Кіріспе
Фелети Вакута Севеле, Ваилахи Лорды Севеле (7 шілде 1944 жылы туған) – Тонга саясаткері, 2006 жылдың 30 наурызынан 2010 жылдың 22 желтоқсанына дейін Тонга Корольдігінің премьер-министрі қызметін атқарған.
Feleti Vakaʻuta Sevele, Lord Sevele of Vailahi (born 7 July 1944) is a Tongan politician who served as the Prime Minister of the Kingdom of Tonga from 30 March 2006 to 22 December 2010.
Ерте өмір
Лорд Севеле Мауфанга, Нукуалофа қаласында дүниеге келген. Ол жоғары мектеп білімін Тонгадағы Апифоу колледжінде бастады, содан кейін Фиджиде Овалау аралындағы Левукадағы Сент-Джон колледжінде және Сувадағы Марист ағайындар жоғары мектебінде оқыды. Одан кейін ол Жаңа Зеландияның Крайстчерч қаласындағы Сент-Бейд колледжінде оқыды, сосын Кентербери университетіне түсіп, математикадан бакалавр, экономикалық географиядан бакалавр, магистр және «Тонгадағы әлеуметтік-экономикалық дамудағы аймақтық теңсіздіктер» тақырыбында доктор ғылымы дәрежесін алды. 2003 жылы құрметті докторлық дәрежесімен марапатталды.
Мансап
Тонғаға оралғаннан кейін ол Тонга тауарлар кеңесінде, содан кейін Оңтүстік Тынық мұхиты комиссиясының бас экономисі және Оңтүстік Тынық мұхиты университетінің кеңесшісі болып жұмыс істеді. Кейіннен католик білім беру басқармасының директоры, кеңесші және кәсіпкер болып жұмыс істеді. Севеле алғаш рет 1999 жылғы сайлауда Заң шығару жиналысына немесе Фале Алеаға тоғыз халық өкілдерінің бірі болып сайланды және келесі сайлауларда қайта сайланды. 2005 жылдың наурыз айында ол Министрлер кабинетіне Еңбек, сауда және өнеркәсіп министрі болып тағайындалды, бұл сайланған өкілдердің кабинетке тағайындалуының алғашқы екі жағдайының бірі болды. Министр ретінде ол 2005 жылдың желтоқсанында Тонганың Дүниежүзілік сауда ұйымына қатысуы туралы келісімге келді. 2006 жылдың басында ол 2005 жылғы мемлекеттік қызметкерлердің ереуіліне жауап ретінде Фиджидің сол аттас заңының үлгісіндегі Жұмыс қатынастары туралы заң жобасын Министрлер кабинетіне ұсынды.
Премьер-министр
Севеле – Ширли Вальдемар Бейкер және Сиосатеки Тонгадан кейін елдің үшінші асыл емес премьер-министрі. Ол 2006 жылғы 11 ақпанда, патша отбасының үкіметтегі рөлін азайтуды талап еткен бірқатар демократиялық наразылықтардан кейін, Ахоэиту Унуакиотонга Тукуахоның (сол кезде ол көбінесе Улукала Лавака Ата деп танылатын) кенеттен отставкаға шығуынан кейін Премьер-министр міндетін атқарушы болып тағайындалды. Севеленің лауазымы 2006 жылғы 30 наурызда патша Тауфаахау Тупу IV оны Тонганың Премьер-министрі етіп тағайындаған кезде бекітілді. 2007 жылғы 19 қыркүйекте Севеле Филиппин Президенті Глория Макапагал Арройоның Малаканьян сарайындағы қабылдауында болды. Ол Азия даму банкінің «Саудаға көмек жұмылдыру» конференциясына (18-20 қыркүйек) қатысты. Қаржы министрі Сиосиуа ‘Утоикаману отставкаға кеткеннен кейін Севеле 2008 жылғы 26 ақпанда оның портфелін уақытша қабылдады, ал 20 наурызда ‘Отенифи Афу’ало Матото Қаржы министрі болып тағайындалды. Севеле 2010 жылғы сайлауда қайта сайлануға түспеді. Премьер-министрлік қызметін аяқтағаннан кейін, король Джордж Тупу V оны Ваилахи Лорды Севеле атағымен Тонганың өмірлік пэрі етіп тағайындады.