Итальяндық экономист және саяхатшы Лео Чьоцца Мани өмірі мен қызметі

Кіріспе

Италияда туған экономикалық теоретик, сэр Лео Джордж Чиоцца Мони (13 маусым 1870 – 25 қыркүйек 1944), Леоне Джорджо Чиоцца деген атпен дүниеге келген, 1890 жылдары Ұлыбританияға көшіп, саясаткер, журналист және автор ретінде танымал болды. 20 ғасырдың басындағы жылдары оның пікірлері болашақ премьер-министрлер Дэвид Ллойд Джордж бен Уинстон Черчилльдің назарын аударды. Ллойд Джорджтың парламенттік жеке хатшысы қызметін атқарғаннан кейін, ол Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңғы кезеңдерінде үкімет министрі болды. Өмірінің соңында полицияның оны және зауыт қызметкері Ирен Савиджді ұятты мінез-құлықтан ақтаған іске қатысты әрекеті көп саяси және қоғамдық резонанс тудырды. Бірнеше жыл өткен соң ол тағы бір әйелге қатысты құқық бұзушылық жасады.

Бастапқы өмірі

Ақша Италияның Генуя қаласында дүниеге келді. Оның әкесі ағылшын-итальяндық, ал анасы – ағылшын. Ол жеке оқыды және 1903 жылы өзінің есімін көптеп ағылшыншаға өзгертіп, Ллойд Джорджтың өмірбаянын жазған Джон Григг "эпонимдік себептер" деп атағандай, "Money" деген фамилиясын қосты. Ол әйелі Гвендолинмен 1896 жылы Гвендолин Дорис есімді қызды дүниеге әкелді.

Экономикалық басылымдар

Лондонда Мэнни журналист ретінде бекінді, әсіресе статистикалық талдау қолдануымен көзге түсті. Оны кейде «Жаңа либерал» экономист деп атайды. 1898 жылдан 1902 жылға дейін ол Генри Селлдің «Коммерциялық хабарлама» журналының бас редакторы болды, журнал еркін сауда идеясын жақтайтын. Мэнни өзінің «Британ саудасы және Zollverein мәселесі» (1902 жылдың шілдесі) және «Фискалдық проблеманың элементтері» (1903) кітаптарында осы идеяны одан әрі дамытты. Бұл жарияланымдар 1903 жылы Джозеф Чемберленнің Артур Балфурдың консервативтік үкіметінен кетуіне себеп болған империялық преференциялар туралы саяси және қоғамдық пікірталас қызулаған кезде өте уақтылы болды. Мэнни ешкім «Британ Zollverein немесе Императорлық кедендік одағын» құруды ұсынбағанын, бірақ біздің сияқты империялық мемлекет колонияларға олардың тауарларына тарифтік преференция беру арқылы пайда таба алмайтынын, себебі олар біздің өнеркәсіптеріміз бен халқымызды қолдауға жеткілікті мөлшерде тауар жеткізе алмайтынын айтты. Оның ойлары 1904 жылы еркін сауда принциптеріне байланысты Либералдық партияға өткен консервативті парламент мүшесі Уинстон Черчилльге әсер еткен сияқты көрінеді; алайда, кейінірек Мэннимен хат алмасу кезінде Черчилль өзінің ықпалын шамадан тыс көрсеткен болуы мүмкін. Басқа нәрселермен қатар, Мэнни жеке меншіктің 87% 883 000 адамға тиесілі екенін (немесе отбасылар мен асыраушыларды есепке алғанда 4,4 миллион), ал қалған 13% 38,6 миллион адамға бөлінгенін мәлімдеді. Бұл және басқа есептеулер сол кезде жас және отбасылық жағдайды жеткілікті есепке алмағаны үшін сынға ұшырады, бірақ олар өз санаттарындағы ең жақсы қол жетімді деректер ретінде жиі келтірілді. Мэнни сонымен қатар Ұлыбританияның орта тапты және оның жан басына шаққандағы байлығын анықтауға тырысты, 1905 жылы 861 000 адам және 1912 жылы 917 000 адам 500 фунт стерлингтен 50 000 фунт стерлингке дейін мүлік иеленгенін есептеді, бірақ әрбір мүлік иесіне төрт асыраушыны есепке алғанда, жан басына шаққандағы көрсеткіш 1000 фунт стерлингтен кем болды. Жалпы, оның зерттеулері Эдвард дәуіріндегі орта таптың байлығының шағын екенін көрсетті, бұл сурет 1880 жылдары Роберт Гиффен мен Майкл Мулхолл жасаған есептеулермен сәйкес келеді (бірақ Мэнни бизнес байлығы азая түскенін айтса да, 19 ғасырдың соңында Гиффен және басқалар, мысалы, Леоне Леви, мұндай байлық кеңінен таралып жатыр деген қорытындыға келді). Осы кезеңде Мэнни Сидни Уэбб және Г.Г. Уэллс сияқты бірдей ойлы адамдармен Фабиан платформаларын бөлісті.

In London, Money established himself as a journalist, becoming especially noted for his use of statistical analysis. He has sometimes been referred to as a "New Liberal" economist. From 1898 to 1902 he was managing editor of Henry Sell's Commercial Intelligence, a journal devoted to the cause of free trade, which Money further championed in his books British Trade and the Zollverein Issue (July 1902) and Elements of the Fiscal Problem (1903). These were timely given the increasingly fervent political and public debate about Imperial Preference, a cause that led Joseph Chamberlain to resign from Arthur Balfour's Conservative government in 1903. Money argued that, although nobody was proposing a true "British Zollverein or Imperial Customs Union an imperial nation like ours cannot afford to benefit the colonies by giving a tariff preference to their products, for they cannot supply them in sufficient quantities to support our industries and people". His thinking appears to have had some influence on Winston Churchill, then a Conservative Member of Parliament (MP), who crossed to the Liberal Party in 1904 ostensibly because of his Free Trade principles; however, in later correspondence with Money, Churchill probably overstated the extent of his influence. Among other things, Money claimed that 87% of private property was owned by 883,000 people (or 4.4 million if families and dependents were included), while the remaining 13% was shared between 38.6 million. These and other calculations were contested at the time as taking insufficient account of age and family structures, but were frequently cited as the best available figures of their kind. Money sought also to quantify Britain's middle class and its per capita wealth, calculating that 861,000 people in 1905 and 917,000 in 1912 owned property worth between £500 and £50,000, although, allowing for four dependents per property owner, the per capita figure was less than £1,000. In general his findings pointed to the modest size of most middle class fortunes in Edwardian times, a picture broadly consistent with calculations made by Robert Giffen and Michael Mulhall in the 1880s (although Money took the view that business wealth was becoming increasingly concentrated in a few hands, whereas, towards the end of the 19th century, Giffen and others, such as Leone Levi, had concluded that such wealth was being spread more widely). Around this time, Money sometimes shared Fabian platforms with such like minded thinkers as Sidney Webb and H. G. Wells.

Саяси мансап

1906 жылғы жалпы сайлауда Либералдық партия үлкен жеңіске жеткенде, Мэнни Паддингтон Солтүстік окрусінен парламент депутаты болды. Кейін консервативті лорд-канцлер болып тағайындалған Ф. Э. Смит (кейін лорд Биркенхед), ол да 1906 жылы Парламентке енді, Мэннидің еркін саудаға қатысты науқанының (сондай-ақ басқалардың да) сарказммен күлдірді, "өзінің даулы шектеулерін толық түсініп, [Мэнни] негізінен жылқы шұжығын көрсету арқылы үлкен неміс ұлтының есебінен әзілді, әдемі және шындыққа жақын әңгіме айтуға тырысты" деді.

Мэнни 1910 жылғы қаңтардағы сайлауда мандатын жоғалтты, бұл сайлау негізінен 1909 жылы Ллойд Джорджтың қазынашылық канцлері ретінде ұсынған «Халық бюджеті» мәселесіне арналды, бірақ 1910 жылғы желтоқсанда сол жылғы екінші жалпы сайлауда Шығыс Нортгемптоншир окрусінен сайланды. Ол 1918 жылға дейін осы мандатты сақтап қалды.

Ллойд Джорджның тәрбиеленушісі

Ллойд Джордж, 1908 жылы канцлер болғаннан бастап, Монидің жаңашыл идеяларды дамыту қабілетін бағалады; 1911 жылы ол жаңа ұлттық сақтандыру схемасына қатысты "ерекше қызметі" үшін оған арнайы алғыс айтты, ал келесі жылы оның Заң және оның мақсатын зерттеуіне кіріспе жазды, ол "Кедейлікке қарсы сақтандыру" деген атпен жарияланды. 1912 жылы Мони сонымен қатар кеменің қазасына байланысты да белсенділік танытты, Сауда кеңесінің президентінен (Сидней Бакстоннан) жолаушылардың сынып және жыныс бойынша құтқарылған санын ертерек беруді сұрады. Статистика көрсеткендей, бірінші сынып жолаушыларының 63% аман қалса, үшінші сыныптағы жолаушылардың тек 25% ғана аман қалды, оның ішінде үшінші сыныптағы 767 ер адамның 16-сы ғана. Монидің Ллойд Джорджбен келісіміне қарамастан, ол 1914 жылдың басында Германия мұндай шығындарды арттырып жатқан кезде теңіз шығындарын қысқарту туралы бірнеше мақала жариялады. Ол бұл мәселеде Черчилльден жеке көмек алған сияқты, ол сол кезде Әскери-теңіз министрі болып, мүдделі болды. Черчилль Мониге ыстық қолдау көрсетті, ал оның кеңсесі оған түрлі статистика ұсынды (бірақ бұл деректердің жарияланған құжаттарда бар екенін нақтылады). Мониге мақалалары үшін алғыс білдіргенде Черчилль: «Мен канцлерді [яғни Ллойд Джорджды] ынталандыру үшін дәлелдерді сақтап отырамын» деді.

1915 жылы Ллойд Джордж Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Оқ-дәрі министрі болғанда, Мониді өзінің парламенттік жеке хатшысы (PPS) етіп тағайындады. Сол жылы Мони рыцарьдық орденмен марапатталды. 1916 жылдың желтоқсанында Ллойд Джордж Асквитті премьер-министр лауазымынан ауыстырды. Мони бастапқыда қайта құрылған коалициялық үкіметте зейнетақы және кемелер ісі жөніндегі парламенттік хатшы (кіші министрлік лауазым) болды, бірақ ол бұл лауазымды тек екі апта ғана атқарды, кейіннен ол «1917 жылғы жаңа зейнетақы схемасын жасағанын» айтты.

Кеме қатынасы министрлігі

Жаңа Кеме қатынасы министрлігіндегі Ақша министрі (немесе бақылаушысы) – шотландтық кеме иесі сэр Джозеф Маклей болды. Ол ерекше жағдай ретінде, парламенттың екі палатасының ешқайсысында отырмады, нәтижесінде Ақша министрліктің палатадағы өкілі болды (өзінің жеке хатшысы Томас Оуэн Джейкобсенмен бірге). Өзінің қатал жігерлілігімен және өзін-өзі ұстау қабілетімен белгілі Маклей бастапқыда Монидің тағайындалуына қарсылық көрсетті, оны Ллойд Джорджқа "өте тапқыр, бірақ мүмкін емес, [өмір] күдік пен сенімсіздік атмосферасында, тек өзіне және өз пікіріне қанағаттанатын" деп сипаттады. Алайда, Ллойд Джордж тағайындау туралы шешімін өзгерте қоймады, және олар екі адам ақылға қонымды үйлесімде жұмыс істегендей көрінді. Монидің ерекше жетістіктерінің бірі – британдық сауда кемелерін Солтүстік Атлантикада шоғырландыру саясатын жасау болды, бұл оларды неміс суасты қайықтарынан (U- қайықтарынан) жақсы қорғауға мүмкіндік берді, ал әлемдік тасымалды басқа ұлттардың кемелеріне тапсыруға болады. 1918 жылғы сәуірдегі Зеебрюгге шабуылына дейін конвойлерді пайдалану суасты қайықтарынан туындаған қауіпті көбінесе бақылауға алды, ал соңғы екі айда барлық американдық күштерді тасымалдаған әскери кемелер қауіпсіз жетті.

Еңбек партиясының кандидаты және Санки комиссиясы

Соғыстан кейін Мэнни либералдық партияны тастап, Еңбек партиясына қосылды, негізінен салық салу арқылы ұлттықтандыру және байлықты қайта бөлу мәселелері бойынша, ол көптеген либералдардан өзгеше пікір білдірді. Ол сондай-ақ экономикалық құлдырауды тоқтату үшін ұйымдастыру мен технологияға айтарлықтай инвестициялар қажет екенін айтты және коалицияның еркін саудаға берілмеуіне, сондай-ақ Ирландияның өзін-өзі басқару құқығын кейінге шегеру ниетіне наразылық білдірді. Мэнни 1918 жылғы «Купон» сайлауынан аз уақыт бұрын үкіметтік лауазымынан кетті, онда Оңтүстік Тоттенхэм округінен Еңбек партиясынан кандидат ретінде консерваторлардың майоры Патрик Малоунға 853 дауыспен жеңілді (жергілікті дауларға байланысты ол коалициялық купонды алмады). Келесі жылы Мэнни 1919 жылғы Көмір өнеркәсібі комиссиясы актісіне сәйкес құрылған және сэр Джон Санки басқарған, көмір өндіру өнеркәсібінің болашағын зерттеген Корольдік комиссияның мүшесі болды. Ол комиссиядағы үш экономистің бірі болды, олардың барлығы кеншілерге жақсы көзқарас білдірді, ал қалғандары Сидни Уэбб және Р. Х. Тоуни болды. Басқа мүшелер бизнес және кәсіподақтардан тағайындалды. Бір келісімге қол жеткізілмеді және 1919 жылдың маусым айында комиссия баяндама жасағанда, толық мемлекеттендіруден бастап шексіз жеке меншікке дейін төрт түрлі ұсыныс жасады. Бұл баяндаманың қоғамдық әсері соншалық болды, Бен Траверстің «Ұядағы көкек» (1921) комедиялық романында, пастор Кэткарт Слоли Джонс, өзі парламент депутатына сөйлеп тұрғанын ойлап, «дауысын қорқынышты үнмен төмендетіп: «Ллойд Джорджтың шахтерлер баяндамасына деген нақты пікірі қандай?» деді. 1920 жылы Мэнни жеті кандидаттың қатысқан сайлауда Еңбек партиясынан Стокпорт округіндегі мандатты жеңіп ала алмады.

Кейінгі өмірі

1918 жылдан кейін Мэнни министрлік лауазымды иеленбеді және қайтадан Парламентте отырмады. Сондықтан, Ллойд Джордж 1922 жылы премьер-министр қызметінен мәжбүрлі түрде кеткеннен кейін, оның саяси мансабы 1920 жылдардың басында дерлік аяқталды. Ол қаржы журналисі және автор ретінде жұмысын жалғастырды, сондай-ақ басқа да жолдармен өз пікірлерін білдірді. Мысалы, 1926 жылы (жалпы ереуіл болған жылы) ол BBC радиосындағы әке Рональд Нокс сөзін "толығымен қызықсыз" деп сынады. Нокс Ұлыбританиядағы төңкеріс туралы қиялданған әңгіме айтқан болатын, онда Лондонның Сент-Джеймс паркіндегі қырғын мен Парламент үйлерінің жарылуы суреттелген. Ол өлеңдер жинағын да жариялады. "Ақтардың қатері" (1925) атты кітабында Мэнни отарлық халықтардың нәсілдік құрамы және ақ еуропалықтардың туу көрсеткішінің төмендеуі олардың болашақ басқаруына қандай әсер ететіні сияқты деликатты мәселелерді көтерді. Ол "Еуропалықтардың ұрпақтары ұзақ мерзімге керемет аумақтарды иеленуді күте алмайды, тіпті оларды адамдармен қамтудан бас тартса да, және оларды мұқтаж жандарға пайдалануға және өңдеуге тыйым сала алмайды" деді. Сондай-ақ, ол "кез келген нәсілге жататын адамзатқа құрметсіздік жасайтын әрбір әрекет жүз есе қайтарылатынын" атап өтті. 1930 жылдардың ортасына қарай Мэнни Еуропадағы фашистік диктаторларға көңіл білдіріп, әсіресе Ұлыбританияның Бенито Муссолинидің Италиясына деген қарсылығына өкінді. 1935 жылы Италияның Абиссинияны басып алуына аз уақыт қалғанда, ол Уинстон Черчилльмен хат алмасып, Черчилльдің Италиямен дау Ұлыбританиямен емес, Ұлттар лигасымен екенін айтқан сөзінің салмақтылығы үшін оны мақтады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мэнни Германиядағы әскери емес нысаналарды британдықтардың бомбалауын айыптады, 1943 жылы Черчилльдің 1940 жылы премьер-министр болғанға дейін бірнеше ай бұрын "жаңа және жиреншікті соғыс формасы" деп айыптаған сөзін келтірді. Алайда, осы әртүрлі іс-әрекеттері олардың қоғамдық беделіне қарағанда, екі ерекше оқиғада жас әйелдерге қатысты құқық бұзушылықтарға байланысты заңмен бетпе-бет келгенде бәлеңкейте берді. 1928 жылы ол Лондонның Хайд-паркінде әйелге қоқан-қастер жасады деген айыптан ақталды. Бұл оқиға резонанс тудырып, полицияның осындай істерді қарау тәсіліне әсер етті. Бес жылдан кейін, теміржол вагонында болған оқиғадан кейін, ол ұқсас айып бойынша кінәлі деп танылды және жалпы сомасы 50 шиллинг (2,5 фунт стерлинг) көлемінде айыппұл салынды.

Money did not hold ministerial office nor sit in Parliament again after 1918. Therefore, with Lloyd George being forced out as Prime Minister in 1922, his political career was effectively over by the early 1920s. He continued to work as a financial journalist and author, and contributed views in other ways. For example, in 1926 (the year of the General Strike), he criticised as "utterly humourless" a BBC radio talk in which Father Ronald Knox offered an imaginary account of a revolution in Britain that included butchery in St. James's Park, London and the blowing up of the Houses of Parliament. He also published books of poems. In his book, The Peril of the White (1925), Money addressed delicate issues relating to the racial make up of colonial populations and the implications of a declining white European birth rate for their future governance. He maintained that "the European stock cannot presume to hold magnificent areas indefinitely, even while it refuses to people them, and to deny their use and cultivation to races that sorely need them". He emphasised also that "every act which denies respect to mankind of whatever race will have to be paid for a hundredfold". By the mid 1930s, Money appeared to be showing some sympathy for the fascist dictators in Europe, regretting in particular Britain's hostility towards Benito Mussolini's Italy. Shortly before the Italian invasion of Abyssinia in 1935, he corresponded with Winston Churchill, praising him, among other things, for the measured tone of a speech in which Churchill had maintained that the quarrel with Italy was not one with Britain, but with the League of Nations. During the Second World War Money deplored British bombing of non military targets in Germany, citing in 1943 Churchill's own denunciation of a "new and odious form of warfare" a few months before becoming Prime Minister in 1940. However, in terms of their public profile, these various activities paled into insignificance compared to two rather bizarre episodes involving young women that brought Money into contact with the law. In 1928 he was acquitted of indecent behaviour with a woman in London's Hyde Park in a case that became a cause célèbre and had some influence on future handling by the police of such cases. Then, five years later, he was convicted on a similar charge following an incident in a railway compartment and fined a total of 50 shillings (£2.50).

Савидж ісі

23 сәуір 1928 жылы, Георгий күні кешкісін Мэнни Хайд-паркте Солтүстік Лондонның Нью-Саутгейт қаласынан радио клапандарын сынаушы Айрин Савиджбен бірге болды. Савидж үйленуге келісім берген еді. Полиция қызметкері олардың "өте әдепті өбіс" деп сипатталған әрекетін байқады. Полиция өзара жыныстық қанағатқа жеткендерін мәлімдеді, бірақ Мэнни Савиджге оның мансабы бойынша кеңес бергенін айтты. Екеуі де ұсталды және әдепсіз мінез-құлық жасады деген айып тағылды, бірақ іс Марлбороу-стрит сотында қаралып, полицияға 10 фунт стерлинг шығын төлеуге міндеттелді. Ұсталған кезде Мэнни полицияға өзінің "қарапайым қылмыскер емес" екенін, "ісі бар адам" екенін айтты және ұсталғаннан кейін Ішкі істер министрі сэр Уильям Джойнсон Хикске телефон соғуға рұқсат алды. Полиция оның және Савидждің ақталуын "жоғары жақтан" жасалған құпияласып, жасыру деп күдіктенді, бұл прокуратура директоры сэр Арчибальд Бодкинді Савиджді қосымша тергеу үшін ұстауға уәкілеттік берді. Одан кейін жұмыс орнында ұсталғаннан кейін бес сағатқа созылған тергеу, әйел полицейдің қатысуынсыз өтті. Оны алуға келген офицерлердің бірі Лилиан Уайлс тергеу кезінде қатысуды күткен, бірақ сұрақ-жауапты басқарған бас инспектор Альфред К. Коллинз оны кетіп қалуға бұйырды. Савидж полицияға қызғылт түсті кіші көйлегін көрсетуге міндеттелді, оның түсі мен ұзындығы тіркелді, ал белгілі бір сәтте Коллинз оның тізесін сипады. Савидж өзіне жасалған қатысты шағымданып, 1928 жылғы 17 мамырда Еңбек партиясының депутаты Том Джонстон бастамасымен Парламентте пікірталас өтті. Джойнсон Хикс зейнеткер Лорд Апелляциялық сот судьясы сэр Джон Элдон Банкс басшылығымен қоғамдық тергеу тағайындады, ол полицияның артық ынтасын сынады, бірақ Савиджті тергегендерді кінәлі деп таба алмады. Алайда, бұл іс полицияның әйел күдіктілермен қарым-қатынасын реформалауға және бірқатар қоғамдық тұлғаларға полицияның "қоғамдық моральды цензуралауға тырысудың орнына, негізінен заң мен тәртіпті сақтау керек" деген пікірлерін білдіруге мүмкіндік берді.

On the evening of St. George's Day, 23 April 1928, Money was in Hyde Park with Irene Savidge, a radio valve tester from New Southgate in North London. Savidge was engaged to be married. A police constable spotted the exchange of what a later social historian described as "a rather chaste kiss". The police maintained that mutual masturbation was taking place, although Money claimed that he had been offering Savidge advice on her career. They were both arrested and charged with indecent behaviour, but the case was dismissed by the Marlborough Street magistrate, who awarded costs of £10 against the police. At the time of his arrest, Money protested to the police that he was "not the usual riff raff" but "a man of substance" and, once in custody, was permitted to telephone the Home Secretary, Sir William Joynson Hicks. The police suspected that his and Savidge's acquittal was an "establishment" conspiracy, leading the Director of Public Prosecutions, Sir Archibald Bodkin, to authorise them to detain Savidge for further questioning. Her subsequent interrogation, after she had been detained at her place of work, lasted some five hours and was conducted without a female officer being present. Lilian Wyles, one of the officers to collect her, and who expected to be present during the questioning, was told to leave by Chief Inspector Alfred C. Collins, who led the interview. Savidge was required to show the police her pink petticoat, the colour and brevity of which they duly noted and, at a certain point, Collins caressed her knee. Savidge complained about her treatment and there followed an adjournment debate in the House of Commons on 17 May 1928, initiated by a Labour MP, Tom Johnston. Joynson Hicks established a public inquiry under Sir John Eldon Bankes, a retired Lord Justice of Appeal, which criticised the excessive zeal of the police, but also exonerated Savidge's interrogators of improper conduct. However, the case did lead to reforms in the way that the police dealt with female suspects and enabled a number of public figures to articulate their view that the police should primarily enforce law and order, rather than "trying to be censors of public morals".

Темір жол оқиғасы және айыптау

1933 жылдың қыркүйегінде Мэнни Оңтүстік теміржолымен Доркинг пен Ивелл арасында саяхаттап келе жатқанда, А. Дж. П. Тейлордың Англия тарихының Оксфорд томында айтқандай, ол "тағы бір жас қызбен сөйлесіп қалды". Ол Айви Бакстон атындағы дүкен қызметкерін ұстап, оның беті мен мойнына сүйгені үшін сотқа шақырылды. 11 қыркүйекте Мэнни Эпсом судьяларының алдына келгенде, оның әрекеті үшін 2 фунт стерлинг айыппұл салынды, ал басқа жолаушылардың ыңғайлы саяхатына кедергі келтіргені үшін тағы 10 шиллинг (50 пенс) айыппұл төледі.