Кіріспе

Британдық экономист (1948 жылы туған)

Мервин Алистер Кинг, Лотбери бароны Кинг (30 наурыз 1948 жылы туған) – британдық экономист және мемлекеттік қызметкер. 2003 жылдан 2013 жылға дейін Англия банкінің басшысы қызметін атқарды. Қазірде ол Лондон экономика мектебінің экономика профессоры. Сонымен қатар, ол Филармонияның төрағасы. Букингемширдегі Чешем Бойс қаласында туған Кинг Вулвергемптон грамматикалық мектебінде оқыды және Кембридж университетінің Кингс колледжінде, Сент-Джонс колледжінде және Гарвард университетінде экономиканы зерттеді. Одан кейін ол Кембридж өсу жобасында зерттеуші болып жұмыс істеді, Бирмингем, Гарвард және МТИ университеттерінде сабақ берді, ал Лондон экономика мектебінде экономика профессоры болды. 1990 жылы Англия банкіне директор болып кірді, 1991 жылы бас экономист қызметіне тағайындалды. 1998 жылы банк вице-президенті және "Отыздық топтың" мүшесі болды. 2003 жылы Эдвард Джорджты алмастырып, Англия банкінің басшысы болып тағайындалды. Ол 2007-2008 жылдардағы қаржы дағдарысы мен Ұлы экономикалық дағдарыстың кезеңінде банк басқарды. 2013 жылдың маусымында Кинг басшылық қызметінен кетті, оның орнын Марк Карни басты. Ол өмір бойына Лордтар палатасына теңдес ретінде тағайындалды және 2013 жылдың шілдесінде палатаға тәуелсіз мүше ретінде кірді. 2014 жылдың қыркүйегінен бастап Нью-Йорк университетінің Стерн бизнес мектебі мен құқық мектебінде экономика және құқық профессоры болып жұмыс істеп келеді.

Ерте өмір және мансап

Мервин Кинг – соғыстан кейін география пәнінің мұғалімі болып қайта оқыған теміржол жұмысшысы Эрик Кинг пен Кэтлиннің (қызметтік аты Пассингэм) ұлы. Ол Букингемширдегі Чешам Бойс қаласында дүниеге келді және Уорстонның Вулвергемптон қаласындағы кіші мектебінде, содан кейін Вулвергемптон грамматикалық мектебінде білім алды. Ол Кембридж университетінің Кингс колледжінде (1969 жылы экономикадан үздік диплом алды; MA), Кембридж университетінің Сент-Джонс колледжінде және Кеннеди стипендиаты ретінде Гарвард университетінде оқыды. Кембридж университетінде оқып жүргенде Кинг 1968 жылы Кембридж университетінің либералдық клубының қазынашысы болды. Гарвардта оқыған кезінде американ экономисі Мартин Фельдштейн оның ғылыми жетекшісі және ұстазы болды, ол оны «өте маңызды ықпал» деп сипаттады. Бітіргеннен кейін ол болашақ Нобель сыйлығының лауреаты Ричард Стоун мен Терри Баркермен бірге Кембридж университетіндегі Кембридж өсу жобасында зерттеуші болып жұмыс істеді. Содан кейін ол Бирмингем университетінде сабақ берді және Гарвард пен Массачусетс технология институтында (МИТ) қонақ профессор болып жұмыс істеді, онда ол сол кездегі ассистент-профессор Бен Бернанкемен бір кабинетте жұмыс істеді. Кингтің айтуынша, Бирмингемде ол Австрия мектебінің экономикалық теорияларының ықпалына түсті.

Англия банкі

Кинг 1991 жылдың наурыз айында банкке бас экономист және атқарушы директор болып келді, ал 1990 жылдан 1991 жылға дейін атқарушы емес директор болып жұмыс істеген. 1997 жылы вице-губернатор болып тағайындалды және 1998 жылдың 1 маусымында лауазымын атқара бастады. Сол жылы Кинг "Отыздық топтың" мүшесі атанды. 1997 жылы құрылғаннан бері банкке қатысты пайыздық ставканы белгілейтін Ақша-кредит саясаты комитетінің тұрақты мүшесі болған Кинг ай сайынғы отырыстарға қатысты. 2003 жылдың 1 шілдесінде сэр Эдвард Джорджтан кейін губернатор болып тағайындалды және Англия банкінің басшысы ретінде Елизавета II патшайыммен кездескен алғашқы адам болды. Губернатор болып тұрған кезінде Кинг Мэттью Болтон мен Джеймс Уаттты 50 фунттық банкнотаға, Адам Смитты 20 фунттық банкнотаға және Уинстон Черчилльді 5 фунттық банкнотаға қоюға жауапты болды. Кинг Алан Гринспенмен келісіп былай деді: "Активтер бағасының "көпіршіктерін" анықтау қиын", сондай-ақ 2005 жылы ЭЫДҰ да осы пікірді қолдады. Кинг 2004 жылдың басында RPIX пен CPI арасындағы "көзге түсетін" айырмашылықты атап өтті (соңғысы инфляцияны есептегенде үй бағасын қамтымайды, ал біріншісі қамтиды), ал алты айдан кейін Ұлыбританиядағы үй бағасы "көптеген адамдар ұзақ мерзімді перспективада тұрақты деп санайтын деңгейден әлдеқайда жоғары" көтерілгенін, өткен жылмен салыстырғанда 20%-дан астам және алдыңғы бес жылмен салыстырғанда 100%-дан астам өскенін мәлімдеді. 2005 жылы The Economist журналы Ұлыбританиядағы үй бағасының өсуін "тарихтағы ең үлкен көпіршіктің" бір бөлігі деп сипаттады, ал 2007 жылдың қазанында – Ұлыбританиядағы үй бағасының көпіршігінің ең жоғары нүктесіне жеткен кезде – ХВҚ Ұлыбританиядағы үй нарығының "40 пайызға дейін жоғары бағаланғанын" хабарлады. ЭЫДҰ атап көрсеткендей, үй бағасының құбылмалылығы "банктік және ипотекалық секторлар үй нарығына байланысты болғандықтан жүйелік тәуекелдерді тудыруы мүмкін". "Американдық перспектива" журналында Диан Бейкер Гринспен мен Кингтің тиісінше елдерінің үй нарығындағы көпіршіктермен күреспеуі, көпіршіктердің жарылуына байланысты апатты "салдарларға" әкелді, нәтижесінде екі елде де Ұлы депрессиядан бері ең нашар рецессия болды. Ұлыбритания мен АҚШ-тың әрекетсіздігін Қытай мен Австралияның әрекеттерімен салыстыруға болады. Қаржылық дағдарыстың тағы бір салдары – Кингтің банкке қатысты баға тұрақтылығына немесе инфляцияны бақылауға басымдық беруіне қарсылығы болды, бұл саясат 1992 жылғы "Қара сәрсенбіден" кейін енгізілді және Кинг 2003 жылы губернатор болғаннан кейін де жалғастырды. Дағдарыстан алған екі маңызды сабақтың бірі – "баға тұрақтылығы экономиканың тұтастай тұрақтылығын қамтамасыз етпейді" және "қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін қолданылатын құралдарды жақсарту және жетілдіру қажет" болды. 2012 жылғы Қаржылық қызметтер туралы заң жобасы макропруденциалдық реттеуші өкілеттіктердің басым бөлігін FSA-дан банкке беру арқылы Қаржылық саясат комитетіне (Кинг төрағалық ететін) жақсы жағдайларда несие беруді шектеу, соның ішінде халықтың ипотекалық несиелерге қол жеткізуін шектеу құқығын берді. Банктің дағдарысқа дейінгі жұмысын бағалайтын бұрынғы жоғары лауазымды қызметкер былай деді: "Кейінгі сәттерді еске алып, оны жетістік деп қарауға қалай болады? Біз қаржылық тұрақтылыққа жауапты едік және өміріміздегі ең үлкен қаржылық дағдарысқа қарсы ешқандай шара қолданбадық". Банк of England есеп беруін тексеру кезінде Қазынашылық комитетінің басты шағымдарының бірі – банкке қаржылық дағдарыс кезінде өзінің жұмысын ішкі тексеруден бас тартуы болды. Мұндай қайта қарау қиындықтар туғызады, өйткені оның ең жоғары саяси шешімдерін қалай қабылдағаны туралы дәлелдер жойылды. Ұлыбританиядағыдай, АҚШ-тың орталық банкінің сәтсіздігі жаңа реттеуші базаға, 2010 жылғы Додд-Фрэнк Уолл-стрит реформасы және тұтынушыларды қорғау туралы заңға әкелді. 2012 жылы Батыс орталық банктерінің дағдарысқа қарсы қабылдаған әрекеттерін қарастырған зерттеу Кингтің мәлімдемесін де растады. Алайда, банк ставкаларының төмендеу қарқыны үшін де сынға ұшырады, ол 2008 жылдың қазан айының басынан бастап бес ай бойы 5,0%-дан 0,5%-ға дейін төмендеді және содан кейін бірнеше жыл бойы осы деңгейде сақталды. Англия банкінің 142 жылдық тарихында TUC-ке сөйлеген екінші басшы болғаннан кейін Кинг адамдардың жұмыссыздық пен банкке көмек көрсетуге "ашуланып құқығы бар" екенін мойындады. Кинг банк секторының құлағаннан бері, әсіресе, оның "көзге түсетін" 1 триллион фунт стерлингтік құтқару бағдарламасы мен 2009 жылы бонустарды жалғастыруы туралы, банк секторының құрылымын және реттелуін мұқият қарау қажет екенін айтты. 2011 жылдың наурызында "The Daily Telegraph" газетіне берген сұхбатында Кинг банктер "пайданы адамдардан жоғары қойды", секторды реформаламау тағы бір қаржылық дағдарысқа әкелуі мүмкін екенін және дәстүрлі өндіріс салаларының жұмыс істеу тәсілі "әдептірек" екенін мәлімдеді. 2012 жылдың наурызында "The Times" газетіне берген сұхбатында ол банктердің өздерінің әрекеттеріне қатысты "шындығында және толығымен түсінікті" ашуға ден қоймағанын айтты. Банкирлер оның қатал пікірлері мен моральдық тәуекелге жол бермеу туралы талаптарына наразы болды, бірақ Кинг "[н]арықтық тәртіптің барлығына, банктерге емес, қолданылуы керек" деп мәлімдеді, банктердің наразылығын олардың банк моделінің сәтсіздігін мойындау қиындығымен байланыстырды. 26 қараша 2012 жылы Марк Карни Кингтің ізбасары болып тағайындалды.

Банктерді құтқару

Кингтің алдында Northern Rock Bank-қа қаржы беруден бас тартқан деген айыптамалар қойылды, бұл банкке қарсы үлкен ағынға (run) себеп болды, мұндай жағдай Ұлыбританияда 1914 жылдан бері болған емес. Кейін Кингтің айтуынша, Northern Rock-қа қажетті көмектен бас тарту туралы соңғы шешімді ол емес, канцлер Алистер Дарлинг қабылдаған. "Таймс" газетінің журналисі Дэвид Уайтон Кингтің губернаторлық қызметіне қатысты былай деп жазды: «Финанстық тұрақтылық жөніндегі орынбасар губернатор сэр Джон Гив, банктің Northern Rock мәселесінде бірнеше ай бойы шешім қабылдамауының «құрбаны» ретінде кеңінен танылды. Шындығында, ол Кингті әрекет етуге шақырған, ал оның жақтастары Кингті оны қорғамағаны үшін айыптады, осы кезде Commons Treasury Committee төрағасы Гивті «алдынан тонау болып жатқанда артқы дүкенде ұйықтап жатыр» деп айыптаған. Гивтің анасы Northern Rock дағдарысының ең қызыл уақытында қайтыс болды және ол бірнеше күн демалысқа шықты. Кинг комитетке орынбасарының осы себеппен қатыспағанын түсіндірмеді. Бір бұрынғы банк директорының сөзінше, Кингтің мінез-құлқы «өте жаман» болды. Ол жеке банктерге қаржы беруден бас тартқанына қарамастан, лауазымын сақтап, Қазынашылық комитетіне (New York Times/Financial Times, 20 қыркүйек 2007) өз іс-әрекеттерінің негізі «Англия Банкі – соңғы несие беруші» екенін жеткізді, бірақ кейіннен ұлттандырылған немесе жартылай ұлттандырылған банктерге қаржы беруді қолдады.

Саяси араласулар

2009 жылы Корольдің Мэншн Хаус сөйлеген сөзі жоғары деңгейдегі сын-пікірлер арқылы жалпы сайлауға жақындаған кезде консервативтерді нығайтуға көмектесті деп айтылды. Кинг елдің ең ірі банктерін таратуға шақырды, сондай-ақ, егер банкке қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін белсенді, араласушылық өкілеттіктер берілмесе, ол шіркеу сияқты болады: «насихаттар оқудан немесе жерлеу рәсімдерін ұйымдастырудан басқа ештеңе істей алмайды». 2010 жылдың мамыр айында, Коалициялық үкімет құрылғаннан кейін бірнеше күн өткен соң, Кинг канцлер Джордж Осборнмен сөйлескенін және оның 2010–11 қаржы жылында шығындарды тағы 6 миллиард фунт стерлингке қысқарту жоспарын қолдағанын айтты. 2010 жылдың қарашасында Англия банкінің бірқатар бас қызметкерлері (соның бірі – Дэвид Бланчфлауэр) Ұлыбританияның экономикалық саясатына қатысты «артық саяси» араласу жасады деген мәлімдеме тарады. WikiLeaks ақпараттары мен Дэвид Лоустың Тори-либерал-демократ коалициясының келіссөздері туралы есебінен кейін, Кинг Саяси және конституциялық реформалар жөніндегі комитетіне осы жылы шығындарды қысқарту жоспарларын қолдағандығы туралы келіссөздерде неге сілтеніп айтылғанын түсіндіруді сұрады. Кинг комитетке «мен ешқашан мемлекеттік тапшылықты азайтуға бағытталған шаралар бойынша ешқандай кеңес берген жоқпын» деп мәлімдеді. Комитет Кингтің оқиғаларды баяндауын қабылдады, өйткені ол соңғы есепте тіпті аталмаған, тіпті сынға да алынбады. Джордж Осборнның айтуынша, Гас О’Доннелл Кингке Коалицияның қалыптасу кезеңінде Торилер мен Либерал-демократтарға баяндама жасауды ұсынған; алайда, тараптар «оның не айтарын білгенін және қазынашылық өкілдеріміздің онымен сөйлесуі орындырақ деп ойлаған» еді. 2012 жылдың мамыр айында Кинг BBC Radio 4 Today бағдарламасында сайлау күнінен бір күн бұрын Коалицияның үнемдеу шараларын мақұлдағаннан кейін қайтадан сынға ұшырады. 2011 жылдың мамыр айында Брюссельдегі Еуропалық Парламентте сөйлеген сөзінде Кинг Англия Банкінің инфляция көрсеткіштеріне қарағанда экономика мен банк секторының тұрақтылығына көбірек мән беретінін айтты: «Егер пайыздық ставкалар көтерілсе, қазіргі жоғары қарыздың экономикалық салдары одан да ауыр болар еді. Міне, осының өзі пайыздық ставкалардың төмен болуының басты себебі». «Мерлин» жобасы бойынша Кинг канцлер Осборнның қате ақпаратын сынап, «сенімділік тексеруі» барысында жобаның сәтсіздікке ұшырайтынын дұрыс болжады. 2009 жылдың наурыз айында Кинг Ұлыбритания үкіметінің екінші фискалдық ынталандыру жоспарын сақтықпен жасау керектігін айтты. 2009 жылдың маусым айында Мэншн Хаус сөйлеген сөзінде Кинг канцлер Алистер Дарлингті FSA, Қазынашылық және банк арасындағы реттеушілік жауапкершілікті бөлудегі маңызды өзгерістерге қарсылық көрсеткені үшін сынады, бұл банкке экономикалық тұрақтылықты қамтамасыз етуде көбірек өкілеттік беруі мүмкін еді. 2012 жылдың қаңтар айында Кинг үкіметтің бұрынғы бас ғылыми кеңесшісі сэр Дэвид Кингтен, Зак Голдсмиттен, бұрынғы қоршаған орта министрі Джон Гаммерден (және тағы 17 адамнан) көміртек көпіршігінің қаупі туралы хат алды. Кинг мәселені бағалауға келісті. Қаржы жүйесінде пайда болатын көпіршіктерді анықтау үшін құрылған BoE қаржы саясаты комитеті 2012 жылдың наурыз айында Парламенттен жаңа қаржы дағдарысын болдырмау үшін қолданылатын жаңа саяси құралдарды сұрауға келісті. Кингтің айтуынша, FPC өзінің құралдарын үш түрге дейін қысқартты: банктерде циклге қарсы капитал буферлері болуын қамтамасыз ету, банктерді тәуекелді деп саналатын нақты секторларға қатысты капиталды көбейтуге мәжбүрлеу және кредиттік өтем мөлшерлемелерін белгілеу өкілеттігі, өйткені парламентке және жұртшылыққа оларды неге пайдалануда немесе пайдаланбауда түсіндіру маңызды болады. 2019 жылдың наурыз айының соңында ол Ұлыбританияның Еуропалық Одақтан кету туралы шешімінен кейін келісімсіз кетуі керек деп, экономикалық салдарлар шектеулі болады және Ұлыбритания алты айлық дайындықтан кейін жақсы дайындалғанын айтты.

Жеке өмір

Кингтің әйелі Барбара Меландер – фин интерьер дизайнері және Финляндиядағы швед тілінде сөйлейтін азшылық өкілі. Олар 2007 жылы Хельсинкидегі шіркеуде өткен жекелеген рәсімде үйленді. Кингтің сүйікті тобы – ABBA. Ол 2016 жылдың ақпан айынан сәуір айына дейін «Вилла» директорлар кеңесінде қызмет етті, содан кейін ол және тағы бір кеңес мүшесі, Футбол қауымдастығының бұрынғы төрағасы Дэвид Бернштейн, иесі Рэнди Лернердің клубты басқару саясатына наразылық білдіріп, отставкаға шықты. 2024 жылдың қаңтар айында Кинг «Астон Вила» клубының 150 жылдық мерейтойы қарсаңында Құрметті мерейтойлық кеңесінің мүшесі болып тағайындалды. 2005 жылы Саймон Мейомен сұхбаттасқанда Кинг BBC радиосының «Тест матч арнайы» бағдарламасында «Ashes» тестілік матчына қысқаша түсініктеме берді. Ол мемлекеттік мектептерде бәсекеге қабілетті крикетті дамытатын «Chance to Shine» бағдарламасының президенті. Ол AELTC және MCC мүшесі. 2015 жылы ол Ворчестершир графтық крикет клубының президенті болды және 2024 жылдың мамыр айында 2024 жылдың 1 қазанынан бастап 12 ай мерзімге MCC-нің жаңа президенті болып жарияланды. Кембридж университеті оған 2006 жылы құрметті заң ғылымы докторы (Hon LLD) дәрежесін берді. 2013 жылдың шілдесінде Абертей университетінен құрметті диплом алды. Кинг сонымен қатар Оксфордтың Нюфилд колледжінің қонақ ғылыми қызметкері. 2015 жылы Кинг Халықаралық қаржы орталықтарының ең ықпалды 500 тұлғасы тізіміне 11-орынға енді.

Құрметтер

2011 жылы туған күніне орай Король Британ империясы орденінің Ұлы кресті (GBE) дәрежесімен марапатталды. Ол 2014 жылдың 23 сәуірінде Жартер орденіне қабылданды. 2016 жылдың 6 қаңтарында Кинг Кент графтығының лорд-лейтенанты, Виконт Де Л'Иль тарапынан Кенттің орынбасар лейтенанты болып тағайындалды.