Кіріспе

Американдық романист, драматург және актриса (1916–1994)
Бен Фолдс Файв әні

Элис Чайлдресс (12 қазан 1916 – 14 тамыз 1994) – американдық романист, драматург және актриса, «төрт онжылдық бойы пьесалар жазып, қойып, жариялаған жалғыз афроамерикалық әйел» деп мойындалған. Чайлдресс өзінің шығармаларын «мүліктің көптігінде мүліктің жоқтығын бейнелеуге тырысу» деп сипаттады.

Элис Чайлдресске қатысты құжаттар архиві Нью-Йорктің Гарлем қаласындағы қара мәдениетін зерттеу орталығы Шомбургта сақталады.

Алғашқы жылдар

Чайлдресс (туған есімі Херндон) Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласында дүниеге келді, бірақ тоғыз жасында ата-анасы ажырасқан соң, ол Нью-Йорк қаласындағы Харлемге көшіп, 118-ші көшеде, Ленокс авенюі мен Бесінші авеню арасында әжесі Элиза Кэмпбелл Уайтпен бірге тұрды. Әжесі, құлдың қызы болғандықтан, формальды білім алмаса да, Алисаны оқу және жазу дағдыларын дамытуға ынталандырды. Алиса Нью-Йорктегі мемлекеттік мектепте орта білім алды, содан кейін Уадли жоғары мектебіне түсті, бірақ әжесі қайтыс болғаннан кейін оқуын тоқтатуға мәжбүр болды.

Актерлік өнер

Чайлдрес өзін асырау үшін түрлі жұмыстар істеді, оның ішінде үй шаруасымен айналысты, фотосуреттерді ретуш жасады, станокшының көмекшісі, сатушы және сақтандыру агенті болып жұмыс істеді. 1939 жылы ол Америкалық негр театрында (АНТ) драманы оқыды және 11 жыл бойы сол театр труппасында өнер көрсетті. Ол Абрам Хилл мен Джон Сильвераның "Стриверс-роу" (1940) пьесасында, Теодор Браунның "Табиғи адам" (1941) пьесасында және Филип Йорданның "Анна Лукаста" (1944) пьесасында ойнады. Актерлік құрамында Хилда Симмс, Канада Ли, Джорджия Берк, Эрл Хайман және Фредерик О'Нил де болды. Көптеген өмірбаяндық деректерде оның бас рөлі үшін Тони сыйлығына ұсынылғаны айтылған, бірақ бұл ақпарат дәл емес сияқты, себебі Тони сыйлығы 1947 жылы, осы қойылымнан кейін бірнеше жыл өткен соң ғана табыс етілді.

Драматургиялық шығармалар

1949 жылы ол өзінің жазушылық жолын «Флоренция» атты бір актілік пьесасымен бастады, оны өзі режиссерлік етіп, бас рөлде ойнады. Бұл пьеса кейінірек жазған шығармаларына тән көптеген тақырыптарды қамтыды, соның ішінде қара әйелдердің күш-қуаты, нәсілдер аралық саясат және жұмысшы табының өмірі. Чайлдресс «Флоренция» пьесасын жазу арқылы «қара және ақ нәсілді адамдар туралы пьесада тек линч сияқты «өмір мен өлім туралы» жайттар ғана сахнада қызығушылық тудырады» деген әріптестерімен (Сидни Пуатье де солардың арасында) пікір таласын шешуді көздеді. 1950 жылы жазған «Жай ғана қарапайым» пьесасы Лэнгстон Хьюздің «Ақыл айтамын» романынан бейімделген және Харлемдегі «Баррон клубы» театрында қойылды. Оның келесі пьесасы «Ағаштар арқылы алтын» (1952) оған Нью-Йорк сахнасында кәсіби тұрғыда жұмыс істеген алғашқы афроамерикан әйелдерінің бірі атағын әкелді. Бұл пьесалардың сәттілігі оған Харлемдегі алғашқы кәсіби театр келісімшарттарын жасауға мүмкіндік берді. «Требл-ин-Майнд» пьесасы театр әлеміндегі нәсілшілдік туралы. Пьеса ішіндегі пьесада Чайлдресс қара актерлер мен актрисалардың басты ақ театрлардағы көңілсіздігін бейнелейді. Пьесаның сәттілігі Бродвейге көшіру жоспарларына әкелді, бірақ Чайлдресс пьесаның соңын өзгертуден бас тартқандықтан бұл жоспарлар орындалмады. Егер пьеса қойылса, ол Бродвейдегі афроамерикан әйел жазушысының алғашқы пьесасы болар еді (бұл атақ төрт жылдан кейін «Күн астындағы өрік» пьесасына тиесілі болды). «Требл-ин-Майнд» пьесасының жаңа қойылымы 2021 жылдың 29 қазанынан 2022 жылдың 9 қаңтарына дейін Roundabout Theatre Company-дің American Airlines театрында Бродвейде көрсетілді. Басты рөлдерде Лачанзе, Чак Купер, Майкл Зэген, Даниэль Кэмпбелл, Джессика Фрэнсис Дьюкс, Брэндон Мишель Холл, Дон Стивенсон, Алекс Мицкевич және Саймон Джонс ойнады, ал режиссері Чарльз Рэндольф Райт болды. Бұл қойылым төрт Тони сыйлығына ұсынылды, соның ішінде «Ойындардың ең үздік қайта жаңғыруы», «Ойындардағы ең үздік әйел актриса» (Лачанзе), «Ойындардағы ең үздік актер» (Чак Купер) және «Ойындардағы ең жақсы костюм дизайны» (Эмилио Соса). Ол келесі драмалық жұмысын 1962 жылы «Той тобы: қара және ақ түсті махаббат/жеккөрушілік оқиғасы» деп аяқтады. Бұл пьеса Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Оңтүстік Каролинада өтеді және тыйым салынған нәсілдер аралық махаббат туралы айтады. Пьесаның жанжалды сипаты мен оның көркемдік реализміне байланысты Чайлдресс Нью-Йорктегі кез келген театрды оны сахналауға көндіре алмады. Пьеса 1966 жылы Мичиган университетінде Анн Арборда тұңғыш рет қойылды, сондай-ақ Чикагода да көрсетілді. 1972 жылы ғана ол Нью-Йоркте Нью-Йорк Шекспир фестивалінде Руби Дидің қатысуымен қойылды. 2022 жылдың 23 сәуірінен 15 мамырына дейін Театр жаңа аудиториясы үшін қойылым ұйымдастырылды, режиссері Авое Тимпо болды, ал басты рөлдерде Томас Садоски мен Вэан Кокс ойнады. 2023 жылдың жазында ол Стрэтфорд Шекспир фестивалінде Антонет Рэддер мен Сайрус Лейннің қатысуымен Сэм Уайт режиссерлік еткен. 1965 жылы Чайлдресс BBC-нің «The Negro in the American Theatre» бағдарламасында қатысты. 1966-1968 жылдары Гарвард университетінің Рэдклифф институтында ғалым болды. Композитор күйеуі Нейтан Вудардпен бірлесіп, ол музыкалық пьесалар жазды, соның ішінде 1968 жылы «Жас Мартин Лютер Кинг» (алғашқыда «Азаттық барабаны» деп аталды) және 1977 жылы «Теңіз аралы әні».