Кіріспе
Фиджилік саясаткер Жико Фатафехи Лувени (шамамен 1946 – 22 желтоқсан 2018) – фиджилік саясаткер және Фиджи Парламентінің спикері. Спикер лауазымына тағайындалу үшін ол FijiFirst партиясының мүшелігінен кетті. Себебі Фиджи Конституциясының 77(1)(а) және 77(7)(b)(ii) баптарына сәйкес, Фиджи спикері Парламент мүшесі бола алмайды және саяси партияға мүше жата алмайды.
Jiko Fatafehi Luveni (c. 1946 – 22 December 2018) was a Fijian politician and Speaker of the Parliament of Fiji. She was a member of the FijiFirst party before resigning her party membership in order to take up the position of Speaker. This was because the Fijian Speaker is not a Member of Parliament and cannot be a member of a political party pursuant to section 77(1)(a) and section 77(7)(b)(ii) of the Fijian Constitution.
Ерте өмір
Лувени, бұрын дүкенші болған, кейін кеме қатынасы магнатына айналған адамның қызы, Лау архипелагындағы Оно-и-Лау аралындағы Нукуни ауылынан шыққан. Ол Лаутока фиджи мектебінде, содан кейін Сувадағы Набуа орта мектебінде оқыды, ал одан кейін Саванидегі Ади Какобау мектебіне түсті. 1967 жылы Фиджи медицина мектебін стоматология мамандығы бойынша бітірді. Бітіргеннен кейін, 1987 жылдан 2002 жылға дейін БҰҰ Халық қорында репродуктивтік денсаулық жобасының менеджері болып жұмыс істегенге дейін Денсаулық сақтау министрлігінде жиырма жыл жұмыс істеді. Өкілетті мерзімі аяқталуға үш жыл қалғанда ол қызметтен кетіп, Денсаулық сақтау министрлігінің ЖИТС жобасының қызметкері лауазымын иеленді, сондай-ақ ЖИТС-пен күресіп бағудатын адамдардың Фиджи желісінің жоба менеджері болып жұмыс істеді – бұл коммерциялық емес ұйым. 2007 жылдан 2008 жылға дейін Лувени Фиджи спорт кеңесінің кеңесіне мүше болып кірді.
Саяси мансап
2008 жылдың қаңтар айында Лувени Денсаулық сақтау министрі болып тағайындалды, содан кейін Премьер-министр Комодор Вореке Байнимарама басқаратын уақытша үкіметте әлеуметтік әл-ауқат, әйелдер және кедейлікті жеңілдету министрі болып тағайындалды. Ол сондай-ақ, ұсынылып отырған «Өзгеріс, бейбітшілік және прогресс үшін халық хартиясы» үшін «әлеуметтік-мәдени ерекшелік және ұлтты құру» жөнінде ұсыныстар дайындау үшін құрылған үкіметтік жұмыс тобының тең төрағасы болды. 2013 жылы Лувени Байнимараманың ұсынған саяси партиясының құрамында сайланатынын мәлімдеді. 2014 жылдың сәуір айында ол Лау провинциялық кеңесінің төрағасы болып сайланды, бірақ 2014 жылдың шілдесінде «ФиджиФирст» партиясының парламенттік үміткері ретінде жарияланғаннан кейін, үш айлық қызметтен кейін бұл лауазымнан бас тартты. Оның орнын Илисони Таоба басты. 2014 жылғы сайлауда ол 2296 дауыс алып, «ФиджиФирст» партиясынан ең көп дауыс жинаған 14-ші үміткер болып парламентке сайланды. Сайлаудан кейін ол бірден депутаттығынан бас тартып, спикер болып тағайындалды – бұл лауазымды алғаш рет фиджилік әйел атқарып отыр. Оның орнын Лейсения Туитубу иеленді. Ол 2014 жылдың 6 қазанында спикер болып ресми сайланды.
Өлім
2018 жылдың 22 желтоқсанында Лувени 72 жасында дүние салды.