жасалған" деген таңбамен сатылған шараптарды сатуы үшін ескертті, бұл таңба бұрын "Израильде жасалған" деп көрсетілген еді.

Several wines such as the one coming from the "Judean Hills" and the Golan Heights, may actually refer to areas that are Israeli occupied territories., which is a subject of legal contention abroad. In a 2011 report drawn up by the Coalition of Women for Peace, the researchers concluded that all major Israeli wineries use grapes harvested from the occupied territories of the Golan Heights and the West Bank. Taking advantage of tax breaks, Israel's largest producer, Barkan Wine Cellars, which grew out of an old winery in Petah Tikva established a plant in the West Bank's Barkan Industrial Park. By 2011 it was estimated that the West Bank had 29 wineries run by Israeli entrepreneurs, as opposed to 14 in the Golan Heights. One of the largest of the West Bank operations is in the area circumscribed by the settlements of Shilo, Eli, Rechlim and Ma'ale Levona, on land owned or claimed by Palestinians. In the case of the Yatir winery, technically it is located within Israel's recognized boundaries, but the grapes are grown in West Bank settlements across the divide such as Beit Yatir, Carmel, Ma'on and Susya. In November 2015 the European Union determined that settlement products could not use the label "Made in Israel". ruled that characterizing wines produced in Israeli settlements as 'Israeli' was "false, misleading and deceptive." Kattenberg's original complaint had been accepted by the Canadian Food Inspection Agency (CFIA), only to be overruled within hours, with the CFIA affirming that the Canada–Israel Free Trade Agreement (CIFTA) overrode domestic consumer protection laws. However this prompted further complaints, from some customers and a Member of Parliament. Systembolaget's solution was to simply remove all reference to the product's country of origin on shelves and in catalogues, classifying the wine as of "other origins." The actual bottles remained unchanged throughout the controversy, and carried the producer's English language labels. On 12 February 2013, Der Spiegel reported that Israel falsely labels products from Golan as "made in Israel", mentioning wine as one example. In June 2019 the Advocate general of the European Court of Justice set forth his advisory legal opinion that a decision made by a French court in 2018, which waived the requirement to identify the origin of Israeli wines in the West Bank, was invalid. A binding decision was deferred to November 12, 2019, at which date the court confirmed that retailers must specify in their labelling when selling foodstuffs if they come from the occupied territories, including East Jerusalem, and whether they are produced in an Israeli settlement. In 2020, the Netherlands Food and Consumer Product Safety Authority warned the Christian Zionist organisation "Christenen voor Israël" for selling wines produced in Kiryat Arba (near Hebron) with the designation "Made in an Israeli village in Judea and Samaria", already having been changed from "Made in Israel".