Кіріспе

Мититаягимен Янг Вивиан (1935 жылдың 12 қарашасында туған) – Ниуэ саяхатшысы және дипломаты, ол Ниуэ премьер-министрі қызметін екі рет атқарды: бірінші рет 1992 жылдың желтоқсанынан 1993 жылдың наурызына дейін сэр Роберт Рекстің қазасынан кейін, ал екінші рет 2002 жылдан 2008 жылға дейін. Ол сондай-ақ бірнеше рет министрлік қызметтерде болды, алдымен білім беру, экономикалық даму және ауыл шаруашылығы министрі, кейін Роберт Рекс кезінде қаржы министрі, ал Сани Лакатани кабинетінде де қызмет етті. 1979 жылдан 1982 жылға дейін Оңтүстік Тынық мұхиты комиссиясының Бас хатшысы болды.

Ерте өмір

Вивиан Ниуэде бастауыш мектепте оқыды, содан кейін орта білім алу үшін Жаңа Зеландияға кетті. 1949 жылдан бастап Вангануидегі Сент-Джордж дайындық мектебінде, ал 1951-1954 жылдар аралығында Вангануи колледжінде интернатта оқыды. Ардмор мұғалімдер колледжінде мұғалімдік білімін аяқтағаннан кейін Вивиан Ниуэге оралып, шамамен 10 жыл мұғалім болып жұмыс істеді. Одан кейін Веллингтон қаласындағы Виктория университетінде ағылшын тілін екінші тіл ретінде оқыту курсын бітіріп, 1969 жылы Ниуэге қайта оралды.

Алғашқы саяси мансап

Вивиан алғаш рет 1969 жылғы жалпы сайлауда Ниуэ Ассамблеясына сайланды және Роберт Рекстің тәуелсіздік алғанға дейінгі үкіметінде Білім саласының мүшесі болып тағайындалды. Вивиан 1972 жылғы сайлауда қайта сайланды және Ниуэнің тәуелсіздігін келіссөздер арқылы іске асырған команданың құрамына кірді. Ол 1975 жылғы сайлауда қайта сайланды және Білім, Ауыл шаруашылығы және Экономикалық даму министрі лауазымына қайта тағайындалды, бірақ туризм саласын басқару Фрэнк Луиге берілді. 1978 жылы Вивиан Оңтүстік Тынық мұхиты комиссиясының Бас хатшысы болып сайланды, бұл лауазымды қабылдау үшін министрліктен бас тартты. Ол 1979 жылдан 1982 жылға дейін осы қызметте болды, содан кейін Ниуэ үкіметі үшін мәдениет жөніндегі қызметкер болып жұмыс істеді. 1984 жылы ол заң шығарушы жиналысқа оралды, бірақ үкіметке қайта тағайындалмады. Ол алғашқы сөйлеген сөзінде деколонизация процесінің Ниуэге күштеп таңылғанын айыптап, тәуелсіздік алғаннан кейін көмек көрсетпегені үшін Жаңа Зеландияны сынады.

Оппозиция басшысы және бірінші премьер-министр

Вивиан 1987 жылғы сайлауда қайта сайланды және жаңа Ниуэ халықтық іс-қимыл партиясының (NPAP) төрағасы болды. Оппозиция жетекшісі ретінде ол 1989 жылы Рекске қарсы сенімсіздік дауысына жетекшілік етті, бұл сәтсіз болғанымен, үш үкіметтік депутаттың жақты ауыстыруына себеп болды. 1990 жылғы сайлауда NPAP 20 орынның 12-сін жеңіп, көпшілік дауысқа ие болды, бірақ Вивиан мен жаңадан сайланған депутат Сани Лакатани арасындағы төрағалыққа талас Рекстің Лакатани бастаған депутаттар тобын өз жағына тартуына әкелді. Рекс 12 дауысқа 8 дауыспен премьер-министр болып сайланды. Алты айдан кейін Лакатани Рексті құлатуға тырысқаннан кейін министрлік лауазымынан алынды, ал Вивиан оның орнына Қаржы, білім беру және басқару министрі болып тағайындалды. Кейін ол Рекстің ауруы кезінде міндетті түрде премьер-министр болып қызмет етті, ал 1992 жылдың желтоқсанында Рекс қайтыс болғаннан кейін премьер-министр болып сайланды. 1993 жылғы сайлауда ол Ассамблеяға қайта сайланды, бірақ премьер-министр лауазымын Франк Луиге 11 дауысқа 9 дауыспен жоғалтты.

Екінші қарсылық мерзімі

Премьер-министрлік лауазымын жоғалтқаннан кейін Вивиан қайтадан оппозиция басшысы болды. 1995 жылы ол Сани Лакатанимен одақтасып, Парламентте ешқандай заң қабылдануына кедергі келтірді, тиімді түрде Парламентті тоқтатты. Үкіметтің оппозиция депутаттарының мандаттарын күшсіз деп жариялау арқылы жағдайды шешуге жасаған әрекеті Ниуэ апелляциялық сотымен заңсыз деп танылды. Вивианның келісімімен, ҰЭП үкіметтің бюджетін қолдап, мерзімінен бұрын сайлаудан аулақ болды. Вивиан 1996 жылғы сайлауда қарсылықсыз қайта сайланды, бірақ премьер-министр лауазымына үміткер болмады. Вивиан Премьер-министрдің орынбасары және Білім министрі болып тағайындалды және Лакатани орнына ҰЭП төрағасы болып сайланды. Кейіннен ол премьер-министр болып сайланды, Хунукитама Хунукиді 14 дауысқа 6 дауыспен жеңіп алды. Ол Лакатаниді өзінің орынбасары етіп тағайындады, бірақ үш айдан кейін бюджетке қарсы дауыс бергені үшін жұмыстан босатты. Премьер-министр ретінде ол туризмді ынталандыру үшін Полинезия әуе компаниясының Ниуэге тікелей рейстерін ұйымдастырды, жаңартылатын энергияны қаржыландыру үшін Еуропалық Одақтан қаржы алу үшін келіссөздер жүргізді және Жаңа Зеландиядан көбірек көмек алу үшін келіссөздер жүргізді. Ниуэ тұрғындары Жаңа Зеландиядан қайтып келмесе, Тонга мен Самоадан иммиграцияға рұқсат беру туралы ұсыныс көпке ұнаған жоқ. 2004 жылдың қаңтар айында Вивианның әйелі Леоне Тофуола Вивиан ұзақ аурудан кейін Жаңа Зеландияда қайтыс болды. Вивиан әлі де Оклендте болған кезде, Ниуэге «Хета» циклоны соқты, ол астана Алофиді және аралдағы жалғыз аурухананы қиратты. Үкіметтің қайта құру жұмыстары, әсіресе көмек тарату және жаңа үйлерді бөлу мәселелерінде көп сынға ұшырады. Ол 2005 жылғы сайлауда қарсылықсыз қайта сайланды және премьер-министр болып қайта сайланды, О'Лов Якобсенді 17 дауысқа 3 дауыспен жеңді. 2005 жылғы бюджет шығындарды қысқартты, ал 2005 жылдың желтоқсан айында жарияланған үкіметтік есеп Ниуэнің дерлік банкротқа ұшырағанын көрсетті. 2006 жылғы тағы бір есепте қаржылық қиындықтар және циклоннан келген көмек үкіметтің есептерін жабу үшін пайдаланылғаны туралы мәлімделді. Жаңа Зеландия қаржылай көмек көрсетті, бірақ Вивианның үкіметі мемлекеттік қызметтерді қысқартты және кірістерді теңестіру үшін пайдаланушы төлемдерін енгізді. Вивиан экономикалық басқаруда кінәланды, бірақ сенімсіздік дауысынан өтті. Қаржылық мәселелер Қытайға жасаған ресми сапар кезінде алынған 750 000 доллармен уақытша шешілді. Тауарлар мен қызметтерге салық енгізу туралы ұсыныс Ассамблеямен қабылданбады. Ол 2008 жылғы сайлауда парламентке қарсылықсыз қайта сайланды, бірақ премьер-министрлік лауазымын Токе Талагиге жоғалтты, ол Вивианның бес дауысына қарсы он төрт дауыс жинады, ал бір дауыс берілмеді.

Кейінгі өмірі

2017 жылғы жалпы сайлауда Вивиан Хакупу округін Майкл Джексонға жоғалтты. 2020 жылғы жалпы сайлауда Вивиан алты жалпы тізім бойынша орынға кандидат болды. 2021 жылдың желтоқсан айында Вивиан медициналық көмек алу үшін Ниуэден Жаңа Зеландияға әуемен жедел жәрдеммен эвакуацияланды.

Құрметтер мен марапаттар

2020 жылы Niue Ұлттық сыйлықтарының алғашқы марапатында Вивианға Niue Distinguished Service Cross тағайындалды. Ниуэге қызмет еткені үшін ол 2023 жылғы Жаңа жылдық наградалармен Жаңа Зеландияның Құрметті Орденінің серігі атағымен марапатталды.