Томас Кеннет Уитакер: Ирландия экономикасын дамытушы тұлға
T. K. Whitaker
Томас Уитэйкер – ирланд экономисі, саяхатшы, мемлекеттік қызметкер. Ирландия экономикасын дамытуға зор үлес қосты, Қаржы министрлігінің хатшысы және Орталық банк губернаторы болды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ирландиялық экономист, мемлекеттік қызметкер және саясаткер
Irish economist, civil servant and politician
Томас Кеннет Уитакер (8 желтоқсан 1916 – 9 қаңтар 2017) – ирландиялық экономист, саясаткер, дипломат және мемлекеттік қызметкер. Ол 1956 жылдан 1969 жылға дейін Ирландияның Қаржы министрлігінің хатшысы (әкімшілік басшысы), 1969 жылдан 1976 жылға дейін Ирландия Орталық банкінің губернаторы, ал 1977 жылдан 1982 жылға дейін – премьер-министр тағайындағаннан кейін сенатор болып қызмет етті. Ол Ирландия мемлекеті тарихындағы ең ықпалды мемлекеттік қызметкерлердің бірі саналады, оның экономикалық саясаты қазіргі Ирландияның дамуына зор үлес қосты.
Thomas Kenneth Whitaker (8 December 1916 – 9 January 2017) was an Irish economist, politician, diplomat and civil servant who served as Secretary (administrative head) of Ireland's Department of Finance from 1956 to 1969, as Governor of the Central Bank of Ireland from 1969 to 1976 and as a Senator from 1977 to 1982, after being nominated by the Taoiseach. He is considered one of the most influential civil servants in the history of the Irish State, with his economic policies greatly influencing the development of modern Ireland.
Ерте өмір және білім
Уитакер 1916 жылғы 8 желтоқсанда Даун графтығының оңтүстігіндегі Ростревор деген шағын қалада католик ата-анасының отбасында дүниеге келді және қарапайым жағдайда Дрогеда, Лаут графтығында өсті. Оның ата-анасының ешқайсысы Ольстерден емес еді. Оның анасы Джейн О'Коннор Баллигуэйри Ист, Лабашеда, Клэр графтығынан шыққан. Оның әкесі Эдвард Уитакер Уэстмит графтығынан шыққан және зығыр фабрикасының менеджерінің көмекшісі болған. Ол Дрогедадағы жергілікті CBS мектебінде бастауыш және орта білім алды. Лондон университетіндегі хат алмасу курсы арқылы математика, кельттану және латын тілін оқыды, сондай-ақ экономика саласында сыртқы білім дәрежелерін алды: 1941 жылы бакалавр, ал 1952 жылы магистр дәрежесін иеленді.
Whitaker was born in Rostrevor, a small town in the south of County Down, to Roman Catholic parents on 8 December 1916, and was reared in Drogheda, County Louth, in modest circumstances. Neither of his parents were from Ulster. His mother, Jane O'Connor, came from Ballyguirey East, Labasheeda, County Clare. His father, Edward Whitaker, hailed from County Westmeath and was assistant manager of a linen mill. He received his primary and secondary education at the local CBS in Drogheda. He studied mathematics, Celtic studies and Latin by correspondence course at University of London, and was awarded external degrees in economics: a bachelor's degree in 1941 and a master's degree in 1952.
Мансап
1956 жылы Уайткер отыз тоғыз жасында Қаржы департаментінің хатшысы болып тағайындалды. Ол Ирландия экономикасының күрт құлдырау кезеңінде тағайындалды. Экономикалық өсім мүлдем болған жоқ, инфляцияны шешу мүмкін емес сияқты көрінді, жұмыссыздық өршіп, тұрмыс деңгейі төмен болды, ал эмиграция туу көрсеткішіне жақын деңгейде еді. Уитакер еркін сауданың, күшейе бәсекелестіктің және протекционизмнің тоқтатылуының қажеттігіне сенді, сондай-ақ жұмыс орындарын құру үшін ауыл шаруашылығынан өнеркәсіп пен қызмет көрсету саласына көшу қажеттігін айтты. Ол департамент ішінде экономиканы терең зерттеуді жүргізетін, жақсарту шараларын ұсынатын жоспарға апарып соққан лауазымды адамдардан команда құрды. Үкімет бұл жоспарды қабылдап, оны «Экономикалық кеңеюдің бірінші бағдарламасы» деп аталған Ақ кітапқа айналдырды, және бұл кітап 1958 жылдың қараша айында оның атымен жарияланды. Көптегендер «Сұр кітап» деп белгілі болған бұл бағдарламаның Ирландия экономикасына шетелдік инвестицияларды тартуға ықпал еткенін айтады. Алайда, 1956 жылы енгізілген Өнеркәсіп және сауда министрлігінің экспорттық табысқа салық жеңілдіктері сияқты басқа реформаларға Уитакер қарсы болды. Томас Кинселла поэзияға берілмес бұрын Уитакердің жеке хатшысы болды. Т.К. Уитакер төмен салық саясатына қарсы тұрды. 1977 жылы Таоисих Джек Линч Уитакерді 14-ші Сенатқа мүшелікке ұсынды. Ол 1977 жылдан 1981 жылға дейін сенатор болып қызмет етті, онда ол тәуелсіз (яғни партиялық емес) мүше ретінде отырды. 1981 жылы Таоисих Гаррет Фицджеральд оны 15-ші Сенатқа мүшелікке ұсынды, онда ол 1982 жылға дейін қызмет етті. Фицджеральд оны Ирландияның қылмыстық-атқару жүйесін зерттеу комиссиясының төрағасы етіп тағайындады, және ол бірнеше жыл бойы Шартты түрде босату кеңесінің немесе Үкімді қайта қарау тобының төрағасы болды. Уитакер 1976 жылдан 1996 жылға дейін Ирландия Ұлттық университетінің канцлері қызметін де атқарды. Ол сондай-ақ Корольдік Ирландия академиясының президенті болды және 1985 жылдан 1987 жылға дейін Ирландия Ұлттық галереясының басқарушылар кеңесінің мүшесі болды. Өмірі бойы ирланд тіліне деген шексіз сүйіспеншілік танытқан ол, Сеан О Туама мен Томас Кинселла редакциялаған «An Duanaire: Poems of the Dispossessed 1600–1900» атты ирланд поэзиясының жинағына арналған алғы сөзді жазды. 1995-1996 жылдары ол үкімет құрған тәуелсіз сарапшылар тобы – Конституцияны қарау тобына төрағалық етті, ол 1996 жылдың шілдесінде есебін жариялады.
In 1956, Whitaker was appointed Secretary of the Department of Finance, at the age of thirty nine. His appointment took place at a time when Ireland's economy was in deep depression. Economic growth was non existent, inflation apparently insoluble, unemployment rife, living standards low and emigration at a figure not far below the birth rate. Whitaker believed that free trade, with increased competition and the end of protectionism, would become inevitable and that jobs would have to be created by a shift from agriculture to industry and services. He formed a team of officials within the department which produced a detailed study of the economy, culminating in a plan recommending policies for improvement. The plan was accepted by the government and was transformed into a White Paper which became known as the First Programme for Economic Expansion, and quite unusually this was published with his name attached in November 1958. The programme which became known as the "Grey Book" who many argue brought the stimulus of foreign investment into the Irish economy. However other reforms such as the Department of Industry and Commerce's export profits tax relief introduced in 1956, were opposed by Whitaker. Before devoting himself to poetry, Thomas Kinsella was Whitaker's private secretary. TK Whitaker opposed the low tax strategy. In 1977, Taoiseach Jack Lynch nominated Whitaker as a member of the 14th Seanad. He served as a Senator from 1977 to 1981, where he sat as an independent (i. e. non party) member. In 1981, he was nominated to the 15th Seanad by Taoiseach Garret FitzGerald, where he served until 1982. FitzGerald also appointed him to chair a Committee of Inquiry into the Irish penal system, and he chaired a Parole Board or Sentence Review Group for several years. Whitaker also served as Chancellor of the National University of Ireland from 1976 to 1996. He was also President of the Royal Irish Academy and as such, a member of the Board of Governors and Guardians of the National Gallery of Ireland, from 1985 to 1987. He had had a very strong love for the Irish language throughout his career and the collection of Irish poetry, An Duanaire: Poems of the Dispossessed 1600–1900, edited by Seán Ó Tuama and Thomas Kinsella was dedicated to Whitaker. From 1995 to 1996 he chaired the Constitution Review Group, an independent expert group established by the government, which published its report in July 1996.
Марапаттар мен мойындау
Уитакер өмірі бойында жеткен жетістіктері үшін көптеген ұлттық және халықаралық құрметтер мен марапаттарға ие болды, ең бастысы – 2001 жылы "20 ғасырдың ирландтығы" атағын және 2002 жылы "қазіргі заманғы ең ұлы ирландтық" атағын алды. 2014 жылдың қараша айында Банктік институт Уитакерге құрметті феллоу (құрметті мүше) атағын берді және оның атымен жыл сайынғы Т.К. Уитакер стипендиясын тағайындады. 2015 жылдың сәуір айында Ирландияның экономикалық саясатына қосқан еңбегі үшін Дублин университетінің экономикалық қоғамы оған өмірлік жетістіктері үшін сыйлық тартты. 2016 жылдың қараша айында оның 100 жылдығын мерекелеу үшін Дун Лаогер-Ратдаун округі кеңесі Уитакердің "Ирландияның мемлекеттік қызметі мен қоғамына қосқан ерекше және прогрессивті үлесін" мойындады. Дун Лаогер-Ратдаун округі кеңесінің төрағасы Кормак Девлин Уитакерге арналған арнайы сыйлықты табыс етті, оны оның ұлы Кен Уитакер әкесінің атынан қабылдады.
Whitaker received many national and international honours and tributes for his achievements during his lifetime, most notably the conferral of "Irishman of the 20th Century" in 2001 and Greatest Living Irish Person in 2002. In November 2014, the Institute of Banking conferred an Honorary Fellowship on Whitaker and created an annual T. K. Whitaker Scholarship in his name. In April 2015, he was presented with a lifetime achievement award by University College Dublin's Economics Society for his outstanding contribution to Ireland's economic policy. In November 2016, to mark his centenary year, Dún Laoghaire–Rathdown County Council acknowledged Whitaker's "outstanding and progressive contribution to Irish public service and to society". The Cathaoirleach of Dún Laoghaire–Rathdown, Cormac Devlin, presented a special award to Whitaker which was accepted by Ken Whitaker on behalf of his father.
Уитакер алаңы
Дублин 2-дегі Гранд Канал док ауданындағы Уайтакер алаңы оның құрметіне берілген. Экономикалық және әлеуметтік зерттеу институтының кеңсесі осы алаңда орналасқан.
Whitaker Square in the Grand Canal Dock area of Dublin 2 is named in his honour. The offices of the Economic and Social Research Institute are located on the square.
Жеке өмір
Уайтакер 1941 жылы Нора Фогартиге үйленді; олардың алты баласы болды. 1994 жылы әйелі қайтыс болғаннан кейін, ол 2005 жылы Мэри Мурмен қайта үйленді. 2006 жылы Ирландия президенті оларды 90 жылдығына орай Арас ан Уахтарайнға шақырды. Мэри Мур Уитакер 2008 жылы қайтыс болды. Т. К. Уитакер 2016 жылдың желтоқсан айында 100 жасқа толды және бір айдан кейін, 2017 жылдың 9 қаңтарында қайтыс болды, екі әйелінен де аман қалды. Уитакер мен оның отбасы үйде ирланд тілінде сөйлесті. Отбасы 1972 жылы Бангор-Эрриске жақын Гленкуллен-Ловердегі бұрынғы мектеп ғимаратын сатып алып, жөндегеннен кейін Солтүстік Майо Галтахтысында көп уақыт өткізді. Уитакер сонымен қатар жақын жердегі Карроумор көлінде және Оуэнморда лосось балық аулауды ұнататын.
Whitaker married Nora Fogarty in 1941; they had six children. After his wife's death in 1994, he remarried, to Mary Moore in 2005. The couple were invited to Áras an Uachtaráin in 2006 for his 90th birthday by the President of Ireland. Mary Moore Whitaker died in 2008. T. K. Whitaker turned 100 in December 2016 and died a month later on 9 January 2017, having survived both of his wives. Whitaker and his family spoke Irish at home. The family spent a good deal of time in the North Mayo Gaeltacht after buying and renovating a former schoolhouse in Glencullen Lower, near Bangor Erris, in 1972. Whitaker was also a keen salmon angler in the nearby Carrowmore Lake and Owenmore.